Grassroots Journalism in the Digital Age: Innovate or Perish!

Grassroots Journalism in the Digital Age - by Nalaka Gunawardene
Grassroots Journalism in the Digital Age – by Nalaka Gunawardene

I just spoke to a group of 75 provincial level provincial journalists in Sri Lanka who were drawn from around the island. They had completed a training course in investigative journalism conducted by Transparency International Sri Lanka (TISL), with support from InterNews.

The certificate award ceremony was held at Sri Lanka Press Institute (SLPI), Colombo, on 2 October 2015.

In this talk, I look at the larger news media industry in Sri Lanka to which provincial journalists supply ground level news, images and video materials. These are used on a discretionary basis by media companies mostly based in the capital Colombo (and some based in the northern provincial capital of Jaffna). Suppliers have no control over whether or how their material is processed. They work without employment benefits, are poorly paid, and also exposed to various pressures and coercion.

A tale of two industries: one that evolved, and the other that hasn't quite done so...
A tale of two industries: one that evolved, and the other that hasn’t quite done so…

I draw a rough analogy with the nearly 150-year old Ceylon Tea industry, which directly employs around 750,000 people, sustains an estimated 2 million (10% of the population) and in 2014 earned USD 1.67 billion through exports. For much of its history, the Ceylon tea producers were supplying high quality tea leaves in bulk form to London based tea distributors and marketers like Lipton.

Then, in the 1970s, a former tea taster called Merrill J Fernando established Dilmah brand – the first producer owned tea brand that did product innovation at source, and entered direct retail. He wanted to “change the exploitation of his country’s crop by big global traders” – Dilmah has today become one of the top 10 tea brands in the world.

The media industry also started during British colonial times, and in fact dates back to 1832. But I question why, after 180+ years, our media industry broadly follows the same production model: material sourced is centrally processed and distributed, without much adaptation to new digital media realities.

I draw a parallel between tea small holders – those growing on lands less than 10 acres (4 ha) who account for 60% of Sri Lanka’s annual tea production – and the provincial journalists. Both are supplies at the beginning of a chain. Neither has much or any say in how their material is processed and marketed.

Provincial Journalists - Ground level ‘eyes and ears’ of media industry, unsung & often unknown
Provincial Journalists – Ground level ‘eyes and ears’ of media industry, unsung & often unknown

As usual, I don’t have all the answers, but I ask some pertinent questions:

Where are the Merrill Fernandos of our media industry?

Who can disrupt these old models and innovate?

Can disruptive innovators emerge from among provincial journalists?

How can they leverage digital tools and web based platforms?

What if they start value-adding at source and direct distribution via the web?

But since they have families to feed, how to make an honest living doing that?

PPT on SLIDEShare:

Echelon May 2015 column: Black Swans, White Lies and the Rise of ‘Info-Doers’

Text of my column written for Echelon monthly business magazine, Sri Lanka, May 2015 issue

Black Swans, White Lies and the Rise of ‘Info-Doers’

By Nalaka Gunawardene

They are rare, but whey they arrive, bring Bad News...
They are rare, but whey they arrive, bring Bad News…

The Global Village is a pretty noisy place. In today’s networked society, information can spread at the speed of light. Fabrications, half-truths and myriad interpretations compete with evidence-based analyses and official positions. Trust is being redefined.

How can the formal structures of power – whether government, academic, military or corporate – engage in public communication in effective ways? Should they ignore what I call the Global Cacophony and limit themselves to formal statements made at their own bureaucratic pace?

Consider a recent scenario. A controversy erupts over how the Central Bank of Sri Lanka handles the latest Treasury Bond issue, but the government takes several days to respond. The Prime Minister makes a detailed statement in Parliament on March 17, which he opens saying: “I felt my first statement with regard to the so-called controversy over Treasury bonds should be made to this House.”

He offers a characteristically good analysis. But in the meantime, many speculations had circulated, some questioning the new administration’s commitment to transparency and accountability. Political detractors had had a field day.

Could it have been handled differently? Should government spokespersons have turned defensive or combative? Is maintaining a stoic silence until full clarity emerges realistic when governments no longer have a monopoly over information dissemination? What then happens to public trust in governments?

Black Swans

Some information managers still invoke an old adage: this too shall pass. The digitally empowered citizens may descend on an issue with gusto, they contend, but attention spans are short. ‘Smart-mobs’ tend to move on to the next breaking topic within days if not hours…

Nassim Nicholas Taleb - image from Wikipedia
Nassim Nicholas Taleb – image from Wikipedia

But how reliable is that as a strategy? And what happens when, once in a while, ‘Black Swan events’ occur disrupting everything?

It was the Lebanese-American scholar, statistician and risk analyst Nassim Nicholas Taleb who proposed the theory of Black Swan events. He used it as a metaphor to describe an event that comes as a surprise, has a major effect, and is often inappropriately rationalised afterwards with the benefit of hindsight.

The idea, first introduced in his 2001 book Fooled By Randomness, was initially limited to financial events. In a follow-up book The Black Swan (2007), he extended it to other events as well.

According to Taleb, almost all major scientific discoveries, historical events and artistic accomplishments are “Black Swans” — undirected and unpredicted. Examples include the rise of the Internet, the personal computer, World War I, dissolution of the Soviet Union and the attack on the World Trade Centre in New York on 11 September 2001.

The nexus between Black Swan events and information management has been explored in depth in a 2009 study titled ‘The Skyful of Lies & Black Swans: The new tyranny of shifting information power in crises’ that came out from the Reuters Institute for the Study of Journalism at Oxford University.

Nik Gowing at World Economic Forum Annual Meeting 2012 - image via Wikipedia
Nik Gowing at World Economic Forum Annual Meeting 2012 – image via Wikipedia

I recently had a fascinating conversation with its author Nik Gowing, a senior British television journalist with 40 years of experience in news and current affairs. Before he stepped down in 2014, he was main anchor for much of BBC’s coverage of major international events including Kosovo in 1999, the Iraq war in 2003, the global financial meltdown of 2007 and Mumbai attack in 2008. On 9/11, he was on air for six hours leading the coverage.

“In a moment of major and unexpected crisis, the institutions of power – whether political, governmental, military or corporate – face a new, acute vulnerability of both their influence and effectiveness,” Nik says summing up the study’s findings.

He analysed the new fragility and brittleness of those institutions, and the profound impact upon them from a fast proliferating and almost ubiquitous breed of what he calls ‘information doers’.


‘Info-doer’ seems more inclusive than the contested term ‘citizen journalist’. Such ‘info-doers’ are empowered by cheap, lightweight, go-anywhere technologies. That trend, already evident in 2009, has gained further momentum since.

“They have an unprecedented mass ability to bear witness. The result is a matrix of real-time information flows that challenges the inadequacy of the structures of power to respond both with effective impact and in a timely way,” the study says.

Nik adds: “Increasingly routinely, a cheap, ‘go-anywhere’ camera or mobile phone challenges the credibility of the massive human and financial resources of a government or corporation in an acute crisis. The long-held conventional wisdom of a gulf in time and quality between the news that signals an event and the whole truth eventually emerging is fast being eliminated.”

He describes how, in the most remote and hostile locations of the globe, hundreds of millions of electronic eyes and ears are creating a capacity for scrutiny and new demands for accountability. “It is way beyond the assumed power and influence of the traditional media. This global electronic reach catches institutions unaware and surprises with what it reveals.”

The phenomenon is globalised. Info-doers, with a range of motivations, are everywhere from the financial capitals like London and New York to crisis locations in Iraq, China’s Tibet plateau, Burma, the flooded heart of New Orleans or the mountains of Afghanistan. Censorship and crackdowns can’t stop them.

How to respond?

So what is to be done?

The instinct of many authorities is still to deny inconvenient truths and blame “the damn media” in times of crisis. This no longer works (if it ever did).

“Too often, the knee-jerk institutional response continues to be one of denial as if this new broader, fragmented, redefined media landscape does not exist. Yet within minutes the new, almost infinite media dynamic of images, video, texts and social media mean the public rapidly has vivid, accurate impressions of what is unravelling.”

For example, during Burma’s ill-fated Saffron Revolution of September 2007, video footage and images of protests rapidly spread online and through mainstream broadcast media. Most had been captured using mobile phones and sent out through internet cafes despite attempts to block their flow. The junta later dismissed such coverage as a “skyful of lies”, convincing no one.

The immediate policy challenge is to enter the information space with self-confidence and assertiveness as the media do, however incomplete the official understanding of the enormity of what is unfolding.

After a major crisis hits, both the mainstream media and policy makers face what Nik Gowing defines as the F3 dilemma. The F3 options are:

  • Should they be the first to enter the info-space?
  • How fast should they do it?
  • But how flawed might their remarks and first positions turn out to be in ways that could undermine public perceptions and institutional credibility?

Using many examples, the study has analysed the typical institutional response: to hesitate and lose initiative. This is because wielders of power still don’t appreciate dramatic changes in the real-time new media environment. Nik has included a few enlightened policy responses – “too few to suggest any sign of a fundamental shift in understanding and attitudes”.

The study ends with recommendations for how various institutions of political and corporate power can respond to the new challenges.

“The new real-time media realities are harsh. But once understood, embraced and acted upon, the proposed solutions are compelling. They represent a path to institutional effectiveness and credibility when these are currently lacking.”

Full study is online at:

Beware of Black Swans: but can we really prepare for them?
Beware of Black Swans: but can we really prepare for them?

Science writer Nalaka Gunawardene is on Twitter @NalakaG and blogs at

A & K Lit Fest Session on Blogging in Sri Lanka – A New Platform for Creativity?

Accessible, affordable and enjoyable: nothing official or snooty about it!
Accessible, affordable and enjoyable: nothing official or snooty about it!

The Annasi & Kadalagotu Literary Festival (‘A&K Lit Fest’), held on 25 April 2015, brought together literary enthusiasts from across the country. It was a collaborative platform where those who share a passion for literature can come together, explore the way we write, the way we read and learn about the ways of Sri Lanka and its people – their expressions, cultures and perspectives.

I moderated a Session on “Blogging in Sri Lanka: A New Platform for Creativity?” which featured three leading bloggers in Sri Lanka.

A&K Lit Fest - Blogging panel promo

Here are my Opening Remarks, where I tried to place blogging in the current cultural, political and societal context of Sri Lanka.

 Session: Blogging in Sri Lanka: A New Platform for Creativity?

Opening Remarks by Nalaka Gunawardene, Moderator

Because we are discussing blogs at a lit fest, we will look explore Lankan blogging and blogospheres from a more creative and literary perspective – and not from any technical or technological angle.

Our session has been tagged with a subtitle “Technological Literature?”, which I consider to be a misnomer. Blogs are self-expressions that just happen to be made on the web, but they are not necessarily techie or geeky.

Not any more than, say, convention book writers have much or anything to do with printing and paper production!

The cyberspace is just the medium and the ecosystem in which blogs are written, shared, commented upon and – sometimes – being argued over.

This part of the web is called ‘blogosphere’ – and where Sri Lanka is concerned there are three overlapping such blogosphere in Sinhala, Tamil and English languages.

The web is increasingly attracting more writers, journalists and other creative people because:

  • It is cheaper and faster to publish online than in book format;
  • It is often easier than getting published in newspapers or magazines; and
  • The medium is far more interactive, so creators can get direct audience feedback.
Panel on Blogging in Sri Lanka - L to R - Ajith Perakum Jayasinghe, Yashodha Premaratne, Abdul Halik Azeez and Nalaka Gunawardene
Panel on Blogging in Sri Lanka – L to R – Ajith Perakum Jayasinghe, Yashodha Premaratne, Abdul Halik Azeez and Nalaka Gunawardene – Photo by Malaka Rodrigo

By coincidence, this weekend also marks the 20th anniversary of the advent of full Internet services in Sri Lanka. As my friend Chanuka Wattegama and I have written in short history of the subject:

“Internet access on a commercial basis became available in Sri Lanka on 26 April 1995, when Lanka Internet Services Limited (LISL) started operating a local Internet server (‘Sri Lanka Web Server’) through a local gateway. Their server was connected to a host in the US through a 64kbps dedicated transmission line leased from SLT. This gave Sri Lankan Internet users the opportunity of accessing the Internet simply by dialling a local phone number. Sri Lanka was thus the first country in South Asia to have unrestricted and commercial Internet access facilities…”

We have come a long way since those early days of dial-up, narrowband access. Not everyone is online yet, of course, but we have around 22 to 25% of our 21 million people regularly using the web now for a variety of purposes.

Blogging is one such purpose. At its most basic, blogging entails using web-based, free spaces to write and self-publish words, images, videos or multimedia content.

Bloggers have been active in Sri Lanka for at least a dozen years, if not a bit longer. We don’t know exactly who the first Lankan blogger was (that’s a research project for you!), but some pioneering work was done by English language bloggers like Indi Samarajiva. There are others.

Blogging became more popular after around 2003/4. This was the time broadband Internet started rolling out, giving us faster speeds and always-on facility (on a fixed monthly cost, without having to count the minutes we stay online).

Blogging in Sri Lanka picked up when more and more computer users realized that they didn’t need to have any programming or coding skills to do web pages. The early web was limited to webmasters wielding HTML and other specialized software skills. But the advent of Blogger (1999) and WordPress (2003) free platforms meant that guys like myself – not knowing a single line of coding – could put together my own content on the web.

As broadband services spread, and as local language font issues were finally resolved, more people started blogging in Sinhala and Tamil too. The Lankan blogosphere is diverse and vibrant today.

Blogging is being pursued by a few thousand people, and many thousands more participate as readers or discussants. Some blogs offer serious political and social commentary, while others have become platforms for nurturing new talent in prose, verse, photography, videography or graphic art.

The formats and topics are only limited by our own imagination and dedication. The latter is important, as blogging is unpaid work that can take up a good deal of time (especially if you become a widely read and commended upon).

Bloggers fit into a much larger new media ‘ecosystem’ called citizen journalism, which is also constantly evolving. Although not well studied by media researchers, this phenomenon is now a part of our public sphere.

Before I introduce the panel, let me pose and answer four questions.

Blogging Panel engages in showing and telling about Lankan blogs
Blogging Panel engages in showing and telling about Lankan blogs – Photo by Malaka Rodrigo


Who is a typical blogger in Sri Lanka?

There is no such profile. Besides having basic computer skill and Internet connectivity, there is little in common among our bloggers – among whom are students, teachers, professionals, retirees, housewives, househusbands and many others. Anyone with Internet access and some spare time can, in theory, become a blogger. And if not inclined to write, anyone can still become a reader and/or commentator of others’ blogs.

What do Lankan bloggers publish about?

Again, the interests and topics of blogs are as diverse as our people! There is every type of content generated by bloggers and their readers (sometimes comments are more interesting than the original post that provoked them). Bloggers variously address social, cultural, political, commercial and personal issues and topics.

If you’re new to this space, the best point to start exploring would be to look at blog aggregators that automatically list new blogposts being published by bloggers who have registered with them (for free). There are several aggregators to choose from, but none that is comprehensive:

What quality and creativity are found in Lankan blogs?

Again, this is like asking what quality and creativity can be found in all the books, newspapers and magazines published in our land. It all depends on where you look!

There is everything in our blogs, from the mundane and unremarkable (including angry rants) to very perceptive and even occasionally profound expressions. And much in between…

We find some news reporting, much commentary/opinion, some analysis and investigation, as well as short stories, poems, satire, cartoons and videos on blogs. The genres are now nearly as diverse as in the printed word, even though public awareness of this diversity is still lacking.

Finally, why have me moderate this panel, and why these panelists?

I have been a long-time observer and chronicler of the Internet in Sri Lanka from the very beginning, often partnering with my friend Chanuka Wattegama. I wish more of our social scientists and media researchers would take a closer look at what is going on in cyberspace and help us understand just how that is impacting our society, culture and politics.

Sigiriya Graffiti image courtesy - Kassapa's Homage to Beauty by Siri Gunasinghe
Sigiriya Graffiti image courtesy – Kassapa’s Homage to Beauty by Siri Gunasinghe

A couple of years ago, I argued that some of the world’s earliest documented citizen journalists were in Sri Lanka: those who wrote Sigiriya graffiti beginning in the 7th Century and going up to around 13th Century. (See: 4 August 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #128: සීගිරි කැටපත් පවුරෙන් ඇරැඹුණු පුරවැසි මාධ්‍යවේදය)

Those unknown ancestors met the basic criteria:

  • They wrote in a public space (mirror wall at Sigiriya)
  • They wrote without anyone’s permission (extremely rare in ancient Lanka)
  • They shared personal impressions and aspirations.

So today’s Lankan bloggers are heirs to a long and proud tradition!

BUT – don’t even think of writing anything on the Sigiriya mirror wall today. It is now a UNESCO World Heritage site, and protected under the Antiquities Ordinance. A young woman who wrote her lover’s name there was arrested and jailed recently for two years!

Blogging in Sri Lanka - panel at A&K Lit Fest, Colombo, 25 April 2015
Blogging in Sri Lanka – panel at A&K Lit Fest, Colombo, 25 April 2015

Blogging in cyberspace itself is sometimes frowned upon by those who don’t know — or have only a fleeting awareness of  — what blogs really are. Some confuse blogs with political  or gossip websites.

Sadly, many in our mainstream media are either ignorant or dismissive of  blogs (and some editors shamelessly reproduce them without acknowledgement!). The Secretary to the Media Ministry – himself an occasional blogger — told a blogging award ceremony last month that he has met chief editors of Lankan newspapers who had no clue what blogs were!

12 April 2015: සිවුමංසල කොලූගැටයා #215: සයිබර් කැඩපත් පවුරේ ලියන අපේ බ්ලොග් ලේඛකයෝ

During the past decade when freedom of expression and media freedom in Sri Lanka were seriously undermined, bloggers and citizen journalists partially filled the void created by mainstream media stepping up self-censorship. Indeed, I argue that some of our leading bloggers offer more refreshing and authentic analysis of current social and political issues than do many newspapers!

In their own ways, our three panelists have distinguished themselves in the Lankan blogospheres. We want to find out what motivates and inspires them, and what kind of dialogue they have with their readers.

Abdul Halik Azeez is a strategy consultant, independent researcher and citizen journalist. He blogged for some years at His recent interest in journalistic and conceptual photography has garnered a large following on Instagram where he is known as Colombedouin.

Ajith Perakum Jayasinghe (Blog: is a teacher by profession who is immensely engaged in writing, translating and blogging. He likes to identify himself as a political activist who is committed to change the order so as the life is better for the humans and nature.

Yashodha Sammani Premaratne who is known by her pen name “bassi” is a blogger as well as a microblogger. Her blog, “Bassige nawathana” ( started in August, 2013 attracted the readers immediately due to her lucid style of writing. Her range of blog posts is highly diverse from simple humour to Politics, Science, Poetry and Fiction. ‘Bassige Nawathana’ has already won two awards for its creativity.

We also ask panelists to address larger questions such as:

  • How vibrant and diverse is blogging in Sri Lanka?
  • Is there a dedicated and growing audience for blogs?
  • Do bloggers influence public opinion, and how?
  • Is blogging in decline with the rise of micro-blogging (Twitter) and Facebook?
Audience engages with the blogging panel at A&K Lit Fest  in Colombo, 25 April 2015 - Photo by Malaka Rodrigo
Audience engages with the blogging panel at A&K Lit Fest in Colombo, 25 April 2015 – Photo by Malaka Rodrigo
Photo by Dhara Gunawardene
Photo by Dhara Gunawardene




සිවුමංසල කොලූගැටයා #128: සීගිරි කැටපත් පවුරෙන් ඇරැඹුණු පුරවැසි මාධ්‍යවේදය

Who were the earliest citizen journalists in Sri Lanka? In this week’s Ravaya column (in Sinhala), I argue that ordinary people expressing themselves in a public space without gatekeepers — which fits the basic definition of citizen journalism — can be traced back to at least 6th century AD. That’s the earliest date for a visitor graffiti on the famous ‘mirror wall’ in Sigiriya, Sri Lanka’s “rock fortress in the sky” built by a maverick 5th century King Kasyapa (reign: 477 – 495 AD).

I covered part of this ground in an English column on 9 June 2013: When Worlds Collide #70: Sailing the Stormy Seas of Social Media

Sigiriya photo from Wikimedia Commons
Sigiriya photo from Wikimedia Commons

‘‘කාගෙන්වත් අවසරයක්, අනුමැතියක් නැතිව බ්ලොග් ලියලා අපට වෙබ් එකේ පළ කරන්න පුඵවන් ද?’’

අහිංසක ලෙසින් මේ ප‍්‍රශ්නය මගෙන් විමසුවේ මෑතදී මා ඇමතූ නව මාධ්‍ය පිළිබඳ වැඩමුඵවකට සහභාගී වූ තරුණියක්. සමාජ විද්‍යා ක්‍ෂෙත‍්‍රයෙන් විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනයක්  ලැබූ ඇය දැන් බිම් මට්ටමේ සංවර්ධන කි‍්‍රයාකාරිනියක්.

බ්ලොග් ලියන්නට, ට්විටර් හරහා කෙටියෙන් අදහස් ප‍්‍රකාශ කරන්නට, YouTube හරහා වීඩියෝ ලෝකය සමග බෙදා ගන්නට කිසිවකුගේ කිසිදු අවසරයක්, අනුමැතියක්  ඕනෑ නැති බව මා අවධාරණයෙන් කියා සිටියා.

ඉන්ටර්නෙට් සබඳතාවක් සහිත පරිගණකයක් හෝ ඉහළ මට්ටමේ ජංගම දුරකථනයක් (Smartphone) ඇත්නම් නොමිළයේ මේ සේවා ලබා දෙන වෙබ් අඩවිවලට පිවිසිය හැකි බවත් මා ඇයට පහදා දුන්නා.

එබන්දක් නීති විරෝධි විය හැකි ද? මේ ඇගේ ඊළඟ ප‍්‍රශ්නය. පුද්ගලයකුට හෝ ආයතනයකට හෝ නින්දා අපහාස නොකර, රටේ පොදු නීති රාමුව තුළ අදහස් ප‍්‍රකාශ කරනවා නම් එයින් ප‍්‍රශ්නයක් මතු නොවන බව මා කියා දුන්නා.

මේ උගත් හා උද්‍යොගිමත් තරුණියගේ ප‍්‍රශ්නයට පසුබිම මා වටහා ගත්තා. කුඩා කල පටන් ම යමක් කියන්නට හෝ ලියන්නට හෝ පෙර දෙමවුපිය, ගුරුවර අවසරය පැතීම අපේ සමාජයේ බහුල සිරිතක්. සරසවියේ හා කාර්යාලවල පවා මේ ධූරානුක‍්‍රම (hierarchy) මත පදනම් වූ පිළිවෙත් හමු වනවා. වයසින් හා තනතුරින් අඩු අය සැම විට ම ජ්‍යෙෂ්ඨයන්ගේ අවසරයෙන් පමණක් මත දැක්විය යුතුය යන්න අපේ සමාජයේ කිදා බැස ගත් වැඩවසම් ආකල්පයක්.

අපේ ඉතිහාසයේ බොහෝ කලක් තිස්සේ ලිඛිතව අදහස් පළ කිරීමේ අවකාශය රජවරුන්ට, ප‍්‍රභූවරුන්ට හා යතිවරුන්ට සීමා වූ වරප‍්‍රසාදයක් වුණා. නිර්නාමික ශිල්පීන් සෙල් ලිපි නෙළන්නට යොදා ගත් නමුත් ඔවුන්ගේ නම් හෝ අදහස් හෝ ඒවායේ ඇතුළත් වූයේ නැහැ. පුස්කොළ පොත් ඇතුඵ වෙනත් ලිඛිත සම්ප‍්‍රදායන්ටත් ආවේණික දැනුම් සන්නිවේදන අධිපතිවාදයක් තිබුණා. (මෙය දිගු ඉතිහාසයක් ඇති වෙනත් ශිෂ්ටාචාරවල ද තිබූ ලක්ෂණයක්.)

පුරවැසි මාධ්‍යකරණයේ එක් මූලික ලක්‍ෂණයක් වන්නේ කිසිදු අවසරයක්, පාලනයක් නැතිව කෙලින් ම අදහස් දැක්වීම. අප අද කාලේ එය ඉන්ටර්නෙට් හරහා කරන සන්නිවේදනයක් ලෙස හඳුනා ගත්ත ද එයට සංකල්පමය වශයෙන් ඊට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් තිබෙනවා.

සීගිරියේ කැටපත් පවුරේ කුරුටු ගී/ලිපි ලිව්වේ අවසර ලබා ගෙන නොවෙයි. සීගිරි බිතු සිතුවම්වල සිටින අප්සරාවන් ගැන සියවස් ගණනක් පුරා එහි ගිය ඇතැම් දෙනා තමන්ගේ අදහස් හා හැගීම් එහි ලියා තිබෙනවා.

මා තර්ක කරන්නේ සීගිරි කුරුටු ගී/ලිපි ලියූ හැම අයකු ම මීට සියවස් ගණනකට පෙර මෙරට විසූ පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් බවයි!

Sigiriya Graffiti image courtesy - SIGIRIYA: Kassapa's Homage to Beauty by Siri Gunasinghe
Sigiriya Graffiti image courtesy – SIGIRIYA: Kassapa’s Homage to Beauty by Siri Gunasinghe

කාශ්‍යප රජු විසින් සීගිරිය රාජධානිය කර ගනු ලැබුවේ 5 වන සියවසේදී. දැනට දන්නා පැරණි ම සීගිරි කුරුටු ගී කි‍්‍ර.ව. 6 හා 7 වන සියවස්වලට අයත්. බහුතරයක් කුරුටු ගී කි‍්‍ර.ව. 8, 9 හා 10 වන සියවස්වල ලියා ඇතැයි ද සංඛ්‍යාත්මක සුඵ සංඛ්‍යාවක් 11 සිට 13 වන සියවස් අතර කාලයේ ලියැවී ඇතැයි ද සීගිරි පුරා විද්‍යා ගවේෂණවලට කලක් තිස්සේ නායකත්වය දෙන මහාචාර්ය සේනක බණ්ඩාරනායක සූරීන් කියනවා.

Prof Senarat Paranavithana
Prof Senarat Paranavithana

එයින් 685ක අරුත් විග‍්‍රහ කොට කාණ්ඩ දෙකකින් යුත් ඉංගී‍්‍රසි ශාස්තී‍්‍රය ග‍්‍රන්ථයක් 1956දී මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන් සංස්කරණය කොට පළ කළා. ඉන් පසු සීගිරිය ලෝක උරුමය පුරා විද්‍යා පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතිය යටතේ තවත් කුරුටු ගී 800ක් පමණ විග‍්‍රහ කරනු ලැබුවේ කලක් කැළණිය සරසවියට අනුයුක්තව සිටි පුරා විද්‍යාඥ ආචාර්ය බෙනිල් පි‍්‍රයංක විසින්. (මෙය ගොඩගේ ප‍්‍රකාශනයක් ලෙස 2010දී ඉංගී‍්‍රසියෙන් ප‍්‍රකාශයට පත් වුණා.)

සීගිරි කුරුටු ගී අසාමාන්‍යයි. කිසිවකුගේ අවසරයක්, අධීක්‍ෂණයක් හෝ අනුදැනුමක් නැතිව නිදහසේ අදහස් පළකොට තිබෙනවා. ඒ සඳහා ලියූ අයගේ තරාතිරම, උගත්කම බලපා නැහැ. (අකුරු ලිවීමේ/කෙටීමේ හැකියාව සීමාකාරී සාධකය වූ බව සැබෑවක්.)

සීගිරි කුරුටු ගී/ලිපි ලියූ අපේ ආදිතමයෝ පුරෝගාමී පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් ලෙස සැළකිය හැකිදැයි සන්නිවේදන විශෙෂඥ මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීවගෙන් මා විමසුවා. ඔහු එයට එකඟ වුණා. හේතුව ඔවුන්ට ඉහළින් තීරණ ගන්නා කිසිදු කතුවරයකු හෝ අවසර දෙන්නකු නොසිටි නිසා.

අතීතයේ වෙනත් රටවල ගල්ගුහාවල සිතුවම් ඇඳ තැබූ,  අප නමින් නොහඳුනන මිනිසුන් හා ගැහැණුන් ද ඒ ගණයට ම අයිතියි. උදාහාරණයකට නිරිතදිග ප‍්‍රංශයේ ලැස්කෝ (Lascaux) ප‍්‍රදේශයේ ගල් ලෙන් තුළින් 1940දී අහම්බෙන් සොයා ගත් ආදි මානවයන්ගේ ලෙන් සිතුවම් දක්වන්නට පුඵවනි.

Prof Senake Bandaranayake
Prof Senake Bandaranayake

සතුන්, මිනිසුන් හා භාවාත්මක (abstract) සංකේත අඩංගු රූප 2,000ක් පමණ ඇති මේ ලෙන් සිතුවම් වසර 17,300ක් පමණ පැරණි යයි ගණන් බලා තිබෙනවා. එනම් පේලියෝලිතික යුගයට අයත්. එපමණ කලකට ඉහත දී එම සිත්තරුන් තනි තනිව කි‍්‍රයා කළා ද නැතිනම් සාමූහික ප‍්‍රයන්තයක යෙදී යමකුගේ අධීක්‍ෂණ යටතේ වැඩ කළා ද යන්න සොයා ගත නොහැකියි.

ශිෂ්ටාචාරයේ ප‍්‍රගමනයන් සමග දැනුම ගවේෂණය හා අදහස් සන්නිවේදනය වඩාත් ක‍්‍රමවත් වුණා. භාෂා, කලා ශිල්ප හා විද්‍යාවන් දියුණුව ආවා. ඒ සමග ම ධූරානුක‍්‍රම ද වඩාත් ප‍්‍රබල වුණා. උපතින් වරප‍්‍රසාදලත් පවුලකට හෝ පෙළපතකට අයත් නොවුණා නම් තම නමින් නිදහසේ අදහස් පළ කරන්නට නිර්මාණශීලී මිනිසකුට හා ගැහැණියකට තිබූ ඉඩකඩ එන්න එන්න ම ඇසිරී ගියා.

යළිත් මේ නිදහස මතුව ආයේ කි‍්‍ර.ව. 1450දී ජර්මනියේ යොහාන් ගුටන්බර්ග් විසින් අකුරු අමුණා මුද්‍රණය කිරීමේ තාක්‍ෂණය බිහි කිරීමෙන් පසුවයි.

මුද්‍රණ ශිල්පයේ සංකල්පය සොයා ගත්තේ කි‍්‍ර.ව. 7 වන සියවසේදී පමණ පුරාණ චීනයේ. ඔවුන් කළේ ආයාසයෙන් කපා ගන්නා ලී අච්චුවකට තීන්ත තවරා එය කඩදාසි මත තබා තද කිරීම හරහා පිටපත් ගණනාවක් බිහි කිරීමයි. ගුටන්බර්ග්ට පෙර කොරියානුවන් අකුරු ඇමිණීමේ සංකල්පය දැන සිටියා යයි යම් සාක්‍ෂි තිබෙනවා.

අකුරු ඇමිණීමේ (movable type) වාසිය නම් භාෂාවක හෝඩියේ අකුරු කට්ටලයක් හදා ගත් විට එය විවිධාකාරයට සංයෝජනය කරමින් නැවත නැවතත් භාවිත කළ හැකි වීමයි. සෙල්ලිපි, කුරුටු ගී හෝ පුස්කොළ පොත් ලියූ අයට එක විට එක් පිටපතක් නිම කළ හැකි වූවත් අකුරු සංයෝජනය හරහා මුද්‍රිත ප‍්‍රකාශන පිටපත් රැසක් ඉක්මනින් හා ලාබදායක ලෙස නිෂ්පාදනය කළ හැකි වුණා.

මෙය අද දවසේ අපට ඉතා හුරු පුරුදු එදිනෙදා සංකල්පයක් වුවත් මීට වසර 600කට පමණ පෙර බටහිර යුරෝපයේ එය ටිකෙන් ටික ප‍්‍රචලිත වන්නට ගත් විට වරප‍්‍රසාද ලත් පාලක, යතිවර හා ප‍්‍රභූ පන්තිය කැළඹුණා.

‘‘මේ තරම් පොත් කන්දරාවක් බිහි වුණා ම දැනුම හා උගත්කම හෑල්ලූ වෙනවා. හැම කොල්ලටයි බල්ලටයි ම පුඵවන් ද පොත් ලියන්න? මේක හරි විගඩමක්නේ!’’ මේ ආකාරයේ තර්ක  ඕනෑ තරම් එකල දැනුම් ඒකාධිකාරියෝ මතු කරන්නට ඇති.

එම අධිපතිවාදයට එරෙහිව විකල්ප දැනුම හා මත ජනනයේ යෙදීමට එඩිතර කමක්, ආර්ථික සවියක් ලැබුණේ එකල යුරෝපයේ මතුව ආ මධ්‍යම පාංතිකයන්ගෙන්. මේ අය සමහරෙක් හුදු ව්‍යාපාරික වාසි තකා රාජ පාක්‍ෂික හා දේව පාක්‍ෂික වූවත්, අනෙක් අය නොබියව ලිබරල් මානසික්තවයෙන් කි‍්‍රයා කළා. ධනවාදයේ උල්පත් හරහා ලිබරල් චින්තනය පෝෂණය වූයේ එලෙසයි.

පුරවැසියන් මුද්‍රණ යන්ත‍්‍ර ලබාගෙන, ලිබරල් මැද පාංතික ධන ආයෝජනයන් කොට පත්තර හා සඟරා පළ කිරීම 1500 ගණන්වලදී යුරෝපයේ ඇරැඹුණා. ලෝක පත්තර සඟරා ඉතිහාසයේ මුල් සියවස තුළ තනි පුද්ගලයෙක් හෝ මිතුරන් දෙතුන් දෙනෙක් තමන් ම ලියා, අකුරු අමුණා, මුද්‍රණය කොට කඩපිල් ගානේ ගොස් විකුණු ආකාරයේ වාරික ප‍්‍රකාශන තිබුණා. බලාගෙන ගියාම මේවාත් පුරවැසි මාධ්‍ය තමයි.

එහෙත් මුද්‍රිත මාධ්‍ය පරිනාමය වෙද්දී ආයතනගත, වඩාත් ව්‍යාපාරික ස්වරූපයේ පත්තර සමාගම් බිහිවුණා. ප‍්‍රකාශකයා, කතුවරයා හා වැටුප් ලබන මාධ්‍යවේදීන් හැටියට ධූරානුක‍්‍රම සංවිධානය වුණා. තොරතුරු දොරටුපාලකයන් මතුව ආවා.

අද වෙබ් හා ඩිජිටල් තාක්‍ෂණයන් හරහා එම පහසුකම් හැසිරවීමේ හැකියාව ඇති  ඕනෑ ම කෙනෙකුට තමන්ගේ අදහස්, මතවාදයන් ඉක්මනින් ලෝකයට ම බෙදිය හැකියි. මේ නූතන පුරවැසි මාධ්‍යකරණයේ ආගමනය සිදු වුයේ 1990 දශකය අග භාගයේ පටන්. (පුරවැසි මාධ්‍යවේදයේ පැහැදිලි නිර්වචනය නම් වැටුප් නොලබා, දොරටු පාලකයන් නැතිව අදහස් ප‍්‍රකාශනයයි. එසේ නොවන පුවත් වෙබ් අඩවි හා විවිධ දේශපාලන වෙඞ් අඩවි මේ ගණයට වැටෙන්නේ නැහැ.)

මේ සංසිද්ධිය මුලදී අධිපති මාධ්‍ය ආයතන හා වැටුප් ලබන මාධ්‍යවේදීන් එය විහිඵවට හා ගර්හාවට ලක් කළා. ‘මේ කිරි කජු කොල්ලන්ට කෙල්ලන්ට පුඵවන් ද අපේ වගේ දැවැන්ත කර්මාන්තයක් එක්ක තරග කරන්න?’ යයි වහසි බස් දෙඩුවා.

වසර කිහිපයක ඇවෑමෙන් පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් වඩාත් ස්ථාපිත වූ විට හා ඔවුන්ට සමාජ අවධානය හා පිළිගැනීම වැඩි වූ විට අධිපති මාධ්‍ය විවිධ චෝදනා හා අවලාද නගන්නට පටන් ගත්තා.

‘‘මේ අයට ප‍්‍රමිතියක් හෝ සාරධර්ම නැහැ. මේ අය වග කියන්නේ කාට ද? මේ පිරිස නියාමනය කළ යුතුයි.’ යයි කෑ ගසන්නට පටන් ගත්තා. බලපෑමක් හා පිළිගැනීමක් නැතැයි කලක් කොන් කරනු ලැබූ පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන්ගේ ශිල්ප ක‍්‍රම දැන් අධිපති මාධ්‍ය විසින් ද යොදා ගන්නවා. කන්නට හිතුනා ම කබරගොයාත් තලගොයා වන්නා සේ.

අධිපති හා පුරවැසි මාධ්‍යකරුවන් සැම පොදු අවකාශයේ සන්නිවේදන කරන තාක් කල් ඔවුන්ට සාරධර්ම හා ප‍්‍රමිතීන් අවශ්‍යයි. (Facebook එක ඇතුළේ රිංගා ගෙන කරන පෞද්ගලික කථාබහට එය අදාල වන්නේ නැහැ. මේ සංවාදයේදී පොදු හා පෞද්ගලික අවකාශයන් දෙකේ වෙනස පැහැදිලිව වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත්.)

මගේ මතය නම් පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන්ට ප‍්‍රමිති හෝ සාරධර්ම හදන්නට නැතහොත් ඔවුන් නියාමනය කරන්නට අධිපති මාධ්‍යවේදීන්ට ඉඩ නොදිය යුතු බවයි. මේ දෙපිරිස ම කි‍්‍රයා කරන්නේ පොදු අවකාශයේ, පොදු උන්නතිය සඳහා වූවත් ඔවුන්ගේ ක‍්‍රමෝපායයන් වෙනස්. නූතන තොරතුරු සමාජයේ ඔවුන් තරගරුවන් වනවා.

ශී‍්‍ර ලංකාවේ දේශීය බ්ලොග්කරුවන්ගේ සංසද තිබෙනවා. ඔවුන් ටිකෙන් ටික දැන් තමන්ගෙ ම අනන්‍යතාවයක් බිහි කර ගනිමින් සිටිනවා. ප‍්‍රමිති, සාරධර්ම හා අනෙකුත් වගකීම් ඔවුන් හරහා ම මතු වනු ඇති.

See also: සිවුමංසල කොලූගැටයා #123: පුරවැසි මාධ්‍ය සහ අධිපති මාධ්‍ය

සිවුමංසල කොලූගැටයා #123: පුරවැසි මාධ්‍ය සහ අධිපති මාධ්‍ය

Who is a citizen journalist? Does everyone who blogs and tweets automatically become one? If not, who qualifies? Who judges this on what criteria? And what niche in media and public sphere do citizen journalists fill when compared with salaried journalists working for more institutionalised or mainstream media?

These have been debated for years, and there is no global consensus. They are belatedly being asked and discussed in Sri Lanka, and form the basis of my latest Ravaya column (in Sinhala).

My views were summed up sometime ago in this comment I left on a blog: “Just as journalism is too important to be left solely to full-time, salaried journalists, citizen journalism is too important to be left simply to irresponsible individuals with internet access who may have opinions (and spare time) without the substance or clarity to make those opinions count.”

See also my English language posts on this topic in the past:
7 Aug 2009: Can Citizen Kane and Citizen Journalist join hands in the public interest?

10 June 2008: Who’s Afraid of Citizen Journalists 2: Reflections from Asia Media Summit 2008

3 May 2008: Who is afraid of Citizen Journalists? Thoughts on World Press Freedom Day

Lots of chat

‘තමුසෙ කවුද?’

අපේ රටේ පොදු අවකාශයේ, පොදු උන්නතිය උදෙසා පෙරට එන ටික දෙනාට බොහෝ විට මුහුණ දෙන්නට සිදුවන පොදු ප‍්‍රශ්නයක්.

තවමත් වැඩවසම් හා අධිපතිවාදී මානසිකත්වයන් කරපින්නා ගත් අපේ සමාජයේ සැබෑ ගති සොබා මැනවින් විදහා පාන්නක් මේ ප‍්‍රශ්නය. එයින් අදහස් කැරෙන්නේ යමකුගේ පැටිකිරිය, සමාජයීය හා අධ්‍යාපනික පසුබිම වඩා වැදගත් බවත්, කැපවීම, උද්‍යොගය හා බැවහර ඥානය එතරම් වැදගත් නැති බවත්.

පුරවැසි මාධ්‍යවේදයේ (Citizen Journalism) නිරත වන ලාංකිකයන් ද මේ ප‍්‍රශ්නයට නිතර මුහුණ දෙනවා. නවීන සන්නිවේදන තාක්‍ෂණයන් හරහා සමාජයේ පොදු ප‍්‍රශ්න ගැන වාර්තාකරණයට, විග‍්‍රහයට හා සන්නිවේදනයට මේ අයට ඇති අයිතිය හා සුදුසුකම් මොනවාදැයි වැඩිපුර ම අසන්නේ මාධ්‍ය ආයතනවල වැටුපට රැකියාව කරන, වෘත්තීය මාධ්‍යවේදීන්. මේ වෘත්තිකයන්, ස්වේච්ඡුාවෙන් කි‍්‍රයා කරන පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් ලෙස බොහෝ විට බලන්නේ අවඥාවෙන්, සැකයෙන් නැතිනම් විමතියෙන්.

පුරවැසි මාධ්‍යකරණය ගැන විවිධ අර්ථ දැක්වීම් හා විග‍්‍රහයන් තිබෙනවා. සරලතම විදියට කිවහොත් මාධ්‍ය ආයතනගතව, වැටුප් ලබමින් මාධ්‍යකරණයේ නියැලෙනවා වෙනුවට එම කාරිය ම නොමිලයේ, උද්යෝගයෙන් කරන අය පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන්. පොදු අවකාශයේ තොරතුරු, රූප, හඬ, වීඩියෝ හා මේවායේ සංකලයන් ඔවුන්ට නිර්මාණය කළ හැකියි.

නව සන්නිවේදන තාක්‍ෂණ මෙවලම් ප‍්‍රචලිත හා ලාබදායක වීම නිසා රටේ හා ලෝකයේ තමන් අවට සිදු වන දේ ලිඛිතව හා රූප හරහා හසු කර ගනිමින් ‘සාක්‍ෂි දැරීමේ’ (bearing witness) හැකියාව අද බොහෝ දෙනකුට ලැබී තිබෙනවා. කැමරාවක් සහිත ජංගම දුරකථනයක් වුවත් මෙයට සෑහෙනවා.

මේ හැකියාව ලැබී තවමත් දශක දෙකක්වත් ගත වී නැහැ. ඓතිහාසිකව මෙසේ සාක්‍ෂි දැරීමේ හා වාර්තා කිරීමේ හැකියාව තිබුණේ ආයතනගත මාධ්‍යවේදීන්ට පමණයි. ඒ සීමිත බලය හරහා ඔවුන්ට යම් ප‍්‍රතාපවත් බවක් හා අධිපති බවක් ද ආරෝපණය වූවා. පුරවැසි මාධ්‍යකරුවන්ගේ ආගමනය හරහා ඒ යථාර්ථය උඩුකුරු වනවා. අධිපති මාධ්‍යවේදයේ සමහරුන් තමන්ගේ සමාජ තත්ත්වය දියාරු වීම හා නැතිවීම ගැන කැමැති නැහැ.

පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් ආධුනිකයන් ද? සමහර ආයතනගත මාධ්‍යවේදීන් තමන් වෘත්තිකයන් බවත්, එතැනට පැමිණීමට පුහුණුවක් හා අභ්‍යාසයක් කලක් ප‍්‍රගුණ කළ බවත් කියමින් පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් හෑල්ලූ කරන්නට තැත් කරනවා. එහෙත් අද වනවිට මේ ආධුනික/වෘත්තික බෙදුම බොඳ වී ගිහින්.

වැටුපට කී‍්‍රඩා කරන කී‍්‍රඩකයන් වෘත්තීමය වන අතර එසේ නොකරන්නවුන් ආධුනික යයි සැළකෙනවා. ඔලිම්පික් තරග මුඵමනින් වෙන් වන්නේ ආධුනික කී‍්‍රඩකයන්ටයි. එයින් ඔවුන්ගේ කුසලතාවය හා කැපවීම අවතක්සේරු වන්නේ නැහැ.

මෙනයින් බලන කල පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් මාධ්‍ය කලාවේ ඔලිම්පික් පරමාදර්ශයන් මූර්තිමත් කරනවා යයි කිව හැකියි. වැදගත් වන්නේ ඔවුන් නිරවද්‍යාතවය, සමබරතාවය හා සදාචාරාත්මක රාමුවක් මත කි‍්‍රයා කරනවා ද යන්නයි.

වෙබ්ගත සමාජ මාධ්‍ය (Social Media) භාවිත කරන හැම අයකු ම පුරවැසි මාධ්‍යකරුවකු වන්නේ ද නැහැ. බහුතරයක් දෙනා ගැවසෙන Facebook ජාලය බොහෝ කොට සංවෘත කලාපයක්. එහි විවෘත පිටු යම් තරමක් තිබුණත්, අති විශාල පරාසයකට පිවිසීමට තමන්ගේ ගිණුමක් හා අන් අයගේ අනුමැතිය (friend වීම) අවශ්‍යයි.

සමස්ත වෙබ් අවකාශය සැබෑ ලෝකයේ ඝෝෂාකාරී, ඕනෑ ම කෙනකුට විවෘත පොළකට සම කළහොත්, Facebook එක සාමාජිකයන්ට පමණක් විවෘත, අවසරයෙන් පමණක් පිවිසිය හැකි සමාජශාලා (clubs) වගෙයි.

ක්ලබ් ඇතුළේ සිට රටේ ලෝකයේ ප‍්‍රශ්න ගැන මහ ලොකුවට කථා කරන බොහෝ උදවිය විවෘතව පොදු අවකාශයේ එම අදහස් පවසන්නට පැකිළෙනවා. මෙබඳු ප‍්‍රවණතාවක් Facebook තුළත් තිබෙනවා.

තියුණු සමාජ දේශපාලන දැක්මක් තිබෙන හා මැනවින් අදහස් පැවසීමේ කුසලතාව ඇති මගේ මිතුරෙක් දිනපතා ම පාහේ සිය Facebook කණ්ඩායම තුළ රටේ ප‍්‍රශ්න ගැන ඉතා වැදගත් අදහස් දැක්වීමක් කරනවා. එහෙත් එය ග‍්‍රහණය වන්නේ ඔහුගේ කණ්ඩායමට පිවිසීමේ වරම ලද තුන් හාර සිය දෙනෙකුට පමණයි. (එසේ ස්වයං සීමිතව අදහස් පැවසීමට ඔහුට ඇති අයිතිය මා පිළිගන්නවා.)

පුරවැසි මාධ්‍යකරණයට නම් කොයි කාටත් පෙනෙන මානයේ, විවෘතව සිට තොරතුරු, අදහස් හා රූප බෙදාහදා ගත යුතුයි. විවෘත වෙබ් ‘පොලේ’ ගාල ගෝට්ටිය වැඩි වුවත් පුරවැසි මාධ්‍යවේදීන් එබඳු පොදු අවකාශයේ ම සැරිසරිය යුතුයි. සංවෘත ක්ලබ් ඇතුළේ පඩි කථා හෝ චණ්ඩි කථා කීම සෑහෙන්නේ නැහැ! වෙබ් අඩවිය ගැන මා ගිය සතියේ කළ විග‍්‍රහය නොපිළිගත් පාඨකයන් ද සිටිනවා. Groundviews මුඵමනින් ම වෙබ් හරහා ප‍්‍රකාශිත වූවත්, එහි බරපැන උසුලන්නේ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් (විකල්ප ප‍්‍රතිපත්ති කේන්ද්‍රය) වීම සමහරුන්ට ප‍්‍රශ්නයක්.

මා ගරු කරන මගේ විද්වත් මිතුරකු වන සන්නිවේදන විශෙෂඥ මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව කියන්නේ Groundviews පුරවැසි මාධ්‍යයක් නොවන බවයි. 2012දී රාවයේ 25වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් පළ කෙරුණු ‘ජනමාධ්‍ය සංස්කෘතිය: විවේචනාත්මක ඇගැයීමක්’ ග‍්‍රන්ථයට ලිපියක් ලියමින් ඔහු මෙසේ කියනවා:

“ග්‍රවුන්ඩ්වීව්ස් තමන් හඳුන්වාගන්නේ පුරවැසි මාධ්‍ය කලාවෙන් යුත් වෙබ් අඩවියක් ලෙසිනි. මේ හඳුන්වා ගැනීම තුලින් මූලාශ්‍ර එකකට වැඩි ගණනක් යොදා ගැනීම සහ කරුණුවල සත්‍යාසත්‍යතාවය පරීක්ෂා කිරීම වැනි සාමාන්‍ය මාධ්‍ය කලාවේ වගකීම් ඉටු කිරීමෙන් ඔවුන් තමන් නිදහස් කර ගෙන තිබේ. කෙසේ වුවත්, එය කතුවරුන්ට ගෙවන වැටුප් සහ සැලසුම සහ බෙදා හැරීම සඳහා කර ඇති ආයෝජන වැනි සියළු ම ආකාරවලින් සාමාන්‍ය මාධ්‍යයකි. සැම මාධ්‍යයක මෙන් පල කරන කරුණු සහ මතවාදයන් අනුමත කරන්නේ කර්තෘ කෙනෙක්ය. වෙනස ව්‍යාජ ලෙස පුරවැසි පුවත්පත් කලාවේදී නම ආරූඪ කර ගෙන සම්මාන ලබා ගැනීම ය. මේ පුවත්පතේ එන කරුණු සහ මතවාද බොහෝ විට සපයනු ලබන්නේ සාම්ප්‍රදායික පුවත්පත්වලට නිතර ලිපි සපයන ලේඛක මහත් මහත්මීන්ම ය. පුරවැසි පුවත්පතේ නැත්තේ පුරවැසියන්ය.”

විකල්ප මතවාද හා සංවාද සඳහා ඇති තරම් අවකාශ ලැබේ නම් ධනපති, අධිපති හෝ NGO අනුග‍්‍රහය යටතේ පවත්වා ගෙන යාම එතරම් ලොකු සීමාකාරී සාධකයක් යයි මා නම් සිතන්නේ නැහැ.

වෙබ්ගත සමාජ මාධ්‍ය හරහා පෞද්ගලික හා පොදු සංවාද සුවහසක් දිවා රැයේ සිදුවීම හරහා නූතන තොරතුරු සමාජය අඵත් ආකාරයේ ගෝලීය පරිසරයක් බිහි කරනවා. නිතිපතා වෙබ් භාවිතයේ නියැලෙන බිලියන් 2.7ක් ජනයා ලොව පුරා මේ නව ප‍්‍රපංචයට දායක වනවා. ඉන්ටර්නෙට් හා බද්ධ වන මිලියන් 3ක් පමණ වන ලාංකිකයන් ද මේ ප‍්‍රවාහයේ කොටසක්.

Chat Republic by Angelo Fernando
Chat Republic by Angelo Fernando
මේ නව තොරතුරු සමාජය බෙහෙවින් ශාස්තී‍්‍රය මට්ටමින් මෙන් ම ලිහිල් හා සරල වෙනත් මානයන්ගෙන් ද විග‍්‍රහ කළ හැකියි. අලෙවිකරණය හා සමාජ ජාලකරණය (Marketing and Social Networking) කෝණයෙන් මෙය විග‍්‍රහ කැරෙන අඵත් පොතක් ලාංකික සන්නිවේදන හා අලෙවිකරණවේදියකු වන (අමෙරිකාවේ කලෙක සිට වාසය කරන) ඇන්ජලෝ ප‍්‍රනාන්දු මෑතදී ලියා තිබෙනවා.

ඔහු පොත නම් කොට ඇත්තේ Chat Republic යනුවෙන්. තොර තෝංචියක් නැතිව අසීමිත දේ ගැන ලිහිල්ව හෝ ගැඹුරින් හෝ ‘චැට්’ කරන නූතන තොරතුරු සමාජය, ඉතිහාසයේ නොතිබූ ආකාරයේ, දේශසීමා ඉක්මවා යන අඵත් ගෝලීය සබැදියාවක් බිහි කරමින් සිටින බව ඔහුගේ අදහසයි.

ආණ්ඩු හා වෙනත් බලාධිකාරයන් කැමති වුණත් නැතත් මෙය සිදු වනවා. (ශී‍්‍රමත් ආතර් සී. ක්ලාක් කලෙකට ඉහත මෙය නුවණැසින් දැක අවවාද කළේ ප‍්‍රතිරෝධය දක්වනු වෙනුවට සුක්‍ෂම ලෙස මේ නව ලොවට අනුගත වන ලෙසයි: “Exploit the inevitable!”)

ඇන්ජලෝගේ පොතේ යම් කොටසක් වෙන් කොට ඇත්තේ පුරවැසි මාධ්‍යවේදයේ පැතිකඩ කිහිපයක් විස්තර කරන්නයි. ඔහු ලෝක මට්ටමෙන් විවිධ රටවල අත්දැකීම් විස්තර කරන අතර ශී‍්‍ර ලංකාවෙන් ද උදාහරණ ගන්නවා. නම් වශයෙන් හඳුන්වා දී අදහස් උපුටා දක්වා තිබෙන්නේ සංජන හත්තොටුව හා ඉන්ද්‍රජිත් (ඉන්දි) සමරජීව යන තරුණ සයිබර් කි‍්‍රයාකාරිකයන් දෙදෙනායි.

මෙයට අමතරව සර්වෝදය සංවිධානයේ නව මාධ්‍ය භාවිතය ගම් මට්ටමෙන් ලාංකික සුඵ ව්‍යාපාරිකයන්ට නව වෙළඳපොළ විවෘත කරන සැටිත් එහි වාර්තාගතයි.

2013 ජූනි 12දා Chat Republic එළි දැක්වීමට කොළඹ පැවති සංවාදයකට මාත් සහභාගී වුණා. ඇන්ජලෝ එහිදී කීවේ ඕපාදුප (gossip) යනු මානව සමාජයේ පැරණි ම සන්නිවේදන ක‍්‍රමයක් බවයි. අද වෙබ් මාධ්‍ය හරහා එයට නව පණක් හා වේගයක් ලැබී තිබෙනවා.

Breaking News on a Restless Planet: Covering Disasters in a Networked Society

Communicating Disasters: ZiF Conference in Bielefeld
How do we cope with a warming planet while living in an increasingly WikiLeakable world? Exactly one year ago, I explored this in my talk given at the University of Colombo during the LEAF Conference.

As I reflected then: “We live in a crisis-ridden world where we have to cope with multiple emergencies unfolding at the same time, impacting us on different fronts. This illustration captures three of them: crisis in biodiversity, man-made climate change, and the new reality of living in a rapidly WikiLeakable world — what I called the Global Glass House.”

I returned to this theme and explored it further this week when giving a keynote address at the Bielefeld University in Germany. I was participating in their international and inter-disciplinary conference on “Dealing with the Disaster of Others”, 26-28 January 2012. The conference was the culmination of a year-long research project on this theme carried out at the University’s Centre for Interdisciplinary Research (ZiF).

I also built on ideas initially discussed in my 2007 book, Communicating Disasters, which was part of the reference material used during th ZiF research project.

Nalaka Gunawardene speaks at ZiF Conference on Communicating Disasters, Bielefeld, Germany: 27 Jan 2012

Here’s the Summary (Abstract) of my talk. PowerPoint slides below.

Breaking News on a Restless Planet: Covering Disasters in a Networked Society

by Nalaka Gunawardene
Science Writer, Blogger & Columnist; Director – TVE Asia Pacific (TVEAP)

Communicating disasters — before, during and after they happen — is fraught with many challenges. The increased volume and flow of information, enabled by the proliferation of information and communication technologies (ICTs), fills some gaps — but not all. Other critical elements such as institution building, training and awareness raising are needed at all levels to create societies that are better informed and prepared.

The news media, driven by their quest for what is new, true and interesting, can be useful allies for disaster managers. But the nexus between these two groups has always been contentious, and the acceleration of the news cycle has made it more so. Having to sustain 24/7 coverage for their fragmented and distracted audiences places enormous pressures on news media to break news first — and reflect later. In this scenario, how can empathetic, ethical and balanced reporting happen?

As disasters increase in frequency and intensity partly due to climate change, mainstream media practitioners across Asia struggle to keep up. Disasters are more drawn out (e.g. Pakistan floods, 2010 & Thailand floods, 2011), geographically scattered (Indian Ocean tsunami, 2004) and economically devastating (Tohoku/Fukushima, 2011) than before. This stretches the capacities and resources of many news organisations. Saturation coverage of unfolding disasters can also cause ‘compassion fatigue’ and apathy in audiences.

In today’s networked society, news media are no longer the sole gatherers or distributors of news. Without the trappings and inertia of the institutionalised media, citizen journalists are quick to adopt ICT tools and platforms. What does this mean for communicating disasters that requires care and sensitivity? In which ways can we find synergy between mainstream and new/social media to better serve the public interest on a warming planet? What value-additions can the mainstream media still offer to the coverage of disasters near and far?

We examine these and other larger questions with reference to recent disasters in Asia.

Here’s the PPT:

Political Satire: When making fun is no laughing matter

Paper paper shining bright...but for how long? Cartoon by Mike Luckovich

My regular readers know my deep interest in political satire, and fascination with cartoons of all kinds including those political. On this blog, we’ve also discussed the worldwide decline in mainstream journalism.

I’ve just blended my thoughts in these strands in my latest op ed essay, ostensibly a book review. It has just been published by as Political Satire in Sri Lanka: When Making Fun is No Laughing Matter

Here are the opening paras:

Political satire is nothing new: it has been around for as long as organised government, trying to keep the wielders of power in check. Over the centuries, it has manifested in many oral, literary or theatrical traditions, some of it more enduring — such as Gulliver’s Travels and Animal Farm. And for over a century, political cartoonists have also been doing it with such brilliant economy of words. Together, these two groups probably inspire more nightmares in tyrants than anyone or anything else.

“Today, political satire has also emerged as a genre on the airwaves and in cyberspace, and partly compensates for the worldwide decline in serious and investigative journalism. Many mainstream media outlets have become too submissive and subservient to political and corporate powers. Those who still have the guts often lack the resources and staff to pursue good journalism.

“If Nature abhors a vacuum, so does human society — and both conjure ways of quickly filling it up. Into this ‘journalism void’ have stepped two very different groups of people: citizen journalists, who take advantage of the new information and communications technologies (ICTs), and political satirists who revive the ancient arts of caricaturisation and ego-blasting…”

In this essay, I revisit a question I first posed in my July 2009 blog post: News wrapped in laughter: Is this the future of current affairs journalism?

Read the full essay:
Political Satire in Sri Lanka: When Making Fun is No Laughing Matter

You might also like to look at these other related blog posts:

August 2009: The XYZ Show: New horizon in political satire on African TV, but room to grow?

Sep 2009: XYZ Show controversy: Kenyan politicians forgetting ‘Hakuna matata’?

Can Citizen Kane and Citizen Journalist join hands in the public interest?

Can this common ground expand?
Can this common ground expand?

Is there common ground between the mainstream media (MSM) and citizen journalists (CJ) that can be tapped to better serve the public interest?

This is a central question that I explored in some depth during my recent presentation to an assembled group of media tycoons and senior journalists in Colombo earlier this week, at the Sri Lanka launch of Asia Media Report 2009.

MSM have gone from denial to dismissal to apprehension about this murky, distributed phenomenon called citizen journalists. But, as I asked, must MSM and CJ always compete? Must they consider each other mutually exclusive? I don’t think so.

Consider these facts: CJs are not an organised, unionised mass of people. They are a scattered, loosely connected group that is a community of practice across geographical borders and time zones. They rarely agree on anything among themselves. CJs are not out to topple MSM.

Once we get those points clarified, we can move beyond chest-thumping egotism. We can then address the fundamental values of why MSMs and CJs are both doing what they do: for the free flow of information, ideas and opinions.

Indeed, we should see how MSM and CJs can join hands more to serve the public interest. CJs today are not just frustrated poets and writers who never found a public outlet in the past. Today’s plethora of CJs include scientific experts, professionals, retirees with loads of experience and tech-savvy geeks among many others. This is a vast resource that MSM can tap into — especially in these days of leaner budgets and fewer staff.

Must everything be All-or-Nothing? No!
Must everything be All-or-Nothing? No!
And why not? Many issues these days are just too complex, technical or nuanced for even the most committed full-time, paid journalists to tackle all on their own. The information is often too vast to wade through in time for deadlines. And things are changing faster too. In such situations, can MSM work collaboratively with CJs, sharing the work load, risk and eventually, the credit?

In fact, MSM have historically relied on citizens to provide part of the content – whether they are letters to the editor, or funniest home videos, or news tips from the public that reporters then pursue. Today’s CJs can take this ‘crowd-sourcing’ to a new level.

I recently came across an interesting example of crowd-sourcing in investigative journalism – a component of journalism that is particularly demanding. Over several weeks in April – May 2009, The Telegraph in the UK disclosed the scandal over many exaggerated or false expense claims made by British Members of Parliament. This left the British public furious, and brought worldwide ridicule on the Mother of all Parliaments.

The story still unfolds. Now, The Guardian has involved readers to dig through the several truckloads of MPs’ expense documents to spot claims that merit further investigation because they seem…a tad suspicious. This is more than what a small team of paid journalists can do on their own: a total of 458,832 pages of documents need be manually checked. So far, 23,262 readers had signed up by 2 August 2009. Many hands make light work for The Guardian, whose editors will then decide which claims are to be further probed and queried.

Mobile: the most subversive ICT of all?
Mobile: the most subversive ICT of all?
Can we expect to see more of such collaborations in time to come? I certainly hope so. Under siege as they are, MSM should be the first one to make the move to search for this common ground – after all, they have everything to gain and little to lose. We can all think of tedious record-scanning, number-crunching tasks that are needed to unearth and/or understand complex stories of our times.

Of course, for such collaborations to work well, the rules of engagement between MSM and CJs need to be clear, transparent and based on mutual trust. That requires some work, but when it works well, everybody stands to gain.

In late 2005, I researched and worked with Sir Arthur C Clarke to write an essay on the rise of citizen journalists, which first appeared in the Indian news weekly Outlook on 17 October 2005. I’m quite proud of how we ended the essay: “There is more than just a generation gap that separates the mainstream media from the increasingly influential online media…Yet one thing is clear: the age of passive media consumption is fast drawing to an end. There will be no turning back on the road from Citizen Kane to citizen journalist.”

Emerging new models of collaboration in media and journalism indicate that this evolutionary road need not be a one-way street. So nearly four years on, I now raise the question that I first put to the media tycoons of Colombo the other day: Can Citizen Kane and Citizen Journalist join hands in the public interest?

I very much hope the answer is a resounding: Yes, We Can!