Diplomacy and Foreign Relations in the Social Media Age: Presentation to RCSS Course on Creative Diplomacy

“The key to successful foreign policy in today’s world is networked diplomacy. Managing international crises requires mobilizing international networks of public and private actors,” says Anne-Marie Slaughter, an international lawyer and political scientist who is a former Princeton academic and ex-Director of Policy Planning at the US State Department under U.S. Secretary of State Hillary Clinton.

Diplomacy then...and now

Diplomacy then…and now

The nature of this ‘networked diplomacy’ is still being documented and studied. Some governments are not even convinced of its value, but meanwhile, others are encouraging it perhaps as a way of ‘exploiting the inevitable’.

I am neither diplomat nor scholar, but sometimes dabble as a writer and researcher on how new media – including social media – impact our society, economy and governance. So I welcomed an opportunity to engage a group of mid-career professionals on the topic Diplomacy & Foreign Relations in the Social Media Age.

I made this presentation on 14 November 2015 as part of the Certificate Course in Creative Diplomacy, conducted by the Regional Centre for Strategic Studies (RCSS) in Colombo, Sri Lanka – a think tank on international relations.

In this, I introduce and briefly explore the new kind of real-time, public diplomacy that is being ushered in with the spreading of social media. I show how diplomats and other government officials can no longer ignore this mass medium, but at the same time their traditional ways of communications need to be reoriented to suit the realities of this new information ecosystem that is informal, irreverent and fleeting.

As I spoke on the day after the ISIS terrorist attacks in France, I used (among others) the latest examples of how Gérard Araud, France’s Ambassador to the US, tweeted live as multiple terror attacks unfolded in Paris on Nov 13 night.

Real time tweeting by French Ambassador to the US while Paris attack was underway on 13 Nov 2015...

Real time tweeting by French Ambassador to the US while Paris attack was underway on 13 Nov 2015…

More tweets from Ambassador Gérard Araud

More tweets from Ambassador Gérard Araud on 13 Nov 2015…


To see the bigger picture, I’ve distilled some wisdom of key researchers in this area including: Anne-Marie Slaughter, former Princeton Academic and ex-Director of Policy Planning, US State Department; Philip Seib, Professor of Journalism and Public Diplomacy, University of Southern California; and Ramesh Thakur, Professor, Crawford School of Public Policy, Australian National University (ANU).

I also used the case study of Indian Ministry of External Affairs using social media for crisis management when 18,000 Indian nationals were stranded in Libya in Feb – March 2011 who had to be evacuated urgently.

As Ramesh Thakur has written, it is “a useful case study in the utility of social media tools in connecting the government with people who are normally well outside their range, but who can be a useful channel to send out time-urgent critical information and to receive equally valuable information from sources on the ground.”

Dedication to a remarkable diplomat-scholar who spent a few days in the Summer of 1995 mentoring a group of youth leaders from around the world, including myself, who were brought to the UN Headquarters in New York...

Dedication to a remarkable diplomat-scholar who spent a few days in the Summer of 1995 mentoring a group of youth leaders from around the world, including myself, who were brought to the UN Headquarters in New York…

I dedicated this presentation to a diplomat and scholar whose mentoring I was privileged to receive 20 years ago: Dr Harlan Cleveland (1918 – 2008) who served as US Ambassador to NATO, 1965–1969 (Johnson Administration), and earlier as US Assistant Secretary of State for International Organization Affairs, 1961–1965 (Kennedy Administration).

Harlan Cleveland, among the first 'philosophers' of the Information Age

Harlan Cleveland, among the first ‘philosophers’ of the Information Age

According to RCSS, their Course in Creative Diplomacy “provides theoretical and practical insights into the various facets of Creative Diplomacy. The course will expand participants’ understanding of the concept of diplomacy and expose them to new skills and alternative perspectives to engage with stakeholders. It is further envisioned that this post-disciplinary approach, which will be followed by the course, will explore a whole host of new mediums through which mediation, cooperation and negotiation can be carried out.”

Right to Information should be a step towards Open Government

Transparency International Sri Lanka (TISL) held a Public Forum on the Right to Information in Colombo on 17 November 2015. I was one of three panelists, along with Wijayananda Jayaweera and Gamini Viyangoda. The panel was moderated by TISL’s Shan Wijetunge.

RTI Public Forum on 17 Nov 2015

RTI Public Forum on 17 Nov 2015

The meeting was conducted in Sinhala. After the event, a journalist from an English language newspaper asked for a summary of my remarks in English, so I wrote this up.

L to R - Wijayananda Jayaweera, Gamini Viyangoda, Nalaka Gunawardene, Shan Wijetunge. At Right to Information public forum on 17 Nov 2015 in Colombo. Photo by Sampath Samarakoon

L to R – Wijayananda Jayaweera, Gamini Viyangoda, Nalaka Gunawardene, Shan Wijetunge. At Right to Information public forum on 17 Nov 2015 in Colombo. Photo by Sampath Samarakoon

Summary of remarks made at Right to Information Public Forum held in Colombo on 17 Nov 2015

 By Nalaka Gunawardene

Science writer, columnist and new media researcher

After many years of advocacy by civil society groups and journalists, Sri Lanka is set to soon adopt a law guaranteeing citizens’ Right to Information (RTI, also known as freedom of information laws in some countries). With that, we will join over 100 other countries that have introduced such progressive laws.

The first step is already taken. The 19th Amendment to the Constitution, passed in Parliament in April 2015, made the right to information a fundamental right.

The Right to Information Act is meant to institutionalize the arrangement – i.e. put in place the administrative arrangement where a citizen can seek and receive public information.

Some have been critical of the current draft of the RTI Bill as it falls short of the ideal. But in my view, adopting even an imperfect RTI law would be progress.

But we need to see the law’s adoption as only the beginning of a long journey. Proper implementation will require adequate political will, administrative support and sufficient public funds. We would also need sustained monitoring by civil society groups and media to guard against the whole process becoming mired in too much red tape.

RTI signifies unleashing a new potential, and a major change in status quo. First, we need to shake off a long historical legacy of governments not being open or accountable to citizens.

For over 2,000 years of monarchy, over 400 years of colonial rule and 67 years of self-rule since independence, all our governments have restricted public information – even mundane ones unrelated to any security or sensitive issues.

Thus, the ‘default setting’ in most government agencies seems to be to deny and restrict information. When this finally changes, both public servants and citizens will need to adjust.

Information custodians can no longer release selectively, or demand petty bribes for doing so. Citizens, on their part, must find purpose and focus in information they can demand and receive. RTI is not a mere political slogan.

To draw an analogy from water management, opening sluice gates of a water reservoir can benefit only if the downstream systems are in place and the users are ready. With both water and information, recipients need to know how to make the best use of what comes through.

As long-standing champions of RTI, Lankan media and civil society must now switch roles. While benefiting from RTI themselves, they can nurture the newly promised openness in every sphere of public life. They can show, inspire and equip other citizens how best to make use of it.

However, RTI is not just a piece of law or changing how governments share public information. At its most basic, RTI is a collective state of mind. With its adoption, a society can start moving along a more open, informed and inquisitive pathway.

Better management of public information – which covers its proper gathering, storing, analysing and disseminating – should come into sharper focus with RTI.

In a related development, Sri Lanka has just joined an international, multilateral initiative called the Open Government Partnership (OGP). It is the first country in South Asia to do so.

OGP is a global effort “to make governments better”. It aims to secure firm commitments from governments to promote transparency, empower citizens, fight corruption, and harness new technologies to strengthen governance. OGP was launched in September 2011, and since then, the partnership has grown to 69 countries representing over a third of the world’s population.

To join OGP, a country must meet minimum eligibility criteria. These cover the timely publication of essential budget documents forms the basic building blocks of budget accountability; RTI guaranteed by law; rules that require public disclosure of income and assets for elected and senior public officials; and openness to citizen participation and engagement in policymaking and governance, including basic protections for civil liberties.

With its impending RTI law, Sri Lanka became eligible to join OGP. Its membership was confirmed at the recent OGP Conference held in Mexico City in late October 2015, where Sri Lanka endorsed the Open Government Declaration committing “to foster a global culture of open government that empowers and delivers for citizens, and advances the ideals of open and participatory 21st century government.”

Sri Lanka was represented at this event by Justice Minister Wijeyadasa Rajapakshe, Deputy Minister of Foreign Affairs Dr Harsha de Silva, and Sri Lanka’s Ambassador to the United States Prasad Kariyawasam. (Embassy press release: http://slembassyusa.org/embassy_press_releases/sri-lanka-joins-the-open-government-partnership/)

In his speech in Mexico City, Minister Wijeyadasa Rajapakshe said: “Our people have proven that citizens will and should be at the heart of the destiny of any country. Importantly, the events this year reaffirm the resilience of our democracy and make it apparent that it is the people that demand an ‘open government’ for my country.”

Now the Yahapalana Government must walk this lofty talk.

OGP member countries are required to prepare a National Action Plan (NAP) which should be done collaboratively by the government and civil society. Such plans should cover a two-year period and consist of a set of commitments that advance transparency, accountability, participation and/or technological innovation.

The bottomline with Right to Information is this. RTI is not simply a legal or technocratic solution. It is not a quick fix to all problems that affect our society. But it heralds a new way of thinking – a paradigm shift, if you like – that would make our government more open, and our society more focused on using information and data to make our lives better.

Part of the audience at RTI Public Forum on 17 Nov 2015 in Colombo

Part of the audience at RTI Public Forum on 17 Nov 2015 in Colombo

Writer and activist Gamini Viyangoda speaks at RTI Public Forum on 17 Nov 2015

Writer and activist Gamini Viyangoda speaks at RTI Public Forum on 17 Nov 2015

සිවුමංසල කොලූගැටයා #245: මැන්ඩෙලා කෙනකු හමු නොවූ සෝභිත හිමියෝ

In this week’s Ravaya column, (appearing in issue of 15 Nov 2015), I pay tribute to Maduluwawe Sobitha thero (1942 – 2015), a Buddhist monk who led an extraordinarily political life.

The fearless and politically engaged Buddhist monk stood up to every Lankan head of state beginning with President J R Jayewardene (in office: 1977-1988). He never hesitated or minced his words when he sensed that elected leaders were overstepping their mandate.

For over four decades, Sobitha used his powerful oratorical and organisational skills to mobilise people into peaceful political resistance. He won some battles and lost others, but never stopped fighting for people’s rights. With every struggle, he became more resolute and resourceful.

At certain times, this monk was more formidable – and also more feared by rulers – than the divided and endlessly bickering opposition political parties of Sri Lanka.

To my mind, Sobitha was like a saffron version of Desmond Tutu, the Anglican cleric who became an unstoppable force for social justice, equality and political reforms in South Africa. Both used their oratory and sense of justice to fight for all oppressed people. Neither sought any personal gains from it.

See also my tribute in English, published by Groundviews.org

Maduluwawe Sobitha Thero (1942-2015): The Monk Who Ended Sri Lanka’s Decade of Darkness

Mandela, Tutu and Sobitha

Mandela, Tutu and Sobitha

මාදුළුවාවේ සෝභිත හිමි (1942 – 2015) පිළිබඳ ගුණ කථන හා විග‍්‍රහයන් රැසක් මේ සතියේ අපට අසන්නට හා දකින්නට ලැබුණා.

මෑත යුගයේ රටේ ජාතික, සමාජයීය හා දේශපාලන ප‍්‍රශ්නවලදී පටු වාසි තකා හෝ අන්තවාදී ස්ථාවරයන් සඳහා හෝ පෙනී නොසිට ජනතාවාදී වීම නිසාම එහිමියන්ගේ වියෝව ලක් සමාජයම කම්පාවට ලක් කළා.

මා කිසි දිනෙක සෝභිත හිමියන් පෞද්ගලිකව දැන හඳුනා ගත්තේ නැහැ. එහෙත් මුළුමනින් නිර්ආගමික මා වැන්නවුන්ටත්, රටේ බෞද්ධ හෝ වෙනත් ආගම්වලට අයත් අති බහුතරයකටත් සෝභිත හිමියන් වීරයකු වූයේ සාමයික බෙදීම් හා පක්ෂ දේශපාලනය ඉක්මවා ගිය ඔහුගේ ප‍්‍රතිපත්ති නිසායි.

සෝභිත හිමියන් මා ජීවමානව අවසන් වරට දුටුවේ ගිය වසරේ මැදදී. 2014 අගෝස්තු 4 වනදා කොළඹ BMICH ශාලාවේ පැවති සර්වෝදය දෙවැනි ජාතික දේශෝදය සම්මේලනයේදී. මහාචාර්ය බෙල්ලන්විල විමලරතන හිමි, ආචාර්ය ජයම්පති වික‍්‍රමරත්න, මහාචාර්ය සරත් විජේසූරිය හා ආචාර්ය ඒ. ටී. ආරියරත්න ඇතුළු විද්වතුන් සභාව ඇමතූ අතර මට පැවරී තිබුණේ සංවාද සැසියක් මෙහෙයවීමටයි.

යහපාලනය සංකල්පීය හා ප‍්‍රායෝගික වශයෙන් කෙසේ විය යුතුද යන්න ගැන අප එදා කතා කළේ ශ‍්‍රී ලංකාවේ 2005 සිට පැවති නීතිය වල් වැදීම, දුෂණය රජ කිරීම හා ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදී අයිතීන් නොතකා රජය අත්තනෝමතිකව ක‍්‍රියා කිරීම ආදිය උච්චස්ථානයකට පත්ව තිබි මොහොතකයි. මෙරට ගනඳුරු දශකය කවදා කෙලෙසකින් නිම වේදැයි අප කිසිවකුත් ඒ වන විට දැන සිටියේ නැහැ.

Sarvodaya leader Dr A T Ariyaratne presenting his autobiography to Ven Sobitha at BMICH on 4 Aug 2014 (Sarvodaya photo)

Sarvodaya leader Dr A T Ariyaratne presenting his autobiography to Ven Sobitha at BMICH on 4 Aug 2014 (Sarvodaya photo)

එදින රැස්වීමට දිවයිනේ හැම දිස්ත‍්‍රික්කයක්ම නියෝජනය කරමින් සිවිල් සමාජ සාමාජිකයන් 1,500කට වැඩි පිරිසක් පැමිණ සිටියා. ඔවුන් හා අප සැම දෙනා ප‍්‍රමෝදයට පත් වූයේ ටික වේලාවකට හෝ සෝභිත හිමියන් එහි පැමිණි විටයි. එහිමියන් ඉතා කෙටියෙන් එම තීරණාත්මක හෝරාවේ රට යා යුතු මග ගැන කතා කළ බව මට මතකයි.

ඒ වනවිට සෝභිත හිමියන් නිරතව සිටියේ ඔහුගේ ජීවිතයේ දැවැන්තම අරගලයේයි. නිදහස් හා සාධාරණ සමාජයක් සඳහා වූ ජාතික ව්‍යාපාරය බිහිකොට එයට නායකත්වය දෙමින් සිටි ඔහුට ඕනෑ වූයේ හුදෙක් පවතින රජය පෙරළා වෙනත් රජයක් ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදීව පත් කර ගන්නට නොවෙයි. ඉන් ඔබ්බට හා ගැඹුරින් දිවෙන ක‍්‍රමීය වෙනසක් කරන්නටයි.

විධායක ජනාධිපති ක‍්‍රමය අහෝසි කිරීමේ අරමුණින් ඇරැඹි ව්‍යාපාරය පසුව යහපාලනය සඳහා මහජන රැල්ලක් හා බලවේගයක් බවට පත්වීමට දායක වූ ප‍්‍රධානතම සමාජ ක‍්‍රියාකාරිකයා ඔහුයි.

Sobitha (with microphone in hand) was always at the forefront in public agitations for political reform

Sobitha (with microphone in hand) was always at the forefront in public agitations for political reform

සෝභිත හිමියන් සමීපව ඇසුරු කළ මාධ්‍යවේදී ධර්මන් වික‍්‍රමරත්න කියන්නේ ජනතා අරගලවලට සක‍්‍රියව සහභාගි වීම එහිමියන් ඇරැඹුවේ 1960 දශකයේ ශ‍්‍රී ජයවර්ධනපුර සරසවියේ (එවකට විද්‍යොදය) ශිෂ්‍ය නායකයකුව සිටි අවදියේ බවයි.

යහපත් වැඩකිරීම සඳහා පක්ෂ භේද නොතකා දේශපාලකයන්ට අනුබලය දුන් අතර අයුක්තිය හා අසාධාරණත්වයට එරෙහිව ඕනෑම ජගතෙකුට නොබියව විරුද්ධ වීම සෝභිත හිමියන්ගේ අදීන චරිත ගතියයි. එහිදී කලක් තමන් සමග සමීපව ක‍්‍රියා කළ දේශපාලකයන් පවා පසු කලෙක අයාලේ ගිය විට ඔවුන්ව ප‍්‍රසිද්ධියේම විවේචනය කළා.

‘සෝභිත හිමියන් කිසිදා කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයකට බැඳුනේ නැහැ. එසේම කිසිදු නායකයකුට එරෙහි වීමට පසුබට වූයේද නැහැ. එසේ කරන විට මතුවූ තර්ජන, ගර්ජන, බාධක රැසක් හමුවේ ප‍්‍රතිපත්තිගරුක ස්ථාවරයන් වෙනස් කළේද නැහැ’ ධර්මන් කියනවා.

එනයින් බලන විට සෝභිත හිමියන් ජීවිත කාලය පුරාම විවිධාකාර අධිපතිවාදයන්ට එරෙහි වූවා යැයි කිව හැකියි. 20 වන සියවසේ සමාජයීය හා දේශපාලන අරගලයන්ට නායකත්වය හෝ මඟපෙන්වීම සැපයූ යක්කඩුවේ ප‍්‍රඥාරාම, කොටහේනේ පඤ්ඤාකිත්ති, උඩකැන්දවල සරණංකර (1902-1966) හා වල්පොල රාහුල (1907-1997) යන අසාමාන්‍ය ගණයේ හිමිවරුන්ට සෝභිත හිමියන් සම කළ හැකි බව ධර්මන්ගේ අදහසයි.

ජාත්‍යන්තරවද සෝභිත හිමියන්ගේ අද්විතීය චරිතයට සම කළ හැකි චරිතයක් මා දකිනවා. එනම් දකුණු අප‍්‍රිකාවේ වර්ණභේදවාදයට හා සෙසු සියලූ සමාජ අසාධාරණකම්වලට එරෙහිව අඩ සියවසකට වැඩි කලක් නිරායුධ හා මතවාදී අරගල කරන කේප්ටවුන් නුවර හිටපු ආච්බිෂොප්වරයා වන ඩෙස්මන්ඞ් ටූටූ (Desmond Tutu)’

ඔහු ඇංග්ලිකානු නිකායේ ක‍්‍රිස්තියානි පූජකවරයකු වුවත් එරට හා ලෝකයම හඳුනන්නේ පූජක මට්ටමකින් ඔබ්බට ගොස් මානව අයිතීන් හා සමාජ සාධාරණත්වයට කැප වූ මානව හිතවාදියකු ලෙසයි.

නෙල්සන් මැන්ඩෙලා දකුණු අපි‍්‍රකාව යළි ගොඩ නැංවීමේ දුෂ්කර කාරියේ නඬේ ගුරා වන විට ඔහුට දේශපාලන කරලියෙන් පිටත සිට ඉතා තීරණාත්මක සහයෝගයක් දුන්නේ ටූටූයි.

Former South African President Nelson Mandela, right, reacts with Archbishop Desmond Tutu, left, during the launch of a Walter and Albertina Sisulu exhibition, called, 'Parenting a Nation', at the Nelson Mandela Foundation in Johannesburg, South Africa, on 12 March 2008 (AP Photo/Themba Hadebe)

Former South African President Nelson Mandela, right, reacts with Archbishop Desmond Tutu, left, during the launch of a Walter and Albertina Sisulu exhibition, called, ‘Parenting a Nation’, at the Nelson Mandela Foundation in Johannesburg, South Africa, on 12 March 2008 (AP Photo/Themba Hadebe)

1931 උපන් ඔහු බි‍්‍රතාන්‍යයේ දේවධර්මවාදය උගත්, කථාවෙහි හා විවාදයෙහි අති දක්‍ෂ කඵ ජාතිකයෙක්. වර්ණභේදවාදයේ උච්චතම වකවානුවේ (1970 – 1980 දශකවල) ඔහු එහි ම්ලේච්ඡ ස්වභාවය බටහිර රටවලට මනා සේ පැහැදිලි කර දුන්නා.

දකුණු අපි‍්‍රකාවේ නිදහස් අරගලය සුදු, කඵ, මිශි‍්‍රත හැමගේ අරගලයක් බවට දිගින් දිගට ම ඔහු හඩ නැගුවේ මැන්ඩෙලා නිහඩ කොට සිරගත කොට සිටින කාලයේ පටන්. පලිගැනීමේ හා වෛරයේ දේශපාලනයෙන් ANC පාක්‍ෂිකයන් මුදවා ගෙන සමාව දීමේ මාර්ගයට යොමු කරන්නට සාමයික හා දාර්ශනික මට්ටමෙන් ද ටූටූ ඉතා විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කළා.

සාමය හා සාධාරණත්වය උදෙසා අවිහිංසාවේ හඩ නැගීම වෙනුවෙන් 1984 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ඔහුට පිරි නැමුණා.

දකුණු අප‍්‍රිකාවේ හා ශ‍්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන හා ඓතිහාසික යථාර්ථයන් බෙහෙවින් වෙනස්. එහෙත් පුළුල් චිත‍්‍ර මට්ටමින් බලන විට දෙරටෙහිම සමාජ සාධාරණත්වය සඳහා නොනිමි අරගලයක් ඉදිරියට ඇදෙන බව මා දකිනවා.

දකුණු අප‍්‍රිකාවේ එම අරගලයට දේශපාලන නායකත්වය දුන් නෙල්සන් මැන්ඩෙලා ප‍්‍රමුඛ අප‍්‍රිකානු ජාතික කොංග‍්‍රස් නායකයන් ගණනාවක් සිටියා. මේ උදවිය කෙටි කාලීනව ජනප‍්‍රිය නමුත් දිගු කාලීනව අහිතකර ප‍්‍රතිපත්ති හා තීරණවලට එළඹෙන විට විචාරශිලීව ඔවුන්ට එය පෙන්වා දී වළක්වා ගැනීමේ හැකියාව තිබූ කලාකරුවන්, විද්වතුන් හා සමාජ ක‍්‍රියාකාරිකයන් ගණනාවක් මැන්ඩෙලාට සවියක් වූ සැටි මීට පෙර කොලමකින් මා විස්තර කළා.

නෙල්සන් මැන්ඩෙලාගේ හා දකුණූ අපි‍්‍රකාවේ වාසනාවට මෙන් නැඞීන් ගෝඩිමර්, ඩෙස්මන්ඞ් ටූටූ වැනි සම්මානීය, නිදහස් මතධාරීන් ගණනාවක් වර්ණභේදවාදය පිටු දකින්නට හා ඉන් පසු නව දේශයක් බිහි කරන්නට ඒක රාශී වුණා. මැන්ඩෙලා දේශපාලන ගනුදෙනු කරමින් පාක්‍ෂිකයන් සතුටු කරන්නට ඇතැම් විට කෙටිකාලීන පියවර ගන්නට යන විට ඔහුව දේශපාලන මඩගොහොරු හා බොරු වලවලින් බේරා ගත්තේ මෙබදු විචාරශීලි සහෘදයන්.

මෙසේ දේශපාලන නායකයන්ට තිරසාර මග පෙන්වීමක් කළ, ඔවුන් අයාලේ යන විට මුලින් පෞද්ගලිකවත් පසුව ප‍්‍රසිද්ධියේත් ඔවුන්ට දැඩි අවවාද හෝ අවලාද කොට හරිමඟට ගැනීමේ හැකියාව තිබූ අය අතර ටූටූ ප‍්‍රමුඛයා වුණා.

මැන්ඩෙලා වුවත් ඉඳහිට නොමනා තීරණ ගත්විට හෝ නිසිකලට ප‍්‍රශ්න නොවිසඳා ‘වැට උඩ සිටින විට ඔහු යහමගට ගැනීමේ හැකියාව ටූටූ සතු වුණා.

Tutu and Mandela complemented each other

Tutu and Mandela complemented each other

1994දි ප‍්‍රථම වතාවට සර්ව ජන ඡන්දය සියලූ වැඩිහිටියන්ට හිමිවූ මැතිවරණයකින් ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදී රජයක් බලයට පත්වූ පසු ටූටූ සිය අවධානය යොමු කළේ සංහිඳියාව සඳහායි. දහක පහකට වඩා දැඩි ලෙස බෙදී, ධ‍්‍රැවීකරණය වී තිබූ බහුවාර්ගික හා බහුආගමික දකුණු අප‍්‍රිකානු සමාජය ටිකෙන් ටික සුවපත් කිරීමේ වගකීමට ඔහු උර දුන්නා. ඒ පූජකයකු ලෙස නොව දාර්ශනිකයකු, මානව හිතවාදියෙකු හා ජාතියේම ප‍්‍රණාමයට පත් ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියකු ලෙසින්.

1994න් පසු බිහි වෙමින් පවතින නව දකුණු අප‍්‍රිකාවට දේදුනු දේශය (Rainbow Nation) ලෙස නම් තැබුවේත් ඔහුයි. විවිධ ජාතීන් හා ගෝත‍්‍ර දුසිම් ගණනක් එක් කැරෙන මේ දේශය සංස්කෘතික හා සමාජයීය විවිධත්වයේ ප‍්‍රතිමූර්තියක් විය යුතු බව ඔහුගේ දැක්ම වුණා. මේ නම ගැන සමහරුන්ට විවේචන ඇතත් එක් ධජයක් යට ජාතික අනන්‍යතාවක් බිහි කරන්නට දකුණු අප‍්‍රිකාවට දශක දෙකකට වැඩි කාලයක් ගුරුහරුකම් දෙන්නේ ටූටූ.

වර්ණභේදවාදය නිමා කරන්නට ටූටූ මහත් සේ දායක වූවත් 1994න් පසු කිසිදු දේශපාලන හෝ පොදු ආයතනික තනතුරක් භාර ගත්තේ නැහැ. 1996-2000 වකවානුවේ සත්‍යය හා සංහිඳියාව පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපතිවරයා ලෙස නම් අතිශයින් වැදගත් මෙහෙවරක් ඔහු ඉටු කළා.

මෙකී නොකී බොහෝ සාධක නිසා දකුණු අප‍්‍රිකාවේ හෘද සාක්ෂිය ලෙස සැලකෙන්නේ දැනට 84 වියැති ටූටූයි.

වරක් මැන්ඩෙලා ඔහු ගැන මෙසේ කීවා. ‘ටූටූ විටෙක ඉතා මෙලෙක්. තවත් විටෙක ඉතා දැඩියි. කිසි විටෙක බිය නැහැ. එසේම බොහෝ විට සිනාමුසු හා හාස්‍යලෝලී චරිතයක්. මිලියන ගණනක හඬක් නැති අපේ ජනයාගේ හඬ වන්නේ ඔහුයි.’

ඩෙස්මන්ඞ් ටූටූ 1994 සිට බලයට පත් හැම දකුණු අපි‍්‍රකානු රජයක් ම නොබියව විවේචනය කරන අයෙක්. සිවිල් සමාජ කි‍්‍රයාකාරිකයකු ලෙස මානව හිමිකම්, HIV/AIDS, කාන්තා අයිතිවාසිකම්, පාරිසරික ප‍්‍රශ්න, දුප්පත්කම පිටුදැකීම ආදී බොහෝ වැදගත් සමාජ අරගලයන්ට අනුබල දෙනවා.

මැන්ඩෙලා සමග විවෘතව කිසි දිනෙක නොගැටුනත් 1999 මැන්ඩෙලා විශ‍්‍රාම යාමෙන් පසුව පත් වූ හැම දකුණු අප‍්‍රිකානු රාජ්‍ය නායකයකුම විටින් විට සහේතුකව ටූටූ විවේචනය කොට තිබෙනවා. ඔහු පෞද්ගලික කෝන්තර හෝ න්‍යාය පත‍්‍ර නැතිව ක‍්‍රියා කරන බව දන්නා නිසා ඔහුව එතරම් නොරිසි අයට පවා ඔහු ගැන ගෞරවයක් තිබෙනවා.

1994දී නව දකුණු අප‍්‍රිකාවක් බිහිකිරීමට උතුම් සිහින මැවූ බොහෝ දෙනා මේ වන විට ඇති-නැති පරතරය විශාල වීම හා මහා පරිමාණ දුෂණ ඉහවහා යාම ගැන දැඩි කලකිරීමට පත්ව සිටිනවා.

2013 දෙසැම්බරයේ මැන්ඩෙලා මියගිය පසු එරට ඉතිරිව සිටින දැවැන්තම ජීවමාන ජන නායකයා දැනට විශ‍්‍රාමිකව සිටින මේ පූජකවරයායි.

සෝභිත හිමි හා ඩෙස්මන්ඞ් ටූටූගේ ලෝක දෙක බෙහෙවින් වෙනස් වූවත් ඔවුන්ගේ පොදු සාධක රැසක් මා දකිනවා. දෙදෙනාම තම ප‍්‍රතිපත්ති හා ක‍්‍රියාකාරකම් නිසා රාජ්‍ය මර්දනයට ලක්වූවා. බන්ධනාගාරයේ කල් ගත කළා. දෙදෙනාම විචිත‍්‍ර කථිකයන්. එසේම ජනකාන්ත (charismatic) පෞර්ෂයක් සතුයි.

දේශපාලන ප‍්‍රතිසංස්කරණවලින් ඔබ්බට ගිය සමාජ සේවා කටයුතුවලද දෙදෙනාම පුළුල්ව නිරත වූවා. ටූටූ සිය රටේ HIV පැතිරීමට එරෙහිව සමාජ බලවේග ගොඩ නැගූ අතර, සෝභිත හිමි අමද්‍යප ව්‍යාපාරයට නායකත්වය දුන්නා. මත්පැන්, මත්ද්‍රව්‍ය සමාජය ගිල ගැනීමට එරෙහිව හඬ නැංවූවා. මත්ද්‍රව්‍ය හා දේශපාලනය අතර නොමනා සබඳතාව බිඳින්නට තැත් කළා.

මීට දින කිහිපයකට පෙර පුවත්පත් සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී මහාචාර්ය සරත් විජේසූරිය කීවේ එතනෝල්, කුඩු ඡාවාරම් සිදුකළ බවට නම් දැරූ දේශපාලකයන් යහපාලන රජයේ ලොකු පුටුවලට පත්වීම සෝභිත හිමියන්ට දැඩි ලෙස මානසික පීඩාවක් ඇති කළ බවයි. ‘මගේ පෞද්ගලික අදහස තමයි සෝභිත හිමියන් බරපතළ ලෙස අසාධ්‍ය වෙන්න, මානසික පීඩාවට පත් වෙන්න ඔය කාරණය දැඩි ලෙස බලපෑවා කියන එක’ ඔහු කියනවා.

Sobitha was a genius of one-liners in Sinhala, like this one

Sobitha was a genius of one-liners in Sinhala, like this one

හුදු සිවිල් සමාජ ක‍්‍රියාකාරිකයන්ගේ සංකල්පයක්ව තිබූ යහපාලනය මෙරට සාමාන්‍ය ජනයා අතර සමාජ ගත කරන්නට මහත් සේ දායක වූ සෝභිත හිමියන්, යහපාලනය අයාලේ යන සැටි බලා මහත් සේ කම්පා වන්නට ඇති.

ඩෙස්මන්ඞ් ටූටූට අවශ් විටෙකදී ටිකක් සැරවැර කොට හදා ගන්නට හැකි නෙල්සන් මැන්ඩෙලා කෙනෙකු සිටියා. මැන්ඩෙලාගාන්ධි රූප සිය මැතිවරණ ව්යාපායේ භාවිත කළත් මෛතරීපාල සිරිසේන එකී පරමාදර්ශී චරිත සතු වූ රතිපත්ති ගරුක බව රියාවෙන් පෙන්වීමට අසමත්ව සිටිනවා.

සෝභිත හිමියන්ට මැන්ඩෙලා කෙනෙකු මෙරට නොසිටීම එහිමියන්ගේ පමණක් නොව අප සැමගේ ඛේදවාචකයයි.

යහපාලනය යනු මැතිවරණ උද්යොග පාඨයක් නොව දිනපතා පිළිපැදිය යුතු රතිපත්ති හා රියා සමුදායක් බව වත්මන් ජනපති හා අගමැති දෙපලට දැන්වත් තේරුම් ගියොත් හොඳයි!

සෝභිත හිමියන්ට කළ හැකි ලොකුම උපහාරයද එයයි.

See also:

21 July 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #126 නෙල්සන් මැන්ඩෙලා: ගමන නොනිමෙයි!

28 July 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #127: මැන්ඩෙලාට සවියක් වූ නිදහස් මතධාරියෝ

Sobitha meme - Sinhala

Op Ed: Let’s Get Real about Sri Lanka’s Urbanization!

On 12 November 2015, Daily Mirror broadsheet newspaper in Sri Lanka published my op-ed essay on the need to take a new look at urbanization in Sri Lanka.

It is reproduced here in full:

Let’s Get Real about Sri Lanka’s Urbanization!

By Nalaka Gunawardene

The level of urbanization is an indicator of a country’s economic development and the living standards of its people.

Some purists might disagree, but it is universally agreed that urban areas – cities and towns of various size and shape – offer better facilities and opportunities for their residents.

So how urbanized is Sri Lanka? Many among us keep repeating a notion that ‘we are predominantly rural’, but is it really so?

The 2012 Census of Population and Housing categorised only 18.2% of the Lankan population as being urban. However, that figure is highly misleading because we currently use a narrow definition.

Currently, only those living in Municipal Council (MC) or Urban Council (UC) areas are considered urban. However, some Pradeshiya Sabha areas (the next local government unit) are just as urbanised.

Minister of Megapolis and Western Development Champika Ranawaka speaks at LBO-LBR Infrastructure Summit 2015 (Image courtesy LBO)

Minister of Megapolis and Western Development Champika Ranawaka speaks at LBO-LBR Infrastructure Summit 2015 (Image courtesy LBO)

At the recent LBR/LBO Infrastructure Summit 2015 held in Colombo in early November, Minister of Megapolis and Western Development Champika Ranawaka took on this myth head on. He argued that Sri Lanka’s urban population share is probably as high as 48% — which is two and a half times higher than the current figure.

He mentioned as examples Pradeshiya Sabha areas like Homagama, Beruwala and Weligama that are administratively classified as ‘rural’ despite having many urban characteristics.

His concern: misconceptions such as this distort the country’s policy decisions on infrastructure planning and urban development.

The World Bank’s global lead for urban development strategies, Sumila Gulyani, who spoke during the opening session, agreed with the Minister’s contention of nearly half of Sri Lanka’s population having already become urban.

The Bank’s own estimates are roughly the same, she said. “The official statistics of urban population in Sri Lanka is from 14% to 18% — but if you look at the agglomeration, it is (actually) around 47%”.

World Bank's Sumila Gulyani speaks in Colombo, 3 Nov 2015. (Image courtesy LBO)

World Bank’s Sumila Gulyani speaks in Colombo, 3 Nov 2015. (Image courtesy LBO)

She added: “All South Asia countries under-state their urbanization level relative to, say, Latin America. In India it’s the same story. The reason has traditionally been that the rural areas got more national subsidy programmes — and no administration wanted to be called urban!”

Taking South Asia as a whole, 30% of its combined population now lives in cities. A massive rise in this urban share is expected in the coming decades. Sri Lanka cannot buck this trend.

Despite this, old myths linger on for years. The problem, as Gulyani highlighted, is in the mismatch of capabilities: “If the (local government) council that is managing an urban area is a rural council, you are not going to see the kind of planning and urban management you need to see for productive urban growth.”

 Hidden Urbanization

Copy of Leveraging Urbanization in South Asia - new World Bank ReportMeanwhile, a new World Bank report on urban trends in South Asia reminds us that Sri Lanka’s share of the population officially classified as living in urban areas actually fell slightly between 2000 and 2010.

“These official statistics, however, miss considerable ‘hidden’ urbanization,” says the report, titled Leveraging Urbanization in South Asia: Managing Spatial Transformation for Prosperity and Livability (September 2015).

The report suggests that as much as one-third of Sri Lanka’s population may be living in areas that, while not officially classified as urban, “nevertheless possess strong urban characteristics”.

This report tries to overcome our region’s data deficiencies by drawing on some unconventional data sources — such as nighttime lights and other forms of remotely sensed earth observation data.

Analysis of night lights has also revealed a more general growth of multi-city agglomerations – continuously lit belts of urbanization containing two or more sizeable cities – across South Asia. Their number has risen from 37 in 1999 to 45 in 2010.

In Sri Lanka, the report says, such ‘ribbon development’ radiates out from Colombo along major transport arteries to link it with both Kandy and Galle/Matara, revealing a dynamic urbanization process.

A general conclusion of the report is that South Asian countries urgent need to increase higher quality and more comprehensive data on urban trends and conditions.

South Asia at night - composite satellite image taken in April & Oct 2012 (Image courtesy NASA)

South Asia at night – composite satellite image taken in April & Oct 2012 (Image courtesy NASA)

Anomaly of 1987

 In Sri Lanka, the low figure for urban population is the direct result of an administrative decision to count all Pradeshiya Sabha areas as being rural. This has long been critiqued by experts such as town planner Prof Ashley L S Perera of the University of Moratuwa.

When the new local government unit was created in 1987 for political expediency, their demarcations totally ignored the existing ground realities, he says. That has led to much confusion about ‘urban areas’ in Sri Lanka for the past quarter century.

Statisticians in Sri Lanka’s government are also well aware of this. Analysing the key findings of the 2012 head count, the Department of Census and Statistics says that the country’s urban percentage “would have been much higher if the definitional issues were resolved”.

In its Census of Population and Housing 2012: Key Findings, the Department notes: “Areas coming under all Municipal Coun­cils (MC) and Urban Councils (UC) are currently considered as urban sector in Sri Lanka. Prior to 1987, Town Councils were also included in the definition of urban areas. With the setting up of Provincial Councils in 1987, these Town Councils were absorbed into Pradeshiya Sabhas which fall into the rural sector since then.”

After 1987, some towns lost their urban status and overnight became ‘officially rural’. The Department acknowledges that there are many areas outside MCs and UCs that “have urban outlook but still classified as rural”.

This leads to underestimation of the degree of urban­ization and comparison becomes difficult over the years, it says.

The Department highlights the need to “introduce a realistic definition of urban areas taking into account of the characteristics of the population rather than based on pure administrative considerations.”

It says that Sri Lanka’s urban percentage “would have been much higher if the definitional issues were resolved”.

At the time of the 2012 Census, Sri Lanka had a total of 23 MCs and 41 UCs. According to the Census findings, the country’s eight largest cities – Colombo, Kaduwela, Dehiwala-Mount Lavinia, Moratuwa, Negombo, Kotte, Kesbewa and Maharagama – made up nearly half (48%) of what is officially considered the ‘urban’ population. All these are located in the Western Province.

The balance 56 urban areas include 26 small cities with population below 25,000. “This shows the uneven distribution of the urbanization” says the Department.

The Census found that in the Colombo district, three out of four people (77.6%) already live in urban ar­eas. Batticaloa (28.7%), Ampara (23.6%), Trincomalee (22.4%) districts in Eastern province and Mannar (24.5%), Vavuniya (20.2%), Jaffna (20.1%) districts in Northern province all have urbaniza­tion levels higher than the current national average of 18.2%.

Misleading the world

Adopting a more pragmatic and realistic definition of ‘urban’ is thus a policy priority for Sri Lanka. That can help better planning of our rapidly urbanising human habitats.

Such a move can, hopefully, also awaken those Lankans who insist about their ‘very rural island’ contrary to what the evidence suggests.

It would also stop international organisations and researchers from mistakenly labelling Sri Lanka as a country with only a small urban population.

World Urbanization Prospects 2014For example, World Urbanization Prospects 2014, a global overview published by the UN Department of Economic and Social Affairs, has listed Sri Lanka as one of 16 countries worldwide that “still have low levels of urbanization, i.e. below 20 per cent”. (As an inter-governmental body, the UN goes by national governmental data.)

The largest (by population) among these ‘low urbanized countries’, were listed as Burundi, Ethiopia, Malawi, Niger, South Sudan, Uganda, Nepal and Sri Lanka. “By 2050, all of these countries are expected to become significantly more urbanized, with as much as twice their respective proportions urban in 2014,” the UN report noted.

However, as minister Ranawaka just publicly declared, that doubling has already happened in Sri Lanka! Now if only official data custodians can change definitions, we can finally move away from the illusion of being a rural country…

Census of Population and Housing 2012: Key Findings can be accessed online at: http://countryoffice.unfpa.org/srilanka/?publications=12333

Science writer Nalaka Gunawardene writes regularly on science, development and media issues. He blogs at http://nalakagunawardene.com

සිවුමංසල කොලූගැටයා #243: වාහන තදබදය ජය ගන්නට දිගු කාලීන දැක්මක් හා සැලසුම් ඕනෑ!

City design, transport planning, air quality and public health may fall under the purview of different government agencies. But in our chaotic cities, these factors come together to create urban nightmares. Solutions also require an integrated approach.

Can we awaken from this sleep-walking before it’s too late?

This is the question I pose – and try to answer — in this week’s Ravaya column, (appearing in issue of 1 Nov 2015).

I quote the transport specialist Professor Amal Kumarage of the University of Moratuwa as saying that the national average speed is already down to 26 km per hour. Within the Colombo district, the average speed is 22 km per hour. The national average speed is projected to drop to 19 km per hour, while the Colombo district figure would drop to 15 km per hour, by 2031.

What are the smart solutions? I highlight the greater emphasis and investment needed in mass transit systems. In particular, I mention solutions such as dedicated bus lanes, bus rapid transit arrangements, congestion charges, and other demand side management options.

Building new roads is NOT going to solve traffic congestion problems in the long term: it will only aggravate them. But strategically linking or expanding the existing road network can bring some relief, as has happened with Colombo’s Duplication Road extension and Marine Drive expansion.


කොළඹ හා තදාසන්න ප‍්‍රදේශවලත්, වෙනත් ප‍්‍රධාන නාගරික ප‍්‍රදේශවලත් වාහන තදබදය දැන් ලොකු ප‍්‍රශ්නයක්. ගමනක දුර සැතපුම් හෝ කිලෝමීටර්වලින් කීම වෙනුවට එයට ගත වන කාලයෙන් කීමට අප දැන් පුරුදුව සිටිනවා.

කඩිනම් වේලාව (rush hour) වඩාත් දිගු කාලයක් පුරා පැතිරෙන්නට පටන් අරන්. මෙයට කෙටි කාලීනව පිළියම් සෙවීමට රථවාහන පොලිසිය වෙර දරනවා. එහෙත් සමහර තැන්වල ඔවුන්ටත් පාලනය කරගත නොහැකි තරම් ප‍්‍රශ්නය උග‍්‍ර වෙලා.

නුදුරු අනාගතයේදී කොළඹ හා අවට තවත් ගුවන් පාලම්, පොළොවට උඩින් දිවෙන මාර්ග හා තනි පීල්ලේ දුම්රිය සේවාවක් හඳුන්වා දීමට යෝජනා තිබෙනවා. මේ සියල්ලට දැවැන්ත ආයෝජන අවශ්‍යයි. එහෙත් එමගින් ප‍්‍රශ්නය විසඳේද? නැතිනම් කල් දැමීමක් පමණක් සිදුවේද?

එහා මෙහා යාම හෙවත් චල්‍යතාව (mobility) නූතන සමාජවල එදිනෙදා චර්යා රටාවක්. මීට සියවස් දෙකකට පෙර පමණ වන තුරු (දේශාටනයේ නිරත වූ ටික දෙනකු හැරෙන්නට) බොහෝ මානවයන් උපතේ සිට මරණය දක්වා කිලෝමීටර් කිහිපයකට වැඩි දුරක් ගමනේ යෙදුණේ නැහැ.

එහෙත් එසේ ජීවිත කාලයක් එක් තැන් වී සිටීමට අද අවශ්‍ය නැහැ. ඉගෙනීමට, ජීවනෝපායට හෝ විනෝදයට අප බොහෝ දෙනකු නිතිපතා ගමනේ යෙදෙනවා. ඒ සඳහා පොදු මාර්ග පද්ධති, පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා තිබෙනවා. එයට අමතරව පොදු මාර්ගවල පෞද්ගලික වාහන පදවා ගෙන සමහරුන් ගමනේ යෙදෙනවා.

අරමුණු හා ගමනාන්ත වෙනස් වෙතත් අප හැමගේ පොදු අපේක්ෂාව නම් නිරුපද්‍රිතව හා රස්තියාදුවෙන් තොරව අපේ ගමන් නිම කිරීමයි.

එහෙත් අප බොහෝ දෙනකු එක වර ගමනේ යෙදෙන විට වාහන තදබදය හා පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා පිරී ඉතිරී යෑම සිදු වනවා. වසරක් පාසා උග‍්‍ර වන මේ මහා ප‍්‍රශ්නය විසඳා ගන්නේ කෙසේද? එයට අවශ්‍ය නිසි දැක්මල තාක්ෂණයන් හා ආයෝජන මොනවාද?

Traffic in Jakarta, capital of Indonesia: Is Colombo headed that way, soon?

Traffic in Jakarta, capital of Indonesia: Is Colombo headed that way, soon?

මොරටුව සරසවියේ ප‍්‍රවාහනය පිළිබඳ මහාචාර්ය අමල් කුමාරගේ, මෙරට ප‍්‍රවාහන ප‍්‍රවණතා, විසඳුම් හා විකල්ප ගැන කලක සිට අධ්‍යයනය කරන විද්වතෙක්. මාර්ගවල දිවෙන වාහන සංඛ්‍යාව දිගින් දිගටම වැඩි වීම හමුවේ නිසි ප‍්‍රවාහන කළමනාකරණය සිදු නොකිරීමේ බරපතල විපාක ගැන ඔහු අනතුරු අඟවනවා.

2012දී ඔහු ගණන් බැලූ විදියට මෙරට මහාමාර්ග පද්ධතියේ වාහන ධාවන සාමාන්‍ය වේගය (average speed) පැයට කිමී 26යි. (තදබදයට හසු වූ විට හා නිදහසේ ගමන් කරන විට වාහනවල වේගය සමස්තයක් ලෙස ගෙන මෙය ගණන් බැලෙනවා.) කොළඹ හා තදාසන්න ප‍්‍රදේශවල සාමාන්‍ය වේගය පැයට කි.මී. 22යි.

තව වසර 15කින්, එනම් 2031 වන විට, ජාතික මට්ටමේ සාමාන්‍ය වේගය පැයට කි.මී. 19ටත්, කොළඹ හා අවට එය පැයට කි.මී. 15ටත් අඩු විය හැකි බවට ඔහු ප‍්‍රක්ෂේපණය කරනවා.

Prof Amal Kumarage

Prof Amal Kumarage

එපමණක් නොවෙයි, වාහන තදබදය නිසා අනවශ්‍ය ලෙස දහනය වන ඉන්ධන හා අපතේ යන කාලය සහඵලදායීතාව අතිවිශාලයි. එසේම සෙමින් ධාවනය වන වාහනවලින් නැගෙන දුෂණ දුමාරය ද වැඩියි.

මේ සාධක දත්ත සමග අනුරූප කොට ගණන් බැලූ විට තදබදය නිසා වසරකට අවම වශයෙන් රුපියල් බිලියන් 40ක් පමණ මෙරටට අපතේ යන බව මහාචාර්ය කුමාරගේ කියනවා. මෙය 2014 වසරේ සමස්ත සමෘධි ආධාර වියදම වූ රුපියල් බිලියන් 15 මෙන් දෙගුණයකටත් වැඩියි.

රථවාහන තදබදයට විසඳුමක් ලෙස සමහරුන් යෝජනා කරන්නේ පවතින මාර්ග පුළුල් කිරීම හා අලූත් මහාමාර්ග ඉදි කිරීමයි. එහෙත් මෙය සාර්ථක දිගුකාලීන විසඳුමක් නොවෙයි. ලෝකයේ බොහෝ රටවල අත්දැකීම නම් මාර්ග පද්ධතිය පුළුල් කිරීම හරහා වසර කිහිපයක සහනයක් ලැබෙන නමුත් ඉන්පසු වැඩි වන වාහනවලින් ඒවාද පිරී ඉතිරී යන බවයි.

‘කෙතරම් අලූත් මාර්ග හෝ ගුවන් පාලම් හැදුවත් ඒවා තාවකාලික විසඳුම් පමණයි. වඩාත් තිරසාර විසඳුම් සඳහා අප පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා දියුණු කොට ඒවා වැඩිපුර යොදා ගැනීමට යොමු විය යුතුයි.’ කුමාරගේ කියනවා.

වැඩි මගීන් සංඛ්‍යාවක් එක වර, කාර්යක්ෂමව හා පහසුවෙන් එහා මෙහා ගෙන යා හැකි පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා (mass transit) දියුණු කිරීම එයට වඩා තිරසාර විසඳුමක්. ඒත් එය මනා ඉදිරි දැක්මකින් යුතුව, ඉංජිනේරු, තාක්ෂණික හා සමාජ විද්‍යාත්මක විශේෂඥ මග පෙන්වීම යටතේ සැලසුම් කොට ක‍්‍රියාත්මක කළ යුතුයි.

පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා ගැන රජයන්ගේ මෙන්ම මහජනයාගේත් ඇත්තේ හොඳ තක්සේරුවක් නොවෙයි. බස් රිය හා දුම්රිය සේවා ඇති තරම් ධාරිතාවකින් යුතුව හා කාර්යක්ෂමව ක‍්‍රියාත්මක වනවා නම් එයින් ගමන් යන්නට වැඩි පිරිසක් කැමති වනු ඇති. එහෙත් පවතින තත්ත්වය යටතේ අමාරුවෙන් හෝ තමන්ගේම මෝටර් බයිසිකලයක්, ත‍්‍රීරෝද රථයක් හෝ කාරයක් යොදා ගෙන ගමන් බිමන් යාම බහුතරයකගේ අපේක්ෂාවයි. මෙය ප‍්‍රායෝගික සාධකයන් හා ආකල්ප යන දෙකේම සංකලනයක්.

ගෙවී ගිය දශක තුනෙහි මෙරට බස් ප‍්‍රවාහන ක්ෂේත‍්‍රයට ඇති තරම් ආයෝජන යෙද වී නැහැ. බස්වලටත් වඩා කාර්යක්ෂම ලෙසින්, මගී හා බඩු ප‍්‍රවාහනය දෙකම කල හැකි දුම්රිය සේවාවලට ඊටත් අඩු අවධානයක් හා මහජන මුදල් ආයෝජනයක් සිදුව ඇති බව කුමාරගේ පෙන්වා දෙනවා.

2012 සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව දිනට වැඩ කරන දිනයක දළ වශයෙන් වාහන 250,000ක් පමණ කොළඹ නගරයට පිවිසෙනවා (සහ සවසට පිට වෙනවා). එය සමන්විත වන්නේ බස් 15,000ක්, ලොරි 10,000ක් හා ඉතිරි 225,000 පෞද්ගලික මෝටර් රථ, මෝටර් සයිකල් හා ත‍්‍රීරෝද රථවලින්.

‘ප‍්‍රවාහන පද්ධතිය සමස්තයක් ලෙස සැලකිල්ලට ගෙන, දත්ත මත පදනම් වී, ප‍්‍රවණතා හඳුනාගෙන අප සැලසුම් කළ යුතුයි. කෙටි කාලීන ඉක්මන් විසඳුම් සොයා යෑම හා තැන තැන පුංචි පහේ විසඳුම් තැත් කිරීම දිගුකාලීනව හානිකරයි’ කුමාරගේ කියනවා.

2010දී සම්මත කරගත් ජාතික ප‍්‍රවාහන ප‍්‍රතිපත්තියට අනුව තනි පුද්ගලයන් හෝ දෙතුන් දෙනකු හෝ රැගෙන යන වාහනවලට වඩා වැඩි මගීන් සංඛ්‍යාවක් රැගෙන යන වාහනවලට හා එම සේවාවන්ට ප‍්‍රමුඛතාව දිය යුතුයි. (මෙහිදී බස් රථ අයිති ලංගමයටද, පෞද්ගලික හිමිකරුවන්ට ද යන්න අදාල නැහැ.)

Concept of dedicated bus lanes on main roads

Concept of dedicated bus lanes on main roads

ප‍්‍රධාන මාර්ගවල බස් රථවලටම වෙන් වූ ධාවන තීරුවක් (Bus Lane) සටහන් කිරීම බොහෝ රටවල කැරෙන්නක්. ගාලූ පාරේ කොළඹට ආසන්නව මෙය සමහර තැන්වල සටහන් කර ඇතත් අපේ බස් රියදුරන් හෝ අනෙක් රියදුරන් එය ගැන ඇති තරම් අවධානයක් යොමු නොකරන බව පෙනෙනවා.

වැඩි පිරිසක් එකවර ගෙන යන බස් රථවලට මහමගදී ප‍්‍රමුඛතාව දීමටයි මෙයින් තැත් කරන්නේ. ගිලන් රථ පදවනවා වගේ වියරුවෙන් බස් පදවනු වෙනුවට වෙන් කරන ලද ධාවන තීරුවක ඉක්මනින් ඉදිරියට යන්නට හැකි නම් හොඳයි.

මුළු රටේම 2014 අවසන් වන විට ලියාපදිංචි වාහන සංඛ්‍යාව මිලියන් 5.63ක් වුණා. මෙයින් හැම එකක්ම හැම දිනෙකම පාරට නොබැස්සත් බාගයකට වඩා ඕනෑම දිනයක මහමග දුවනවාග හැම වසරකටම අලූතෙන් වාහන ලක්ෂ 3 – 4ක් ලියාපදිංචි කැරෙනවා. (2014 සමස්ත ලියාපදිංචි කිරීම් ගණන 429,566).

වාහන තදබදය ගැන විවාද කරන විට සමහරුන් ආවේගශීලීව කියන්නේ රටට අලූත් වාහන ගෙන ඒමට නතර කරන ලෙසයි. වෙළෙඳපොළ ආර්ථිකයක් පවතින, පුද්ගල නිදහස අගය කරන සමාජයකට එය කිසිසේත්ම ප‍්‍රායෝගික විසඳුමක් නොවෙයි. එහෙත් (තහංචි වෙනුවට) ප‍්‍රතිපත්ති හා නියාමන මට්ටමින් වාහන භාවිතය පාලනය කළ හැකි ක‍්‍රම තිබෙනවා.

එයින් එකක් නම් සමහර නගරවල කඩිනම් වේලාවලට ක‍්‍රියාත්මක කරන තදබද ගාස්තුවයි (Congestion Charge). නගරයක වඩාත් ජනාකීර්ණ ප‍්‍රදේශවලට මෝටර් රථයකින් පිවිසෙනවා නම් එකී හැම වාරයක් පාසාම ගාස්තුවක් ගෙවිය යුතුයි. (රාත‍්‍රියට හා සති අන්තයට එය අදාළ නැහැ.)

Electronic Road Pricing gantry in Singapore, the first city in the world to implement an urban cordon area congestion pricing scheme

Electronic Road Pricing gantry in Singapore, the first city in the world to implement an urban cordon area congestion pricing scheme

මෙය ලන්ඩනය, සිංගප්පූරුව වැනි නගරවල සාර්ථකව ක‍්‍රියාත්මක වනවා. ඒ හරහා සැලකිය යුතු පිරිසක් තම වාහන ගෙදර තබා පොදු ප‍්‍රවාහන සේවාවලින් ගමන් යන බව තහවුරු වී තිබෙනවා.

තවත් ක‍්‍රමයක් නම් පෞද්ගලික වාහන අයිතිය අඩු කිරීමට අධික බදු හා වෙනත් අය කිරීම් හරහා කරන විපෙළඹුමයි. සිංගප්පූරුව ඉසුරුබර රටක් වුවත් එහි තමන්ගේම වාහනයක් හිමි කර ගැනීමට වාහනයේ වටිනාකමටත් වඩා ඉහළ මිලක් ගෙවා බලපත‍්‍රයක් ලබාගත යුතුයි. රටේ බිම් ප‍්‍රමාණය ඉතා සීමිත නිසා මෙසේ සීමා කොට තිබෙනවා. ඒ අතර බස් හා දුම්රිය සේවා මනාව පවත්වාගෙන යන්නට එරට රජය නොමසුරුව ආයෝජන කරනවා.

ක‍්‍රමීය මට්ටමින් බලන විට අපේ රටේ මෙතෙක් කර ඇත්තේ ඉල්ලූම වැඩි වන තරමට ප‍්‍රවාහන ධාරිතාව වැඩි කිරීමට වෙර දැරීමයි. මෙය කළ හැකි සීමාවන් තිබෙනවා. ඉල්ලූම පාලනය කිරීමට (demand-side management) නැණවත් ක‍්‍රමවේද උත්සාහ කොට නැති තරම්.

හොඳ පොදු ප‍්‍රවාහන සේවයක් බිහි වන විට තම තමන්ගේ වාහනවලින් ගමන් යාම ඉබේම අඩු වන බව ලොව බොහෝ රටවල අත්දැකීමයි. අසල්වැසි ඉන්දියාව බස්රථ සේවා (Bus Rapid Transit) හා පොළොව යටින් දිවෙන උමං දුම්රිය සේවා ව්‍යාප්ත කිරීමට විශාල ලෙස මහජන මුදල් වැය කරනවා.

නවදිල්ලියේ මීට වසර කිහිපයකට පෙර අරඹන ලද උමං දුම්රිය නිසා වාහන තදබදය යම් ප‍්‍රදේශවල සමනය වීම ඇරඹිලා. ඉන්දියානු රුපියල් දහයක් ගෙවා ටිකට් මිලට ගෙන උමං දුම්රියෙන් ගමන් බිමන් යෑමට මධ්‍යම පාන්තික ඉන්දියානුවෝ දැන් කැමතියි.

New Delhi Metro train service - photo courtesy Wikipedia

New Delhi Metro train service – photo courtesy Wikipedia

ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ උමං දුම්රිය සේවාවක් ප‍්‍රධාන නගරවල බිහිකොට පවත්වා ගැනීම එරට රජයේ ඉලක්කයයි. එයට සමාන්තරව ජනාකීර්ණ නගරවල නිසි කාල සටහනකට, කාර්යක්ෂමව ක‍්‍රියාත්මක වන බස් සේවා දියුණු කර ගෙන යනවා. තම වාහනයක් රැගෙන ගොස් නැවැත්වීමේ පහසුකම් (parking) සොයා ලත වනු වෙනුවට බසයෙන් හෝ උමං දුම්රියෙන් ගමන් යාමට ඉන්දීය ජනයා යොමු කරනවා.

ඇතැම් අවස්ථාවල උපාය මාර්ගික ලෙසින් අලූත් මාර්ග ඉදි කිරීමේ වාසි ද තිබෙනවා. මෙයට හොඳ උදාහරණයක් නම් කොළඹ කොල්ලූපිටියේ සිට ගාලූ පාරට සමාන්තරව කිලෝමීටර් මුහුදට සමීපව දිවෙන මැරීන් ඩ‍්‍රයිව් Marine Drive නම් මාර්ගයයි.

ගාලූ පාරට සමාන්තරව වඩාත් රට ඇතුළට වන්නට ඩුප්ලිකේෂන් පාරත්, මුහුදාසන්නව මැරීන් ඩ‍්‍රයිව් එකත් තැනීමේ යෝජනාව මුල් වරට ගෙන ආවේ 1944දී. මේ මාර්ගවල වැදගත්කම බි‍්‍රතාන්‍ය නගර සැලසුම්කරුවෝ කල් තබා පෙන්වා දී තිබුණා.

ඩුප්ලිකේෂන් පාර කලකට පසුව ඉදි වුවත් අනෙක් මාර්ගය දශක ගණනක් සැලසුම් පොත්වල තිබුණා. 1985දී මහ කොළඹ නාගරික ප‍්‍රවාහන අධ්‍යයනයක් පෙන්වා දුන්නේ වැඩිපුරම තදබදයක් හට ගන්නේ ගාලූපාරේ දෙහිවල/කොළඹ නගර සභා සීමාව අසල බවයි.

ගාලූ පාරට කොල්ලූපිටිය හන්දියේ සිට දෙහිවල පාලම දක්වා (කි.මී. 3.7) හා මොරටුව සිට පානදුර දක්වා (කි.මී. 11.2) අමතර ධාවන තීරු දෙකක් එකතු කිරීමට පුළුල් කරන්නට යෝජනා කෙරුණා.

T Perinpanayagam

T Perinpanayagam

එහෙත් ගාලූ පාර පළල් කරනවා වෙනුවට ඩුප්ලිකේෂන් පාර පැවති දුරට වඩා දිගු කිරීමත්, මැරීන් ඩ‍්‍රයිව් මාර්ගය ඉදි කිරීමත් වඩා උචිත හා ලබාදායක බව ගවේෂණාත්මකව තහවුරු කළ රජයේ නිලධාරියකු සිටියා. ඔහු 1980-90 දශකවල පොලිස් රථවාහන අංශයේ ප‍්‍රධානියා වූ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති (රථවාහන) ටී. පෙරින්පනායගම්.

1944 යෝජනාව යළි මතු කර, කොළඹ මහ නගර සභාව, මහාමාර්ග අමාත්‍යාංශය, මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය හා රථවාහන පොලිසිය යන ආයතන සම්බන්ධීකරණය කළේත් රැස්වීම් රැසකට පසු මාර්ග තැනීමට අනුමැතිය ලබා ගත්තේත් ඔහුයි. ඉදිරි වසරවල රථවාහන පොලිසියට මතු වන අභියෝගයකට කල් තබා විසඳුම් සෙවීම ඔහුගේ අරමුණ වුණා.

1990 වන විට මැරීන් ඩ‍්‍රයිව් මාර්ගයෙන් කොටසක් පටු මාර්ගයක් ලෙස තනා තිබුණා. එහෙත් එය ධාවන තීරු හතරක් පළලට කොල්ලූපිටියේ සිට වැල්ලවත්තේ රාමක‍්‍රිෂ්ණ පාර හමු වන තුරු ඉදි කෙරුණේ 1992න් පසුවයි. ඒ අතර ඩුප්ලිකේෂන් පාරද වැල්ලවත්තේ සාන්ත පීතර විද්‍යාලය අසලට එනතුරු දීර්ඝ කෙරුණා.

එහෙත් 1940 ගණන්වල නිර්ණය කළ වීදි රේඛා සැලසුමට අනුව ඩුප්ලිකේෂන් පාර අත්තිඩිය පාර දක්වා දිගටම යා හැකියි. එසේම මැරීන් ඩ‍්‍රයිව් මාර්ගය වැල්ලවත්තෙන් දකුණටත් විහිදී ගොස් මොරටුව නව මාර්ගයට සම්බන්ධ කළොත් 1944 සැලසුම මුළුමනින් ක‍්‍රියාත්මක වන බව පෙරින්පනායගම් කියනවා.

සිවුමංසල කොලූගැටයා #242: එක්සත් ජාතීන්ට බුද්ධිමය නායකත්වය දුන් අපේ හපන්නු

In 2015, the UN is 70 and Sri Lanka's membership is 60 years

In 2015, the UN is 70 and Sri Lanka’s membership is 60 years

On 24 October 2015, United Nations marks its 70th birthday. A few weeks later, on 15 December 2015, is the 60th anniversary of Sri Lanka (then Ceylon) becoming a member state of this inter-governmental organisation.

In this week’s Ravaya column, (appearing in issue of 25 Oct 2015), I continue my focus on Sri Lanka’s engagement with the UN system. In last week’s column, we recalled how Sri Lanka’s heads of state/government and diplomats engaged with the General Assembly and Security Council.

සිවුමංසල කොලූගැටයා #241: හැට වසරක් පුරා එක්සත් ජාතීන්ගේ ලාංකික ලකුණ

Today, we look at some eminent Lankan professionals who joined the UN system in expert or management positions and contributed to its intellectual and institutional development over the decades.

As Thalif Deen, a journalist of Lankan origin who has been reporting from the UN headquarters since the mid 1970s, once wrote: “When future historians take stock of Sri Lanka’s enduring contributions during its first 50 years at the United Nations, they may realise that our political legacy spanned both the upper and lower limits of the universe: the sky above and the oceans below.”

The list of Lankans who have excelled within the UN system is long, and I have had to be selective here. The ones mentioned in this column are:

I end with a reference to Lakshman Kadirgamar, who served the ILO and later WIPO in senior positions in Geneva before becoming Sri Lanka’s finest Minister of Foreign Affairs in 1994. I quote from the Foreword that Kadirgamar wrote to a book on the United Nations in Sri Lanka that I wrote for the UN Information Centre (UNIC) in Colombo in 1995 to mark the UN’s 50th anniversary.


See also:

7 April 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #112: අදීන හා අභීත පුවත්පත් කතුවරයා – ටාසි විට්ටච්චි

21 April 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #114: ටාසිගේ ලෝකය හා මගේ ලෝකය

1 Dec 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #145: තුන්වන ලෝකයට බුද්ධිමය පහන්ටැඹක් වූ ආචාර්ය ගාමිනී කොරෙයා

22 Dec 2013: සිවුමංසල කොලූගැටයා #148: වර්ණභේදවාදය පිටු දැකීමට ලැබුණු ලාංකික දායකත්වය

18 Oct 2015: සිවුමංසල කොලූගැටයා #241: හැට වසරක් පුරා එක්සත් ජාතීන්ගේ ලාංකික ලකුණ

එක්සත් ජාතීන්ගේ 70 වන උපන් දිනය ඔක්තෝබර් 24 වැනිදාට යෙදෙනවා. ශ‍්‍රී ලංකාව මේ අන්තර් රාජ්‍ය සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය ලබා මේ වසරට දශක හයක් සම්පූර්ණ වෙනවා.

මේ දශක හයේදී මෙරට නියෝජනය කරමින් එජා සමුළු හා වෙනත් ක‍්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වූ කීර්තිමත් රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රිකයන් කිහිප දෙනකු ගැන ගිය සතියේ අප කතා කළා. අද අප විමසන්නේ එජා කාර්ය මණ්ඩලයට බැඳී බුද්ධිමය දායකත්වය හරහා එය පෝෂණය කළ ලාංකික විද්වතුන් ගැනයි.

එක්සත් ජාතීන් ලෙස පොදුවේ හැඳින් වෙන ආයතන හා සංවිධාන ජාලයක් හෙවත් පවුලක් තිබෙනවා. එයින් සමහරක් තමන්ගේම පාලක සභාවක් සහිත විශේෂ සංවිධානයි. එජා සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) එජා ළමා අරමුදල (UNICEF) හා ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (UN-FAO) මීට නිදසුන්. එවැනි ආයතනවලට තමන්ගේම විධායක අධ්‍යක්ෂවරයකු හා පරිපාලන තන්ත‍්‍රයක් සතුයි.

එදා මෙන්ම අදත් බලගතු රාජ්‍යයන්ට එක්සත් ජාතීන්ගේ ව්‍යුහය තුළ වැඩි බලපෑමක් කළ හැකියි. එය 1945දී පැවති බලතුලනය මත තීරණය වූ හා අද ලෝකයට නොගැළපෙන විසමතාවක්. එහෙත් එය එසේ වූ පමණට මධ්‍යම හා කුඩා ප‍්‍රමාණයේ රටවල් කොන්වීමක් සිදු වන්නේ ද නැහැ.

ආරක්ෂක මණ්ඩලය තුළ චීනය, රුසියාව, බි‍්‍රතාන්‍යය, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය හා ප‍්‍රංශය යන රටවල් පහට නිෂේධ බලය ඇතත් අන් සියලූ ආයතන ව්‍යුහයන්ගේ තීරණ සඳහා ලොකු කුඩා හැම සාමාජික රාජ්‍යයටම ඇත්තේ එක් ඡන්දය බැගින්. තීරණ ගන්නේ බහුතර ඡන්දය මත පදනම් වීයි.

දේශපාලනිකව තීරණාත්මක මහා මණ්ඩලය, ආරක්ෂක මණ්ඩලය වැනි ආයතනික ව්‍යුහයන් ඍජුවම එජා මහ ලේකම් කාර්යාලය විසින් පරිපාලනය කැරෙනවා. එය කරන්නේ ජාත්‍යන්තර සිවිල් සේවකයන් ලෙෂ හැඳින්විය හැකි කාර්ය මණ්ඩලයක් විසින්.

Milestones in Sri Lanka - UN Partnership - Courtesy UN in Sri Lanka website

Milestones in Sri Lanka – UN Partnership – Courtesy UN in Sri Lanka website

මහ ලේකම්වරයා යටතේ ක‍්‍රියාත්මක වන මේ පිරිස ඔහු හරහා සාමාජික රාජ්‍ය 193ටම වගකීමට බැඳී සිටිනවා. වාර්ෂිකව එජා නඩත්තුවට සාමාජික මුදල් ගෙවන ශ‍්‍රී ලංකාව ඇතුළු සාමාජික රටවලට මේ නිලධාරීන් නිශ්චිත උපදේශන හා සම්බන්ධීකරණ සේවා සපයනවා.

ජාත්‍යන්තර සිවිල් සේවයට බඳවා ගන්නේ එජා සංවිධානයේ නිල භාෂා 6න් (ඉංග‍්‍රීසි, ප‍්‍රංශ, අරාබි, රුසියානු, චීන හා ස්පාඤ්ඤ) අඩු තරමින් එකක් හරිහැටි ප‍්‍රගුණ කළ, නිසි සුදුසුකම් සපුරා ගත් අයයි. ලෝකයේ ඕනෑම සාමාජක රටක පුරවැසියන්ට මේ තනතුරුවලට ඉල්ලූම් කළ හැකියි.

මේ කාර්ය මණ්ඩලය, එජා සමුළුවට සහභාගිවීමට යන තානාපති හා රාජ්‍ය නිලධාරීන්ට වඩා වෙනස්. ඔවුන් තනි රටකට නොව සියලූ සාමාජික රටවලට සේවය කිරීමටත්, එජා ප‍්‍රඥප්තිය හා මූලධර්ම සුරැකීමටත් බැඳී සිටිනවා.

1955දී ශ‍්‍රී ලංකාව එජා සාමාජිකත්වය ලබන්නටත් පෙර පටන් කෘතහස්ත ලාංකිකයෝ එජා කාර්ය මණ්ඩලයට බැඳී සේවය කරමින් සිටියා. 1952-59 වකවානුවේ එජා ආර්ථික හා සමාජයීය කොමිසමේ (ECOSOC) උසස් නිලධාරියකු වූ ධනපාල සමරසේකර එක් උදාහරණයක්. ආසියානු හා අප‍්‍රිකානු රාජ්‍ය නායකයන්ගේ මුල්ම සමුළුව 1955 අපේ‍්‍රල් මස ඉන්දුනීසියාවේ බන්දුන් නුවර පැවති විට එජා සංවිධානය නියෝජනය කරමින් සහභාගි වූයේ ඔහුයි.

L to R - Neville Kanakaratne, Nandasiri Jasentuliyana, Jayantha Dhanapala, Gritakumar Chitty

L to R – Neville Kanakaratne, Nandasiri Jasentuliyana, Jayantha Dhanapala, Gritakumar Chitty

කේම්බි‍්‍රජ් සරසවියෙන් නීති උපාධි ලැබූ නීතිඥ නෙවිල් කනකරත්න මුල් යුගයේ එජා කාර්ය මණ්ඩලයට බැඳුණු දක්ෂයෙක්. 1957-60 වකවානුවේ එජා මූලස්ථානයේ ලංකා දූත කාර්යාලයේ නීති උපදේශක වූ ඔහු 1960දී නීති හා දේශපාලන උපදේශකයකු ලෙස එජා කාර්ය මණ්ඩලයට එක් වුණා. 1960-64 කාලයේ එජා සාම සාධක හමුදාවලට නීති උපදෙස් ලබා දුන් ඔහු දෙවන මහ ලේකම් වූ ඩැග් හැමර්ෂල්ඞ්ගේ නීති උපදේශකවරයා ද වූවා.

1961 සැප්තැම්බරයේ කොංගෝවේ ගැටුම් ඇවිලී ගොස් සටන් විරාමයක් සඳහා සාකච්ඡා කරන්නට මහ ලේකම් අප‍්‍රිකාවට ගියා. ඔහු සමග කනකරත්න ද යාමට නියමිතව සිටියත් අවසන් මොහොතේ තමාට වඩා හොඳින් ප‍්‍රංශ බස කතා කරන නීති විශාරදයකුට තැන දී කනකරත්න නතර වුණා. (අප‍්‍රිකාවේ සමහර රටවල දෙවන බස ප‍්‍රංශ බසයි.)

1961 සැප් 18 වැනිදා මහලේකම්වරයා සහ තවත් 15 දෙනකු රැගත් එජා ගුවන් යානය දැන් සැම්බියාවට අයත් න්දෝලා නම් ස්ථානයේදී කඩා වැටුණා. ඔවුන් සියලූ දෙනා මිය ගියා. මේ අනතුර අහම්බයක් ද හිතාමතා කළ දෙයක් ද යන්න ගැන අද දක්වා විවාද කැරෙනවා.

කෙසේ වෙත්ත යාන්තමින් බේරුණු කනකරත්න පසු කලෙක අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ, රුසියාවේ හා ඉන්දියාවේ ශ‍්‍රී ලංකා තානාපතිවරයා ලෙස අතිශය වගකීම් සහගත තනතුරු දැරුවා.

1978දී අමෙරිකාවේ ජෝර්ජ් වොෂිංටන් සරසවිය විසින් ඔහුට ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් පිරිනමනු ලැබුවා. ඉතා චතුර හා සිත් ගන්නා සුලූ කථිකයකු වූ ඔහු යම් දිනෙක ලෝක පාර්ලිමේන්තුවක් බිහි වූවොත් එහි කතානායක වීමට සුදුසු යැයි සරසවියේ අධිපතිවරයා එදා ප‍්‍රකාශ කළා.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉහළ තනතුරු හොබවමින් බුද්ධිමය නායකත්වයක් ලබා දුන් තවත් කීර්තිමත් ලාංකික නීතිඥයකු නම් නන්දසිරි ජසෙන්තුලියන. 1965 සිට 1999 දක්වා එජා කාර්ය මණ්ඩලයේ සිටි ඔහු 1988-99 වකවානුවේ ඔස්ටි‍්‍රයාවේ වියානා නුවර පිහිටි අභ්‍යවකාශය පිළිබඳ එජා කාර්යාලයේ (UN Office for Outer Space Affairs) අධ්‍යක්ෂවරයා වූවා.

අභ්‍යවකාශ නීතිය ගැන ලොව ප‍්‍රමුඛ පෙළේ විද්වතකු වන ඔහු ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ අභ්‍යවකාශ සහයෝගිතා සමුළු ගණනාවක් මෙහෙය වූ අතර ඒ ගැන පොත්පත් හා නිබන්ධන රැසක් ලියා තිබෙනවා.

අමෙරිකාවේ ජාතික අභ්‍යවකාශ සංගමය (National Space Society) මීට වසර කිහිපයකට පෙර අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයට සම්බන්ධ ලෝකයේ ප‍්‍රමුඛතම චරිත 100ක් නම් කළා. යූරි ගගාරීන්, නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං වැනි පුරෝගාමීන් මෙන්ම තාක්ෂණවේදීන් හා අනාගතවේදීන් අයත් වූ මේ ලැයිස්තුවේ සිටි එකම ලාංකිකයා වූයේ නන්දසිරි ජසෙන්තුලියනයි.

ඔහු අභ්‍යවකාශය පොදු මානව උරුමයක් ලෙස තහවුරු කරන්නට නීතිමය රාමුව සකසන විට තවත් ලාංකිකයන් දෙදෙනෙක් සාගරය ලෝක දායාදයක් ලෙස පිළිගැනීම සඳහා ලෝක සාගර නීතිය (Law of the Sea) බිහි කිරීමට මුල් තැන ගත්තා.

එයින් පළමුවැන්නා 1973-80 වකවානුවේ ලෝක සාගර නීති සමුළුවේ සභාපති ලෙස ක‍්‍රියා කළ හැමිල්ටන් ෂර්ලි අමරසිංහයි. 1967-78 කාලයේ ශ‍්‍රී ලංකාවේ නිත්‍ය නියෝජිතයා ලෙස එජා මූලස්ථානයේ ඔහු කටයුතු කළ සැටි ගිය සතියේ අප සඳහන් කළා.

Hamilton Shirley Amerasinghe (centre) chairing UN Law of the Sea conference, March 1980. UN Photo

Hamilton Shirley Amerasinghe (centre) chairing UN Law of the Sea conference, March 1980. UN Photo

1975-80 කාලයේ අමරසිංහ සමග එකට වැඩ කළ ලාංකික නීතිඥ ග‍්‍රීතකුමාර් චිටි (Gritakumar Chitty) වසර 36ක් පුරා එජා සාගර නීති ක‍්‍රියාත්මක කිරීමට නායකත්වය සැපයුවා. එයින් අන්තිම වසර කිහිපය ඔහු ජර්මනියේ හැම්බර්ග් නුවර ජාත්‍යන්තර සාගර නීති අධිකරණයේ (International Tribunal for the Law of the Sea) රෙජිස්ට‍්‍රාර්වරයා ලෙස ක‍්‍රියා කළා.

මේ අනුව බලන විට අභ්‍යවකාශයේත්, සාගරයේත් ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව ප‍්‍රවර්ධනය කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්ය මණ්ඩලයේ ලාංකිකයන් වැදගත් බුද්ධිමය දායකත්වයක් සපයා ඇති බව ලාංකික මාධ්‍යවේදී තලිෆ් ඞීන් (Thalif Deen) කියනවා. 1973 සිට නිව්යෝක් නුවර වෙසෙන ඔහු දශක හතරකට වැඩි කාලයක් එජා මූලස්ථානයේ සිදුවීම් මෙරට හා ලෝක මාධ්‍යවලට වාර්තා කරන්නෙක්.

මානව සංවර්ධනය හා ලෝක සාමය සඳහාද එක්සත් ජාතීන්ගේ විවිධ කටයුතුවලට ලාංකික විද්වත් දායකත්වය ලැබී ඇත්තේ රටේ ජනගහනයේ ප‍්‍රමාණයට සමානුපාතිකව ඉහළ මට්ටමකින්.

Gamani Corea (left) and Justice Christopher G Weeramantry

Gamani Corea (left) and Justice Christopher G Weeramantry

1974-84 වකවානුවේ වෙළෙඳාම හා සංවර්ධනය පිළිබඳ එජා සමුළුව (UNCTAD) මහ ලේකම්වරයා ලෙස ආර්ථික විශේෂඥ ආචාර්ය ගාමණී කොරයා කළ සුවිශේෂී කාර්යභාරය ගැන 2013 නොවැම්බරයේ සම්පූර්ණ කොලමක් හරහා මා සිහිපත් කළා.

එජා පවුලටම අයත්, හේග් නුවර පිහිටි ජාත්‍යන්තර අධිකරණයේ විනිසුරුකරුවකු ලෙස 1991-2000 වකවානුවේ ආචාර්ය ක‍්‍රිස්ටෝෆර් වීරමන්ත‍්‍රී ක‍්‍රියා කළා. එයින් 1997-2000 අතර කාලයේ ඔහු එහි උප සභාපතිවරයා වූවා. සංකීර්ණ ලෝක ප‍්‍රශ්න ගැන විද්වත් හා තුලනාත්මක නඩු තීන්දු ලබා දීම ගැන ඔහු මහත් ගෞරවයට පාත‍්‍ර වූ කෙනෙක්.

Raju Coomaraswamy and his daugher Radhika Coomaraswamy

Raju Coomaraswamy and his daugher Radhika Coomaraswamy

UNDP ආයතනයේ ආසියානු ප‍්‍රධානියා බවට මුලින්ම පත් වූ ලාංකිකයා රාජේන්ද්‍ර (රාජු) කුමාරස්වාමි (1915-1981). ඔහුත් මෙරට සිවිල් සේවයේ සිට පසුව ජාත්‍යන්තර සිවිල් සේවයට ගිය දක්ෂයෙක්.

ඔහුගේ දියණිය නීති විශාරද ආචාර්ය රාධිකා කුමාරස්වාමි. ඇයද පසු කලෙක එජා මූලස්ථානයේ ඉහළ තනතුරකට පත් වුණා. ඒ යුද්ධ හා ළමයින් පිළිබඳ විශේෂ නියෝජියා ලෙසින්. 2006-2012 එම තනතුරේ ක‍්‍රියා කරද්දී ගැටුම් හා ප‍්‍රචණ්ඩත්වය ළමයින්ට බලපාන ඍජු හා වක‍්‍ර ආකාරයක් ගැන අය ලෝක අවධානයට යොමු කළා.

ඇන්ඩෲ ජෝසෆ් (Andrew J. Joseph) මුල් යුගයේ එජා සේවයට ගිය තවත් ලාංකික සිවිල් සේවකයෙක්. 1959දී මුලින් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට බැඳුණු ඔහු පසුව UNDP ආයතනයට මාරු වුණා. සමස්ත ආසියාවේම ඹභෘඡු ප‍්‍රධානියා ලෙස වසර ගණනක් කටයුතු කළ ඔහු පසුව ලෝක ව්‍යාප්ත මට්ටමින් UNDP දෙවැනි ප‍්‍රධානියා ලෙස සේවය කොට විශ‍්‍රාම ගියා.

එජා තනතුරු බැබල වූ තරු අතරට ජයන්ත ධනපාලගේ නමත් එකතු වනවා. ඔහු ලංකා විදේශ සේවයේ වෘත්තීය තානාපති නිලධාරියෙක්. ලන්ඩන්, බේජිං, නවදිල්ලිය, ජිනීවා හා වොෂින්ටන් නුවර යන ස්ථානවල ලංකා තානාපති කාර්යාලවල සේවය කළා. ඔහු ලෝක කීර්තියට පත්වූයේ 1995දී න්‍යෂ්ටික අවි ප‍්‍රචලිතවීම වැළැක්වීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුව මෙහෙයවූ එහි සභාපතිවරයා ලෙසයි.

යුද අවිහරණය ගැන විශේෂඥයකු වන ඔහු 1998-2003 කාලයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ නිරායුධකරණ කාර්යාලයේ (UN Department of Disarmament) අධිපතිවරයා වූවා.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ධුරාවලියෙහි යාමට හැකි ඉහළම තුන්වන මට්ටමට (Under-Secretary-General) ළඟා වූ ලාංකිකයන් සිවු දෙනකු සිටිනවා. එනම් ගාමනී කොරයා, ඇන්ඩෘ ජෝසෆ්, රාධිකා කුමාරස්වාමි සහ ජයන්ත ධනපාලයි.

ධනපාල 2006දී මහ ලේකම් තනතුර සඳහා ඉදිරිපත් වූවත් අවශ්‍ය තරම් සහයෝගය නොලැබීම නිසා පසුව තරගයෙන් ඉවත් වුණා.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතනික ව්‍යුහය තුළ විද්වත් මට්ටමින් හා පරිපාලන මට්ටමින් සේවය කළ තවත් ලාංකිකයන් සිය ගණනක් සිටිනවා. තමා උපන් රට නියෝජනය කරවා වෙනුවට තම හැකි පමණින් ලෝක සාමය, සංවර්ධනය හා සහයෝගිතාව සඳහා දායක වූ ඔවුන් සැම මේ මොහොතේ සිහිපත් කිරීම වටිනවා.

1974-1988 කාලයේ ජිනීවා නුවර එජා සංවිධාන සමග වැඩ කළ ලාංකික නීතිඥ ලක්ෂ්මන් කදිරගාමර් එම ආයතන ව්‍යුහය ගැන මනාව දැන සිටියා. ඔහු මුලින් ලෝක කම්කරු සංවිධානයේ (ILO) උපදේශකයකු වුණා. පසුව ලෝක බුද්ධිමය දේපළ සංවිධානයේ (WIPO) ආසියා කලාපීය අධ්‍යක්ෂවරයා වුණා.

Lakshman Kadirgamar and the 1995 book on United Nations in Sri Lanka, written by Nalaka Gunawardene for UN Information Centre, Colombo

Lakshman Kadirgamar and the 1995 book on United Nations in Sri Lanka, written by Nalaka Gunawardene for UN Information Centre, Colombo

එක්සත් ජාතීන් හා ශ‍්‍රී ලංකාව ගැන 1995දී මා ලියූ ඉංග‍්‍රීසි පොතකට පෙරවදන සැපයුවේ ඒ වන විට ශී‍්‍ර ලංකා විදේශ අමාත්‍යවරයා බවට පත්ව සිටි කදිරගාමර් මහතායි. එහි ඔහු මෙසේ ප‍්‍රකාශ කළා.

‘මුල් යුගයේ පටන්ම මනා ජාත්‍යන්තර දැක්මක් සහිතව ලෝක ප‍්‍රජාව සමග ගනුදෙනු කරන්නට ලංකාවේ රජයන් ක‍්‍රියා කොට තිබෙනවා. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප‍්‍රඥප්තිය හා සෙසු මූලධර්ම ගැන අවබෝධයකින් යුතුව කටයුතු කිරීම නිසා ශ‍්‍රී ලංකාව හා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතන සමුදාය අතර කවදත් සමීප බැඳීමක් පැවතුණා. මෙරට රජයන් වෙනස් වූවද බැඳීම දිගටම පැවතීම විශේෂයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ දායකත්වය අපට උපකාර වනවා මෙන්ම අපේ දක්ෂයන්ගේ දායකත්වය එක්සත් ජාතීන්ට මහත් සවියක් වනවා. මෙය අන්‍යොන්‍ය සහයෝගිතාවේ ප‍්‍රතිපූර්තියක් බඳුයි.’

Message from Foreign Minister Lakshman Kadirgamar to United Nations in Sri Lanka book written by Nalaka Gunawardene in 1995

Message from Foreign Minister Lakshman Kadirgamar to United Nations in Sri Lanka book written by Nalaka Gunawardene in 1995

සිවුමංසල කොලූගැටයා #241: හැට වසරක් පුරා එක්සත් ජාතීන්ගේ ලාංකික ලකුණ

UN Headquarters in New York lights up for 70th birthday (UN Photo)

UN Headquarters in New York lights up for 70th birthday (UN Photo)

On 24 October 2015, United Nations marks its 70th birthday. A few weeks later, on 15 December 2015, is the 60th anniversary of Sri Lanka (then Ceylon) becoming a member state of this inter-governmental organisation.

In this week’s Ravaya column, (appearing in issue of 18 Oct 2015), I look at Sri Lanka’s engagement with the UN. It started in December 1955, when Ceylon was admitted to membership (after its application had been resisted by the Soviet Union since 1950, on the grounds that Ceylon was ‘not fully independent’).

Ceylon/Sri Lanka has thus had 60 years of fruitful engagement with the UN through its permanent mission that was set up in New York in early 1956. The country has played a key role in global debates at the General Assembly, Security Council and other bodies and specialized agencies of the UN family.

I quote from the first speech by a Lankan head of government at the General Assembly, made by Prime Minister Solomon W R D Bandaranaike on 22 Nov 1956. I refer to illustrious ambassadors of Ceylon/Sri Lanka who have served as Permanent Representative to the UN – among them scholars, eminent lawyers and career diplomats.

They not only articulated their country’s position at the UN, but also stood for larger ideals such as non-alignment, peaceful resolution of conflicts, nuclear disarmament, and peaceful uses of both outer space and the international seas beyond territorial waters of states.

I point out that, through intellectual contributions and principled positions, Sri Lanka has had an influence disproportionate to the size of its population and economy – a case of punching above its weight category.

I also clarify that the UN Secretariat in New York and its extension in Colombo are actually at the service of its 193 member states which remain the ultimate masters. In fact, Sri Lanka has been a fee-paying member state: its contribution to the UN regular budget for 2015 is USD 678,391 (approx LKR 93,155,300).

So when occasional protesters demonstrate outside the UN office in Colombo, it only shows their gross ignorance of who actually heads the UN. Their own government is one of 193 members that determine the inter-governmental body’s policies and operations. Meanwhile we the citizens of Sri Lanka pay 0.025% of the UN’s annual budget.

Sadly, the UN Information Centre in Colombo has failed to promote such conceptual clarity among the Lankan politicians and media, some of who harbour serious misconceptions about the UN and its operations.

See also: 50 years of Sri Lanka in the United Nations, by Dr. H.S.S. Nissanka (Daily News, 14 Dec 2005).

Milestones in Sri Lanka – UN Partnership 1955-2015

In 2015, the UN is 70 and Sri Lanka's membership is 60 years

In 2015, the UN is 70 and Sri Lanka’s membership is 60 years

2015 ඔක්තෝබර් 24 වැනිදාට එක්සත් ජාතීන් ආරම්භ වී වසර 70ක් පිරෙනවා. මේ කාලය තුළ ලෝක යථාර්ථය බෙහෙවින් වෙනස් වී ඇතත්, තවමත් ලොව සාමය, සංවර්ධනය හා සහජීවනයට මේ ජගත් සංවිධානය ඉමහත් දායකත්වයක් සපයනවා.

ශ‍්‍රී ලංකාව හැට වසරක් තිස්සේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රටක් වී සිටියත් එහි ක‍්‍රියාකාරීත්වය හා ගෝලීය වැදගත්කම ගැන තවමත් අපේ රටේ නිරවුල් අවබෝධයක් නැහැ.

එක්සත් ජාතීන් පිහිටුවා ගැනීමේ කථා බහ ඇරැඹුණේ 1945 අප්‍රේල් මාසයේදී. දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසා සිදු වූ මහා විනාශය හමුවේ එයට සම්බන්ධ වූ හා නොවූ රටවල් 51ක රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රික නියෝජිතයන් ඇමෙරිකාවේ සැන්ෆ‍්‍රැන්සිස්කෝ නුවරදී මුණ ගැසී කතා කළේ යළිත් එවන් ව්‍යසනයක් වළක්වන සැටි ගැනයි.

1930 ගණන්වල යුරෝපයේ අන්තර් රාජ්‍ය සබඳතා බිඳ වැටී කෙමෙන් ලෝක යුද්ධයට පාර කැපුණු ආකාරය ඔවුන් අත්දුටු නිසා සංවාදය, සහයෝගය හා අන්‍යොන්‍ය ගෞරවය වැනි ගුණාංග හරහා රටවල් අතර මතභේද නිරාකරණය කරගන්නට ඔවුන්ට ඕනෑ වුණා.

සාමය පමණක් නොවෙයි, ලෝකයේ දුප්පත් රටවල ආර්ථික සංවර්ධනය හා මහජන සුබසිද්ධියද මේ මූලාරම්භකයන්ගේ අරමුණු අතරට එක් වුණා. මූලාරම්භක රටවල් එක්ව ලියූ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප‍්‍රඥප්තිය 1945 ජූනි 26 වනදා අත්සන් කළත් එය ක්‍රියාත්මක වීම ඇරැඹුණු 1945 ඔක්තෝබර් 24දා එක්සත් ජාතීන්ගේ උපන් දිනය ලෙස සැළකෙනවා.

මුල් දශකවල එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හෙවත් ඉංග‍්‍රීසියෙන් United Nations Organisation (UNO) යැයි කීවත්, 1980 ගණන්වල එය වඩාත් සරල කොට එක්සත් ජාතීන් (United Nations) යැයි කීම ඇරඹුණා. අපේ සමහර වැඩිහිටියෝ පරණ පුරුද්දට UNO යැයි කීවත් එය තව දුරටත් නිවැරදි නැහැ.

එක්සත් ජාතීන් යනු අන්තර් රාජ්‍ය (inter-governmental) සංවිධානයක්. එහි සාමාජිකත්වය විවෘතව ඇත්තේ ස්වාධිපත්‍යය ඇති රටවල ආණ්ඩුවලට පමණයි. යටත්විජිත ලෙස පවතින රටවල්, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන, විද්වත් සංවිධාන හෝ පෞද්ගලික සමාගම්වලට හැක්කේ එජා සංවිධානයේ සාමාජිකයන් වීම වෙනුවට නිරීක්ෂණ මට්ටම ලබාගැනීම පමණයි.

එක්සත් ජාතීන් බිහි වන විට ශ‍්‍රී ලංකාව නිදහස් රාජ්‍යයක් නොවෙයි. ශ‍්‍රී ලංකාව එජා සාමාජිකත්වයට 1950 සිට වාර්ෂිකව ඉල්ලූම් කළත්, ඒ හැම විටෙකම සෝවියට් දේශය එයට විරුද්ධ වුණා.

ධනවාදී හා සමාජවාදී ලෙස දේශපාලනික මතවාද අනුව දැඩි ලෙස බෙදී තිබූ ලෝකයේ ශ‍්‍රී ලංකාව වඩාත් ධනවාදී කඳවුරට නැඹුරු වී ඇතැයි සෝවියට් දේශය ඇතුළු සමාජවාදී පිල විශ්වාස කළා. ශ‍්‍රී ලංකාව දේශපාලන නිදහස ලැබුවද බි‍්‍රතාන්‍ය සමග ආරක්ෂක සේවා ගිවිසුමක් තිබීම හා ති‍්‍රකුණාමලයේ නාවුක කඳවුරක්ද කටුනායක ගුවන් හමුදා කඳවුරක්ද බි‍්‍රතාන්‍ය පාලනය යටතේ තිබීම සෝවියට් විවේචනයට පදනම වූවා. ඔවුන් තර්ක කළේ ශ‍්‍රී ලංකාව සැබැවින්ම නිදහස් නැති බවයි.

අන්තිමේදී 1955දී සෝවියට් දේශය මේ විරෝධය හකුළා ගත්තේ එක්තරා ‘ඞීල්’ එකක් නිසායි. සෝවියට් පිලට අයත් ඇල්බේනියාව, බල්ගේරියාව, හන්ගරිය හා රුමේනියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය ලැබීම ගැන අමෙරිකාව විරුද්ධ නොවන්නේ නම් ශ‍්‍රී ලංකාවේ සාමාජිකත්වයට තමන් තව දුරටත් විරුද්ධ නොවන බව සෝවියට් දේශය කියා සිටියා.

මේ අනුව 1955 දෙසැම්බර් 15 වැනිදා රී ලංකාවට එජා සාමාජිකත්වය හිමි වුණා. එම වසරේ අලූතින් සාමාජිකත්වය ලැබුණු රටවල් 16 ජාතික කොඩි අමෙරිකාවේ නිව්-යෝක් නුවර එජා මූලස්ථානයේ මුල් වරට ඔසවනු ලැබුවේ 1956 මාර්තු 9 වනදා.

Ceylon flag is first raised at UN Headquarters in New York on 9 March 1956. UN Photo Archive

Ceylon flag is first raised at UN Headquarters in New York on 9 March 1956. UN Photo Archive

එම මූලස්ථානය නිව්-යෝක් නුවර මැන්හැට්න් දූපතේ ගං ඉවුරක අක්කර 18ක බිම් ප‍්‍රමාණයක පිහිටුවා තිබෙනවා. අමෙරිකානු දේශ සීමා තුළ පිහිටියත් මේ අමෙරිකානු භූමියක් නොවෙයි. ජාත්‍යන්තර, රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රික ප‍්‍රදේශයක්. එහි සමස්ත ස්වාධිපත්‍යය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ ලේකම් කාර්යාලයට හිමියි. එහි එන ඕනැම ලෝක නායකයකු හා නියෝජිතයකුට ගරුසරු ඇතිව සැළකීමට එරට ගිවිසුමකින් බැදී සිටිනවා.

එහෙත් පොලිස් ආරක්ෂාව, ගිනි නිවන සේවා හා අනෙකුත් පහසුකම් ලැබීම වෙනුවෙන් නිව්යෝක් ජනපදයේ හා අමෙරිකානු ෆෙඩරල් රාජ්‍යයේ නීතිරීති බහුතරයක් පිළිගැනීමට මහ ලේකම් කාර්යාලය එකඟ වී තිබෙනවා.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ක‍්‍රියාකාරීත්වය මෙවැනි ලිපියකින් මුළුමනින් විස්තර කිරීමට අමාරුයි. සාමාජිකත්වය ලබන හැම රටක්ම නිව්-යෝක් නුවරදී තම රට එහි නියෝජනය කිරීමට නිත්‍ය නියෝජිතයකු පත් කරනවා. ජ්‍යෙෂ්ඨ තානාපති මට්ටමේ මේ නියෝජිතයා හා කාර්ය මණ්ඩලයක් තමයි වසර පුරාම රැස්වීම්වලට සහභාගි වන්නේ. (මෙය අමෙරිකාවේ ශ‍්‍රී ලංකා තානාපති ධුරයට වඩා වෙනස්.)

Sri Lanka's President Maithripala Sirisena addresses the 70th Session of the United Nations General Assembly at the UN in New York on September 30, 2015. AFP PHOTO - JEWEL SAMAD

Sri Lanka’s President Maithripala Sirisena addresses the 70th Session of the United Nations General Assembly at the UN in New York on September 30, 2015. AFP PHOTO – JEWEL SAMAD

හැම වසරකම සැප්තැම්බර්-ඔක්තෝබර් මාසවල මහා මණ්ඩලයේ වාර්ෂික සැසි වාරයට තමයි රාජ්‍ය නායක හා විදේශ අමාත්‍ය මට්ටමේ සහභාගිවීමක් සිදු වන්නේ. වඩාත්ම මෑතදී එසේ කළේ ජනාධිපති මෛත‍්‍රීපාල සිරිසේනයි.

ශ‍්‍රී ලංකාවේ මුල්ම නිත්‍ය නියෝජිත ලෙස පත් කෙරුණේ ශ‍්‍රීමත් සෙනරත් ගුණවර්ධන (1899-1981)යි. ඔහු රාජ්‍ය මන්ත‍්‍රණ සභාවේ හා ප‍්‍රථම පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත‍්‍රී ධුර හෙබ වූ, මුල්ම කැබිනට් මණ්ඩලයේ කාර්යභාරයක් නොමැති අමාත්‍යවරයා ද වූ කෘතහස්ත දේශපාලන හා රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රික චරිතයක්.

ශ‍්‍රීමත් ජෝන් කොතලාවල අගමැතිවරයා විසින් කරන ලද මේ පත්වීම 1956 අපේ‍්‍රල් මස මැතිවරණයෙන් බලයට පත් බණ්ඩාරනායක රජය වෙනස් කළේ නැහැ. ඒ අනුව තානාපති ගුණවර්ධන 1958 අපේ‍්‍රල් දක්වා තනතුර හෙබ වූවා.

Sir Senerat Gunewardene, right, Ceylon's first Permament Representative to the United Nations (UN Photo Archive)

Sir Senerat Gunewardene, right, Ceylon’s first Permament Representative to the United Nations, with  the then UN Secretary-General Dag Hammarskjold (UN Photo Archive)

එදා මෙදා තුර නිත්‍ය නියෝජිතයන් 19 දෙනකු ශ‍්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් එජා මූලස්ථානයේ ක‍්‍රියා කොට තිබෙනවා. වත්මන් නියෝජිතයා වෘත්තීය විදෙස් සේවා නිලධාරී ආචාර්ය රොහාන් පෙරේරායි.

සෙසු රටවල ගෞරවාදරයට පත් වෙමින් බුද්ධිමය හා ප‍්‍රතිපත්තිගරුක මග පෙන්වීමක් එක්සත් ජාතීන්ගේ වාද විවාදවලට ලබා දීමට අපේ ඇතැම් නිත්‍ය නියෝජිතයන් සමත් වුණා. කීර්තිමත් පඬිවරයකු වූ මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර (1961 අපේ‍්‍රල් – 1963 ජූලි) කාර්යශූර හැමිල්ටන් ෂර්ලි අමරසිංහ (1967 ජූලි – 1978 මාර්තු), මහාචාර්ය ස්ටැන්ලි කල්පගේ (1991 මාර්තු – 1994 දෙසැම්බර්) හා ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥ එච්. එල්. ද සිල්වා (1995 ජනවාරි – 1998 පෙබරවාරි) මේ අතර කැපී පෙනෙනවා.

සියලූ නිත්‍ය නියෝජිතයන්ගේ නම් හා ධුර කාලය සඳහා ශ‍්‍රී ලංකා එජා තානාපති කාර්යාලයේ වෙබ් අඩවිය බලන්න: www.slmission.com/index.php/ambassador/former-ambassadors-permanent-representatives

එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය ලැබුණු පසු මහා මණ්ඩල සැසි වාරයක් අමතා මුල්වරට කතා කළ ශ‍්‍රී ලංකා රාජ්‍ය නායකයා වූයේ අගමැති එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඞී. බණ්ඩාරනායකයි. 1956 නොවැම්බර් 22 වැනිදා ඔහු සිය කතාවේ මෙසේ ද කියා සිටියා.

‘‘අපට අවශ්‍ය සියලූ ජාතීන් සමග මිතුදමින් කටයුතු කිරීමටයි. අපේ රටේ බුද්ධියට හා උරුමයට සරිලන නව සමාජයක් බිහි කිරීමට අප ක‍්‍රියා කරනවා. මේ සඳහා අද ලෝකයේ සිටින හැම පිලකටම අයත් විවිධ රටවලින් අදහස් හා යෝජනා අප අපේක්ෂා කරනවා. ඒ අතරින් අපට අදාළ හා ප‍්‍රයෝජනවත් අදහස් අප ඉදිරියට ගෙන යනවා. එහෙත් එක් බල කඳවුරකට හෝ අනෙක් බල කඳවුරකට නතු වන්නට අප කැමති නැහැ. අපේ දැක්ම මධ්‍යස්ථව හා අපක්ෂපාතීව කොයි කාගේත් හොඳ හිත දිනා ගෙන වැඩ කිරීමයි.’’

Ceylon Prime Minister S W R D Bandaranaike (third from left) at the UN Headquarters, Nov 1956. On extreme right is Sir Senerat Gunewardene, Ceylon's first Permanent Representative to the UN (UN Photo Archive)

Ceylon Prime Minister S W R D Bandaranaike (third from left) at the UN Headquarters, Nov 1956. On extreme right is Sir Senerat Gunewardene, Ceylon’s first Permanent Representative to the UN (UN Photo Archive)

1961දී නිල වශයෙන් ආරම්භ වූ නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ දැක්ම බණ්ඩාරනායකයන්ගේ 1956 කතාවේ ගැබ්ව තිබුණා යැයි කිව හැකියි. ඔහු නොබැඳි (Non-Aligned) යන යෙදුම වෙනුවට මධ්‍යස්ථවාදය (Neutralism) යන්න භාවිත කළා.

1959 සැප්තැම්බර් අගදී නැවත වරක් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය ඇමතීමට අගමැති බණ්ඩාරනායක සියලූ ගමන් විධි විධාන යොදා තිබුණා. ඔහු සිය කතාව පවා සූදානම් කරමින් සිටියා. සාහසික වෙඩි පහරකට ඔහු ලක් වූයේ නිව්යෝක් නුවරට පිටත්ව යෑමට පැය කිහිපයකට පෙරයි.

දේශපාලන පවුලක පියා, මව හා දියණිය මහජන වරමින් සිය රටේ නායකත්වයට පත් වූ පසු එජා මහා මණ්ඩල සැසිවාර ඇමතීමේ දුර්ලභ අවස්ථාව මෙරට බණ්ඩාරනායකවරුන්ට ලැබුණා. මෙයට සම කළ හැක්කේ ඉන්දියාවේ නේරු-ඉන්දිරා-රාජීව් පරපුර පමණයි.

Left - Sri Lanka PM Sirimavo Bandaranaike speaking at UN on 9 Sep 1976, and her daughter President Chandrika Bandaranaike Kumaratunga speaking at UN in September 1995 (UN Photos)

Left – Sri Lanka PM Sirimavo Bandaranaike speaking at UN on 9 Sep 1976, and her daughter President Chandrika Bandaranaike Kumaratunga speaking at UN in September 1995 (UN Photos)

ශ‍්‍රී ලංකාවේ විදේශ ප‍්‍රතිපත්ති ඉතිහාසය ගැන පර්යේෂණාත්මකව ලියා ඇති ආචාර්ය එච්. එස්. එස්. නිස්සංක කියන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ වාද විවාදවල අපේ රට වඩාත්ම සක‍්‍රිය ලෙසින් සහභාගි වූයේ 1960-65 සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනියගේ මුල් ධුර කාලය තුළදී බවයි.

1960 දශකයේ කොංගෝ අර්බුදය, සුපිරි බලවතුන් දෙදෙනා න්‍යෂ්ටික අවි තරගය අතර උත්සන්න වීම ආදී අවස්ථාවල ශ‍්‍රී ලංකාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සැසිවාරවල තීරණාත්මක භූමිකාවක් රඟ පෑවා.

එයට හේතු වූයේ රටේ ප‍්‍රමාණය ඉක්මවා යන බුද්ධිමය හා ප‍්‍රතිපත්තිමය මග පෙන්වීමක් දීමට හැකි රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රිකයන් පිරිසක් එකල අපේ රට නියෝජනය කිරීමයි. එයට වෘත්තීය විදේශ සේවා නිලධාරීන් මෙන්ම මලලසේකර හා සෙනරත් ගුණවර්ධන (දෙවතාවක් නිත්‍ය නියෝජිත, දෙවැනි වරට 1963-65) වැනි දේශපාලන පත්වීම් ලද දක්ෂයන්ද දායක වුණා.

ගෙවී ගිය 60 වසරක කාලයේ දිගුම වකවානුවක් (1967-1978 වසර 11ක්) තිස්සේ අපේ නිත්‍ය නියෝජිතයා වූ හැමිල්ටන් ෂර්ලි අමරසිංහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉතිහාසයේ නොමැකෙන සටහන් තැබූ අයෙක්.

L to R - Sir Senerat Gunewardene, Dr Gunapala P Malalasekera, Hamilton Shirley Amerasinghe

L to R – Sir Senerat Gunewardene, Dr Gunapala P Malalasekera, Hamilton Shirley Amerasinghe

තම බුද්ධි මහිමය, මිත‍්‍රශීලීබව හා ප‍්‍රතිපත්ති ගරුක වීම හරහා සාමාජික රටවල් බහුතරයක හොඳ හිත දිනා ගත් ඔහු 1971දී එජා මහ ලේකම් තනතුර සඳහා සුදුස්සෙක් යැයිද මතයක් ගොඩනැගී තිබුණා. (එහෙත් ඔස්ටි‍්‍රයානු ජාතික කුර්ට් වෝල්ඩෙයිම් සමග එම තනතුරට ඍජුව තරග කිරීමට අමරසිංහ පෙරට ආවේ නැහැ.)

වාර්ෂික මහා මණ්ඩල සැසි වාරයේ සභාපතිකමට (President of UN General Assembly) සාමාජික රටවල නිත්‍ය නියෝජිතයන් අතරින් අයකු ඡුන්දයෙන් තෝරා පත් කර ගැනෙනවා. 1976දී මේ තනතුරට පත් වූ ෂර්ලි අමරසිංහ එදා මෙදා තුර එම ඉහළ පදවිය හෙබ වූ එකම ලාංකිකයායි.

ඉන්දියානු සාගරය සාම කලාපයක් කිරීමට ලක් රජය 1970 දශකය මුලදී එක්සත් ජාතීන්ට කළ යෝජනාවට බුද්ධිමය නායකත්වය සැපයුවේ ද ෂර්ලි අමරසිංහයි. එසේම ලෝක සාගර නීති සම්පාදනය සඳහා 1980දී පවත්වන ලද එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ සමුළුවේ සභාපතිවරයා වූ ඔහු සාගර නීති ජාත්‍යන්තර නීති ක්ෂේත‍්‍රයට එක් කිරීමට මුල්වූ පුරෝගාමියකු ලෙස තවමත් ගෞරව පූර්වකව ලෝක සභාවලදී සිහිපත් කැරෙනවා.

1978දී ජේ. ආර්. ජයවර්ධන රජය ෂර්ලි අමරසිංහ කලක් දැරූ නිත්‍ය නියෝජිත තනතුරින් ඔහුව ඉවත් කළා. ඒත් සාගර නීති උපදේශක තනතුරකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ ලේකම්වරයා විසින් ඉක්මනින්ම අමරසිංහව පත් කරනු ලැබුවා.

එක්සත් ජාතීන් අධ්‍යයනය කරද්දී අවශ්‍ය සංකල්පීය නිරවුල් බව ඉතා අවශ්‍යයි. එක්සත් ජාතීන් යනු පළමු කොටම එහි සාමාජිකත්වය දරනා රටවල් 193හි ආණ්ඩුයි. එම ආණ්ඩු සියල්ලටම සේවය කිරීමට මහ ලේකම් ඇතුළු කාර්ය මණ්ඩලය පවත්වා ගෙන යනවා. හැම සාමාජික රටක්ම (ශ‍්‍රී ලංකාවද ඇතුළුව) වාර්ෂිකව මේ නඩත්තුවට සාමාජික ගාස්තුවක් ගෙවනවා.

2015 තක්සේරුවට අනුව එජා වාර්ෂික වියදමින් 0.025‍%ක් වන අමෙරිකානු ඩොලර් 678,391 = රුපියල් 93,155,300 පමණ) ගෙවිය යුතුයි. මෙනයින් බලන විට ලක් පුරවැසි අප ද එජා කාර්යාල නඩත්තුවට සුළුවෙන් නමුත් දායක වනවා.

වසර 60ක් තිස්සේ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සමුළුවේ, ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ හා වෙනත් විද්වත් සභාවල තීරණාත්මක හා රශංසනීය රියාදාමයක් රී ලංකාව ඉටු කොට තිබෙනවා. නිසාම රටේ රමාණය ඉක්මවා යන ජාත්යන්තර හොඳ හිතක් හා ගෞරවයක් ලොව ගොඩ නැගී තිබෙනවා.

මේ තතු නොදත් අය කොළඹ එජා කාර්යාලයට එරෙහිව උද්ඝෝෂණ කිරීම විහිලූවක්. එක්සත් ජාතීන් යනු ඒ නිල් සුදු කොඩි ළෙල දෙන කාර්යාල නොවෙයි. එක්සත් ජාතීන් කියන්නේ එහි සාමාජික රටවලූයි. ඒ කියන්නේ අපත් ඇතුළුව.

විසමතා ඇතත්, පරිපූර්ණ නොවූවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ රියාකාරීත්වය පාලනය කැරෙන රඥප්තිය හා ජාත්යන්තර නීති රාමුවක් තිබෙනවා. මේ රාමුව තුළ තම ස්වාධීනත්වය තහවුරු කරමින් රාජ්ය තාන්තරිකව හා තීක්ෂණ බුද්ධියෙන් රියාකිරීමේ අවකාශය හැම සාමාජික රටකටම තිබෙනවා.

එක්සත් ජාතීන්ට බුද්ධිමය නායකත්වය දුන් තවත් කීර්තිමත් ලාංකිකයන් ගැන විස්තර ලබන සතියේ.

Posted in Archival, Global South, History, majority world, North America, public interest, Ravaya Column, Sri Lanka, United Nations. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Leave a Comment »

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 120 other followers