In early August, Sri Lanka stopped the import of milk from New Zealand after discovering trace amounts of dicyanamide (DCD) a fertilizer additive, in four batches of milk sold by several firms. Concerns were also expressed on the presence of whey protein, a natural byproduct in cheese production.
After nearly a month of confusion and panic, the government now says it “probably overreacted” in its response to stories of contamination in milk powder imported from New Zealand.
Ensuring food safety is vital, and constant vigilance is needed – both on imported as well as locally produced food and beverages. What is the role of medical doctors and other scientifically trained professionals in such vital debates on public health and safety? How best can they conduct themselves in contentious policy issues with broad implications?
I discuss this in my latest Ravaya column (in Sinhala). Similar ground was covered in my English column (but this is NOT a translation): 1 Sep 2013: When Worlds Collide #81: Who Added Conspiracy to Our Milk?
කිරිපිටි ප්රශ්නයේදී රජයේ ප්රතිචාරය ‘අවශ්ය පමණට වඩා වැඩි වූ බව’ (probably over-reacted) යයි මාධ්ය ඇමතිවරයා 2013 අගෝස්තු 30 වනදා ප්රවෘත්ති සාකච්ඡුාවකදී පැවසුවා.
විශෙෂයෙන් ම තාක්ෂණික කරුණු ගැන රජය උමනාවට වඩා කලබල වූ බව ඔහුගේ මතය වුණා. එහෙත් පාරිභෝගිකයන් රැක ගැනීම සඳහා වඩාත් ප්රවේශම්කාරී වීම රජයක වගකීමක් බවත් ඔහු කියා තිබුණා.
කිරිපිටි ප්රශ්නය සංකේතවත් කළෙ එන්න එන්න ම තාක්ෂණික පදනමක් මත ප්රතිපත්තිමය තීරණ ගන්නට හා නියාමනය කිරීම් කරන්නට දේශපාලකයන්ටත්, රාජ්ය පරිපාලන නිලධාරීන්ටත් සිදු වීමේ නූතන යථාර්ථයයි.
මෙබඳු අවස්ථාවල විශෙෂඥ දැනුම ඇති විද්වතුන්ගේ උපදෙස් හා මග පෙන්වීම ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන්ට අවශ්යයි. එය ගවේෂණාත්මකව, සත්යවාදීව හා අපක්ෂපාතිව ලබාදීම විද්වතුන්ගේ වගකීමයි. එහෙත් එසේ කිරීමේදී තමන්ගේ මතවාදයන් ප්රබල ලෙස එයට එකතු කිරීමෙන් සමහර විද්වතුන් ප්රශ්න ව්යාකූල කිරීමටත්, ජනමතය අවුල් කොට සමාජය කලබල කරන්නටත් (panic) දායක වූ බව අපට පෙනී ගියා.
කැමති ඕනෑ ම දේශපාලන, සාමයික හා අනෙකුත් විශ්වාසයක් හෝ ස්ථාවරයක් ගැනීමේ පුද්ගල නිදහස ඇති සමාජයක් තුළ උගතුන් හා බුද්ධිමතුන් පොදු උන්නතිය සඳහා කෙසේ කි්රයාකාරි විය යුතු ද? විද්යාවේ නාමයෙන් විග්රහයන් කරන විට හා විද්වත් මට්ටමේ බලපෑම් කරන විට තමන්ගේ මතවාදයන් හා වඩාත් සමාජයට හිතකර තේරීම් අතර තුලනයක් පවත්වා ගන්නේ කෙලෙස ද?
පලිබෝධ නාශක, රසායනික පොහොර මෙන් ම පිටරටින් ගෙනා කිරිපිටි ගැනත් මහජන සෞඛ්යය සම්බන්ධ ප්රශ්න මතු වූ විට විද්වතුන් එයට මැදිහත්වීම අගය කළ යුත්තක්. නිලධාරීන්ගේ උදාසීනත්වය, අකාර්යක්ෂම බව හා ඇතැම් විට ව්යාපාරික බලපෑම්වලට නතුවීම ආදී සාධක නිසා නිසි නියාමනය හා ප්රතිපත්ති සම්පාදනය සිදු නොවන විට පොදු උනන්තියට කැප වූ බුද්ධිමතුන්ගේ බලපෑම් තීරණාත්මක වනවා.
එහෙත් එය සාක්ෂි මත පදනම් වී, ආවේගශීලි නොවී, ප්රායෝගික හා තුලනාත්මක වීම අවශ්යයි. නැත්නම් සිදු වන්නේ ජන සමාජය අයථා ලෙස කලබල වීමත්, ප්රතිපත්ති කි්රයාදාමය එක තැන හිරවීමත් (policy paralysis).
වීරයන් හා දුෂ්ටයන් හැටියට හැම නූතන ප්රශ්නයක ම කොටස්කරුවන් පැහැදිලි ලෙස බෙදා වෙන් කිරීම අපහසුයි. අසාධාරණ ලාබ තකා වංචනික ලෙස පාරිභෝගිකයන් රැවටීමට තැත් කරන විදේශීය සමාගම් මෙන් ම සියයට සියයක් දේශීය සමාගම් ද සිටිනවා.
හැම කිරි කෝප්පයක ම කිඹුලන් සොයනවාට වඩා ඔබ්බට යන හරවත් වූ ද, වගකීම් සහගත වූ ද කි්රයාකලාපයක් අප විද්වතුන්ගෙන් අපේක්ෂා කරනවා.
මහජන සෞඛ්යය ගැන සංවේදී හා සකි්රය වන වෛද්යවරුන් බොහෝ දෙනකුගේ පරමාදර්ශී වීර චරිතය වන්නේ මහාචාර්ය සේනක බිබිලේ (1920-1977). 1958දී මෙරට ඖෂධවේදය පිළිබඳ ප්රථම මහාචාර්ය තනතුරට පත් මේ ජනතාවාදී වෛද්යවරයා 1971දී රාජ්ය ඖෂධ සංස්ථාව පිහිට වූ විට එහි ප්රථම සභාපතිවරයා වුණා. ඔහුගේ විශිෂ්ඨ බුද්ධිමය දායකත්වය වූයේ අත්යවශ්ය ඖෂධ පිළිබඳ තර්කාන්විත ක්රමවේදයක් යෝජනා කිරීමයි (rational pharmaceutical drugs use).
බටහිර වෛද්ය ක්රමයේ රෝගීන්ට දෙන බෙහෙත්වලින් අඩකටත් වඩා රෝගාබාධ සමනය කිරීමට අත්යවශ්ය හෝ ඉලක්කගත හෝ නොවන බව දැන් පිළි ගැනෙනවා. එහෙත් බොහෝ වෛද්යවරුන් බෙහෙත් නියම කරන විටත්, රෝගීන් බෙහෙත් ගන්නා විටත් ඒ ගැන නැවත සිතා බැලීමක් කරන්නේ නැහැ. එසේ හැකි තාක් ඖෂධ නියම කිරීමට වෛද්යවරුන්ට නිෂ්පාදන සමාගම් බලපෑම් කරන බවත්, ඒ සඳහා නොයෙක් දිරිගැන්විම් හා පරිත්යාග කෙරෙන බවත් කලක සිට ප්රකටයි.
මහජන මුදලින් පවත්වා ගෙන යන රාජ්ය සෞඛ්ය ක්ෂෙත්රයේ ඖෂධ භාවිතය වඩාත් තර්කනුකූල විධිමත් කිරිමට 1970 දශකයේ බිබිලේ ඇතුළු විද්වතුන් කිහිප දෙනෙක් උත්සහ කළා. මේ සඳහා වෛද්ය වෘත්තිය, සෞඛ්ය පරිපාලනය, සෙසු විද්යාඥයන් අතර මෙන් ම ජන සමාජ මට්ටමින් ද විද්වත් කතිකාවක් ඔවුන් ඇරඹුවා.
සරසවි වෙද ඇදුරකු ලෙසත් පර්යේෂකයෙකු ලෙසත් ක්රියා කරන අතර මේ ප්රතිපත්ති මට්ටමේ වෙනස ඇති කිරිමට මහාචාර්ය බිබිලේ ගත් උත්සාහය ගැන ඔහුගේ ජීවන චරිත කතාවෙත්, වෙනත් ප්රකාශනවලත් ලේඛන ගතව තිබෙනවා. එහිදී ඔහු මහත් පරිශ්රමයෙන් තොරතුරු හා සාක්ෂි රැස් කොට, විශ්ලේෂණය කොට ඉදිරිපත් කළ ශාස්ත්රීය විලාසය ගැන ඔහුගේ සිසුවකු වූ විද්යාත්මක කටයුතු පිළිබඳ ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්ය වෛද්ය තිස්ස විතාරණ සිහිපත් කරනවා.
සේනක බිබිලේ වයස 57දී හදිසියේ මිය යාම සැක කටයුතු බවත්, ඇතැම් විට කුමන්ත්රණයක් විය හැකි බවත් සමහරුන් විශ්වාස කරනවා.
ඔහු ගැන කථා කරන බොහෝ දෙනා හා බිබිලේ චරිතය පරමාදර්ශයට ගන්නා නූතන වෛද්යවරුන් ඔහුගේ අකල් මරණය ගැන දැඩි අවධානය යොමු කරන අතර, ඔහු ජීවත්ව සිටියදී කි්රයා කළ විලාසය ගැන සමීපව අධ්යයනය කරන්නට නොවෙහෙසීම කණගාටුදායකයි.
මහාචාර්ය බිබිලේට සමාජවාදී දේශපාලන නැඹුරුවක් තිබුණා. ඔහු ලංකා සමසමාජ පක්ෂයේ සාමාජිකයෙක්. ඔහුගේ චින්තනය එයින් පොෂණය වූ බව පැහැදිලියි. එහෙත් ඖෂධවේදය පිළිබඳ විද්වත් වාදවිවාදවලදී ඔහු විද්යාව හා දේශපාලනය අනවශ්ය ලෙස මිශ්ර කර ගත්තේ හෝ පටලවා ගත්තේ නැහැ.
ජාත්යන්තර තලයේ දක්ෂ ප්රතිමල්ලවයත් සමග සංයමයෙන් හා ඉතා සංවිධනාත්මකව වාද විවාද කළ සැටිත්, ලෝකයේ ආණ්ඩු සාමාජිකත්වය දරණ ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) ප්රබල බුද්ධිමය වෙනසක් කළ සැටිත් වෛද්ය විතාරණ, වෛද්ය කොල්වින් ගුණරත්න ඇතුඵ බිබිලේ සහෘදයන් වාර්තා කොට තිබෙනවා. මෙන්න පරමාදර්ශය!
බිබිලේ අකාලයේ මිය ගියත් ඔහු ඇරැඹූ චින්තන විප්ලවයට දිගට ම ලාංකික බුද්ධිමය දායකත්වය හා නායකත්වය ලැබුණා.
බිබිලේ යටතේ සරසවි ඇදුරකුව සිටි ඖෂධවේදී ආචාර්ය කුමාරයියා බාලසුබ්රමනියම් (1926-2011) ඉන් පසු එම බුද්ධිමය අරගලය තවත් වසර 30කට වැඩි කලක් පෙරට ගෙන ගියා. වෙළදාම හා සංවර්ධනය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මේලනයේ (UNCTAD ආයතනයේ) විශෙෂඥයකු ලෙස කි්රයා කරමින් ඔහු නේපාලය, කියුබාව, පිලිපීනය, ඉතියෝපියාව හා ටැන්සේනියාව වැනි රටවල අත්යවශ්ය ඖෂධ ප්රතිපත්ති සම්පාදනය කළා.
1981දී Health Action International (HAI) නම් ජාත්යන්තර රාජ්ය නොවන සංවිධානයක් බිහි කිරීමට හවුල් වූ වෛද්ය බාලසුබ්රමනියම්, ප්රගතිශීලී වෛද්යවරුන්, ඖෂධවේදීන් හා වෙනත් සමාජ කි්රයාකාරිකයන් රැසක් හවුල් කර ගෙන නැණවත් ඖෂධවේදයක් සඳහා ලෝක ව්යාප්ත සංවාදයක් පවත්වා ගෙන ගියා. කලක් ඔහු මැලේසියාවේ පිනෑංග්හි පිහිටි HAI ආසියා පැසිෆික් කාර්යාලයේ උපදේශක ලෙස ද ක්රියා කළා.
අන්තර් රාජ්ය මට්ටමේ WHO සංවිධානයට උදාසීන වන්නට හෝ අකාර්යක්ෂම වන්නට හෝ නොදී සිවිල් හා විද්වත් බලපෑම් දිගට ම පවත්වා ගන්නේ HAI වැනි රාජ්ය නොවන සංවිධානයි.
බංග්ලාදේශයේ ඖෂධ ප්රතිපත්තිය ජනතාවාදී කිරීමේ මුල් තැන ගත් වෛද්ය සෆ්රුල්ලා චෞද්රි (Dr Zafrullah Chowdhury) ආචාර්ය බාලසුබ්රමනියම් ගැන ඉතා ගෞරවයෙන් කථා කළා. ‘‘ඩොක්ට බාලා මහජන සෞඛ්ය ක්ෂෙත්රයේ ලොව පුරා පැතිර සිටින දහස් ගණනක් දෙනා බලාත්මක කළා. මෙය දිගුකාලීන අරගලයක් බවත්, තාවකාලික ජයග්රහණවලට වඩා ප්රතිපත්තිමය මට්ටමේ හා චින්තන වෙනසකට කි්රයා කළ යුතු බවත් ඔහු අපට නිතර සිහිපත් කළා.’’
මහාචාර්ය බිබිලේ මා කිසි දිනෙක මුණ නොගැසුණත් ආචාර්ය බාලසුබ්රමනියම්ට කොළඹ විද්වත් තලයන්හිදී මා සවන් දී තිබෙනවා. ඔහු බහුශ්රැත වූත්, මිත්රශීලී වූත්, නිහතමානී චරිතයක් බව මට මතකයි.
තමන්ගේ දිගුකාලීන අරමුණු සාක්ෂාත් කරගන්නට රාජ්ය නිලධාරීන්, ඖෂධ සමාගම්වල නියෝජිතයන් ඇතුඵ අදාල හැම කෙනකු සමග ම ඔහු සන්සුන්ව සාකච්ඡා කළා. ආවේගශීලී වූයේ නැහැ. මෙබඳු අරගලයන්හි මුඛ්ය අවශ්යතාවයක් වන්නේත් එයයි.
2007දී Ceylon Medical Journal වෛද්ය සඟරාවෙහි ලිපියක් ලියමින් වෛද්ය මහාචාර්ය කොල්වින් ගුණරත්න කීවේ ශී්ර ලංකාවෙන් බිහි වී ලෝක ව්යාප්ත මට්ටමේ ලොකු ම බලපෑම කළ වෛද්යවරයා කේ. බාලසුබ්රමනියම් බවයි. (අකල් මරණය නිසා බිබිලේ ගමන කෙටි වූ බැවින්.)
2011දී බාලසුබ්රමනියම් මිය ගිය පසු ලෝකයේ ඉහළ ම පෙළේ වෛද්ය පර්යේෂණ සඟරාවක් වන The Lancet ඔහු හැදින්වූයේ ‘ලොව සිටි ඉතා ම දැනුවත් හා අධිෂ්ඨානශීලී සෞඛ්ය කි්රයාකාරියකු’ ලෙසටයි. http://tiny.cc/LancetKB
මේ තරම් ලෝක කීර්තියට පාත්ර වූ මේ ලංකා පුත්රයා ගැන දන්නේ වෛද්ය ක්ෂෙත්රයෙන් පිටත කී දෙනාද? තරුණ වෛද්යවරුන් පවා කී දෙනෙක් මේ චරිතය ගැන අසා දැනුවත් ද? බිබිලේටත් වඩා සාර්ථක වූ මේ විද්වතා ගැන සිංහල මාධ්යවල කථා නොකරන්නේ ඇයි?
මාධ්ය ප්රසිද්ධිය නොපතා, නිහඩව අඩසියවසක් ප්රතිපත්ති හා බුද්ධිමය මට්ටමේ මාහැගි මෙහෙවරක් කළ බාලසුබ්රමනියම්, අද කාලේ ක්ෂණික සේනක බිබිලේලා වන්නට තැත් කරන අයට හොඳ ආදර්ශයක්!
බිබිලේ මගෙහි යන තවත් විද්වතුන් සිටිනවා. කලක් කොළඹ වෛද්ය පීඨයේ ඖෂධවේදය ඉගැන් වූ වෛද්ය කි්රශාන්ත වීරසූරිය එක් උදාහරණයක්. දැන් ඔහු ජිනීවා නුවර WHO මූලස්ථානයේ අත්යවශ්ය ඖෂධ පිළිබඳ ජාත්යන්තර විද්වත් කමිටුවේ ලේකම්වරයා.
මහාචාර්ය බිබිලේ හා ආචාර්ය බාලසුබ්රමනියම් වැනි විද්වතුන් ක්රමීය මට්ටමෙන් ප්රශ්න විග්රහ කොට, සංකීර්ණ සමාජයේ වෙනස්කම් කිරීමේදී මතු වන අභියෝග මනා ලෙස හඳුනා ගෙන සිටියා. උපක්රමශීලීව, සියුම් ලෙස තමන්ගේ කරුණු හා තර්ක ගොනු කරමින්, විවිධ ක්ෂෙත්රවල හා රටවල මිතුදම් වර්ධනය කරමින්, බුද්ධිමය සංධාන ගොඩ නැගුවා.
මෙබඳු ප්රතිසංස්කරණවලට නොවරදවා ම විරුද්ධ වන බව දන්නා (ඖෂධ සමාගම් වැනි) පාර්ශ්වයන් ද සංවාදවලට සහභාගී කර ගත්තා. ඔවුන්ට ප්රසිද්ධියේ පහරදීමට ගියේ නැහැ. ඒ වෙනුවට මහජන අභිවෘද්ධියට නිසැකව දායක වන ප්රගතිශීලී පියවරවලට ප්රසිද්ධියේ ඔවුන්ගේ කැමැත්ත ද ලබා ගැනීමට උත්සුක වුණා.
මේවා කඩාකප්පල් කිරීමට අල්ලස්, තර්ජන, ආදිය මතුවිය හැකි බව දැන සිටියා. තමන්ගේ අවංක බව හා පාරදෘශ්ය කි්රයා කලාපය හරහා ආදර්ශමත් වුණා. තමන් අතින් වැරදි සිදු වූ විට වහා නිවැරදි කර ගත්තා.
මාධ්යවලින් සංතෘප්ත වී ඇති අද කාලේ මාධ්ය හරහා ද මෙබඳු අරගලයන් කළ යුතු බව ඇත්තයි. එහෙත් ප්රශ්නයේ ප්රතිපක්ෂයට නිග්රහ කරමින්, බරපතල චෝදනා නගමින් ආවේගශීලී වනවා වෙනුවට සමාජයට තොරතුරු සන්නිවේදනය කළ හැකි වෙනත් ශෛලීන් තිබෙනවා.
‘රටට වස කැවීමේ ජාත්යන්තර ක්රමන්ත්රණ’ ගැන කථා කිරීම හරහා අහිංසක ජනයා බියපත් කොට ව්යාකූල කරනවාට වැඩි විද්වත් බවක් අප වෛද්යවරුන්ගෙන් බලාපොරොත්තු වනවා.
බිබිලේ ගිය මගෙහි අයාලේ ගියාට පමණක් මදි. බිබිලේ බහුවිධ දුෂ්කරතා මැද උපක්රමශීලීව ප්රතිපත්ති හා චින්තන මට්ටමේ වෙනසක් කළෙ කෙසේ ද යන්නත් ඔහුගේ අනුගාමිකයන් වූ බාලසුබ්රමනියම් හා වීරසූරිය වැනි අය ඉන් ඔබ්බට බුද්ධිමය අරගලය ගෙන ගියේ කෙසේ ද යන්නත් සමීපව විමසා බැලීම ඉතා වැදගත්.
![Nalaka Gunawardene receives Vidyodaya Literary Award for Best Column of 2012 from Ms Nayayani Widanapathirana, 2nd year student of University of Sri Jayawardenapura [Photo courtesy J'pura flames/Facebook]](https://nalakagunawardene.com/wp-content/uploads/2013/09/nalaka-gunawardene-receives-vidyodaya-literary-award-for-best-column-of-2012-from-ms-nayayani-widanapathirana-2nd-year-student-of-university-of-sri-jayawardenapura.jpg)
![Vidyodaya Literary Award winners for 2012 - L to R - Rathna Shri Wijesinghe, Liyanage Amarakeerthi, Buddhadasa Galappaththi, Mahinda Prasad Mashibula & Nalaka Gunawardene [Photo courtesy: J'pura flames/Facebook]](https://nalakagunawardene.com/wp-content/uploads/2013/09/vidyodaya-literary-award-winners-for-2012-l-to-r-rathna-shri-wijesinghe-liyanage-amarakeerthi-buddhadasa-galappaththi-mahinda-prasad-mashibula-nalaka-gunawardene.jpg)
Open Minds! 