සිවුමංසල කොලූගැටයා #258: සමාජ මාධ්‍ය මොනවාදැයි නොදැන ඉබාගාතේ දොස් කියන්නෝ

Social media bashing is a popular sport among media critics and others in Sri Lanka. Sadly, some have no clear idea what social media is (and isn’t), thus conflating this category of web content with others like news websitea and gossip websites.

In this week’s Ravaya column (appearing in issue of 21 February 2016), I try to explain this basic categorization along with a brief history of the web and web 2.0. I also reiterate the basic user precautions for social media users where the motto us: user beware!

Digital futures

“බලන්න මේ සමාජ මාධ්‍යකාරයන්ගේ කසි කබල් ගොසිප්වල හැටි! මාධ්‍ය ආචාර ධර්ම රකින්නෙ කොහොමද මේ රොත්ත එක්ක?”

මෑතදී එසේ මට කීවේ අප අතර සිටින ප්‍රවීන හිටපු පත්‍ර කතුවරයෙක්. ඔහු එයට උදාහරණ ලෙස ඕපාදූප පළ කරන ජනප්‍රිය දේශීය පුවත් වෙබ් අඩවි කිහිපයක නම් කීවා. එහෙත් ඉන් එකක්වත් සමාජ මාධ්‍ය (social media) නොවෙයි.

සමාජ මාධ්‍ය හෙවත් වෙබ්ගත සමාජ ජාලවලට දොස් පැවරීම දැන් විලාසිතාවක් වෙලා. රටේ සිදු වන ළමා අපචාර, ලිංගික අපරාධ, සිය දිවි නසා ගැනීම් මෙන් ම, තමන් නොරිසි ප‍්‍රතිඵල ගෙන දෙන දේශපාලන පෙරළිවලදී පවා සමහරුන් වගකීම පවරන්නේ ෆේස්බුක් ප‍්‍රධාන සමාජ මාධ්‍යවලටයි.

2015 අග වන විට ෆේස්බුක් ගිණුම් මිලියන් 1,500ක් පමණ ලොව රටවල් 150කට වැඩි සංඛ්‍යාවක විසිරුණු ජනයා විසින් අරඹා තිබුණා. මේ අතර ලාංකිකයන් පවත්වාගෙන යන ෆේස්බුක් ගිණුම් මිලියන් 3ක් පමණ ද තිබෙනවා.

“අපේකම” නැති කිරීමේ සූක්ෂම විජාතික කුමන්ත‍්‍රණයක කොටසක් ලෙසත් සමහරුන් සමාජ මාධ්‍ය දකිනවා. පිටරටින් ආ දෙයක් නිසාත්, බටහිර රටවලින් පැන නැගුණු නිසාත් ෆේස්බුක් සැක කරන අය අතර නිරතුරු එහි සැරිසරන උදවිය මෙන්ම කිසිදා එහි නොගිය, එය කුමක්දැයි හරිහැටි නොදන්නා අයත් සිටිනවා.

සමාජ මාධ්‍යවලට මෙතරම් බිය වන්නේත්, දොස් තබන්නේත් ඇයි? මේ භීතිය නියෝජනය කරන්නේ ගතානුගතිකත්වය හා නූතනත්වය අතර සදාකාලික ගැටුම ද?

අලූතෙන් නැතිනම් සාපේක්ෂව මෑතදී මතුව ආ සන්නිවේදන තාක්ෂණයන් හා මාධ්‍යයන් කරුණු විමසීමකින් පවා තොරව, ගෙඩි පිටින් හෙළා දැකීම අපේ සමහරුන්ගේ සිරිතයි. චිත‍්‍රකතා, ටෙලිවිෂන්, ජංගම දුරකථන, ඉන්ටර්නෙට් වැනි හැම රැල්ලකට ම එරෙහිව අවිචාරශීලී විරෝධතා එල්ල වුණා. මේ සම්ප‍්‍රදායේ අලූත්ම ඉලක්කය වී ඇත්තේ වෙබ්ගත සමාජ මාධ්‍යයි.

16 July 2012: සිවුමංසල කොලූගැටයා #75: චිත‍්‍රකථා භීතියේ අළුත් ම මුහුණුවර ඉන්ටර්නෙට් ද?

 28 March 2014: සිවුමංසල කොලූගැටයා #162: ජංගම දුරකථනයට තවමත් ඔරවන අපේ හනමිටිකාරයෝ

සමාජ මාධ්‍ය මොනවා ද කියා හරිහැටි නොදන්නා හෝ නිරවුල් අවබෝධයක් නැති අයත් මෙසේ විවේචන එල්ල කිරීම හාස්‍යජනකයි. එවන් අය අතර පොතේ උගත්තු, පූජකයන් සහ ජන මතය හසුරුවන චරිතයන් ද සිටිනු දැකීම ඛේදජනකයි.

වෙබ් අවකාශය ගැන විවේචනයක යෙදීමට පෙර අඩු තරමින් එහි මූලික ගති සොබා හා එතුළ හමු වන අන්තර්ගතයේ මුල් පෙළේ වර්ගීකරණය ගැන මූලික වැටහීමක් හෝ තිබීම වැදගත්.

ගෙවී ගිය 2015 වසරේ ජ්‍යෙෂ්ඨ රාජ්‍ය නිලධාරීන්, සිවිල් සමාජ කි‍්‍රයාකාරිකයන්, සරසවි සිසුන්, මාධ්‍යවේදීන් ඇතුලූ ලාංකිකයන් විශාල සංඛ්‍යාවකට සමාජ මාධ්‍ය පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ලබා දෙන්නට මා දේශන පැවැත්වූවා. ඔවුන් සමග කළ සංවාද වලින් හෙළි වූයේ නිතර දෙවේලේ සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන සමහරුන්ට පවා ඒවායේ සීමා පරාසයන් ගැන හරි වැටහීමක් නොමැති බවයි.

වෙබ් (World Wide Web) කියන්නේ ඉන්ටර්නෙට් අවකාශයේ අන්තර්ගතයන් (හුදෙක් අංක හා සංකේතවලට සීමා නොවී) රූපමය ආකාරයෙන් බැලිය හැකි, කතු කළ හැකි පහසුකමටයි. 1969 සිට සීමිත මිලිටරි හා පර්යේෂක භාවිතයන් සඳහා ඉන්ටර්නෙට් ජාල ගොඩ නැගුණත් එය පුළුල්ව සමාජගත වීමට උදවු වුණු වෙබ් පහසුකම නිපදවනු ලැබුවේ 1989දී.

එතැන් පටන් ටිකෙන් ටික ලෝක ව්‍යාප්ත වූ වෙබ් අවකාශයට මුදල් ගෙවා ලබාගන්නා ගිණුමක් හරහා සම්බන්ධ වීමේ හැකියාවේ ශී‍්‍ර ලංකාවේ උදා වූයේ 1995දී. ඒ අනුව ඉන්ටර්නෙට් මෙරටට පැමිණ දැන් වසර 21ක් පිරීමට ආසන්නයිග

මුල් වසර කිහිපයේ වෙබ් සබඳතාවල වේගය ඉතා අඩු වූ නිසා අකුරුවලින් ඔබ්බට ගිය රූප, ශබ්ද හා වීඩියෝ ආදියට ප‍්‍රවේශ වීමට හැකි වූයේ නැහැ. මේ තත්ත්වය ටිකෙන් ටික හොඳ අතට පෙරැලූනේ 2004 පමණ පටන් පුළුල්පථ (Broadband) ඉන්ටර්නෙට් සේවා ව්‍යාප්ත වීමත් සමගයි.

ඒ අනුව වඩාත් විචිත‍්‍ර වෙබ් අන්තර්ගතයන්ට පිවිසීමටත්, ඒවා බෙදා ගන්නටත් හැකි වූවා. ඒ සමගම අන්තර් කි‍්‍රයාකාරීත්වය වැඩි වීමටත්, භාවිත කිරීමේ ලෙහෙසිය ඉහළ යාටමත් පටන් ගත්තා.

සමාජ මාධ්‍ය ලෙස පොදුවේ හඳුන්වන වෙබ් භාවිතයන් ප‍්‍රචලිත වීම ඇරඹුණේ පුළුල්පථ සේවා පැතිරීමත් සමගයි. ඒ අනුව Facebook 2004දීත්, YouTube 2005දීත් ක්ෂුද්‍ර පණිවුඩ හුවමාරුවක් ලෙස Twitter 2006දීත් අප අතරට ආවා.

Social-Media-for-Marketing

මුලදී ටික දෙනෙකු පමණක් සම්බන්ධ වූ මේ නොමිලයේ ලැබෙන සමාජ මාධ්‍ය සේවාවන් වඩාත් ජනපි‍්‍රය වුයේ සිංහල හා දෙමළ භාෂා වලින් ද ඒවායේ අන්තර්ගතය කියැවීමට හා ලිවීමට හැකි වූ පසුයි.

සමාජ මාධ්‍ය බිහි වී සීඝ‍්‍රගාමීව පරිනාමය වන අතරේ එයට සමාන්තරව වෙනත් වෙබ් ප‍්‍රවණතා ද ඉදිරියට ගියා.

ශී‍්‍ර ලංකාවේ ප‍්‍රධාන ධාරාවේ පුවත්පත් සිය වෙබ් අඩවි බිහි කිරීම පටන් ගත්තේ 1995 සැප්තැම්බරයේ (ඬේලි නිවුස් හා සන්ඬේ ඔබ්සවර් පත‍්‍රවලින්). මේ වන විට වෙබ් හරහා පමණක් පුවත් ආවරණය කරන, පුවත් වෙබ් අඩවි ගණනාවක් බිහිව තිබෙනවා. LBO, Asian Mirror, Lanka eNews ඇතුලූ මෙබඳු පුවත් වෙබ් අඩවි රැසක් තිබෙනවා.

මේවා වැටුප් ලබන මාධ්‍යවේදීන් අතින් සම්පාදනය කැරෙන, ව්‍යාපාරික මට්මින් පළ කැරෙන මාධ්‍ය ගොන්නටම වැටෙනවා. එකම වෙනස ඔවුන් පළ කිරීමට යොදා ගන්නා මාධ්‍යය පමණයි.

මෙම පුවත් වෙබ් අඩවි හෝ එම ආකෘතියම අනුකරණය කරමින් බිහිව ඇති ගොසිප් ( ඕපාදූප) වෙබ් අඩවි හෝ කිසිසේත්ම සමාජ මාධ්‍ය ගණයට වැටෙන්නේ නැහැ. මේ සංකල්පීය නිරවුල් බව ඉතා වැදගත්.

සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන මිලියන් ගණනක් ලක් ජනයා අතරින් ටික දෙනකු කරන මෝඩ වැඩ හෝ අසැබි වැඩ නිසා සමස්ත සමාජ මාධ්‍යවලටම (වැඩිපුරම ෆේස් බුක් එකට) දොස් පවරන්නේ ඇයි?

පත්තරයක්, ටෙලිවිෂන් හෝ රේඩියෝ සේවාවක් නීති විරෝධී හෝ සදාචාර විරෝධී යමක් කළොත් එහි වගකීම දරන්නට හා දොස් අසන්නට නිශ්චිත හිමිකරුවන්, කළමනාකරුවන් හා කතුවරුන් සිටිනවා. එහෙත් සමාජ මාධ්‍ය යනු එවන් ජන මාධ්‍යයක් නොව සන්නිවේදන වේදිකාවක් පමණයි.

Texts, Internet and Social Media - gifts from God, says Pope, 22 Jan 2016

Texts, Internet and Social Media – gifts from God, says Pope, 22 Jan 2016

සයිබර් සංකල්ප විස්තර කිරීමට මා ඇතැම් විට භෞතික ලෝකයේ උපමිතීන් යොදා ගන්නවා.

ගාලූ මුවදොර පිටියට ගොස් ජනකායක් මැද කිසිවකු මුහුදට පැන දිවි නසා ගත හොත් පිටියට පරිපාලන වශයෙන් වග කියන ආයතනය එම කි‍්‍රයාවට දොස් අසන්නේ නැහැ.

කි‍්‍රකට් තරගයක් නරඹන තිස් දහසක් පේ‍්‍රක්ෂකයන් අතරින් එක් අමනයෙක් පිටියට දුම් බෝම්බයක් වීසි කළොත් පිටියේ පරිපාලකයින් එයට වගකිව යුතු යයි කිසිවකු නොකියනු ඇති.

සමාජ මාධ්‍ය ද මෙසේ විසල් හා විවිධ ජනකායක් ගැවසෙන ස්ථානයි. එම සයිබර් වේදිකා පරිපාලනය කරන ෆේස්බුක් වැනි සමාගම්වලට හැක්කේ තාක්ෂණකිව මනා ලෙස කි‍්‍රයා කරන, සයිබර් ප‍්‍රහාර වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇති අවකාශයක් පවත්වා ගැනීමයි. එයින් ඔබ්බට එම වේදිකාවට ගොඩ වන සෑම අයකුම කියන හෝ බෙදා ගන්නා හෝ වචන, රූප හා වීඩියෝ බිලියන් ගණනක් නිරතුරු නිරීක්ෂණය කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකියි.

සමාජ මාධ් භාවිත කරන අපටත් යම් වගකීම් තිබෙනවා. බහුතරයක් දෙනා සිය වගකීම් ඉටු කළත් ඉඳහිට එසේ නොකරන අයකුගේ අමන කිරයාවකින් සමස්ත වේදිකාව අවමානට ලක් වනවා.

සමාජ මාධ්‍ය නියාමනය කරන්නැයි ඇතැම් දෙනා රජයට ඉල්ලීම් හා බලපෑම් කරනවා. ඒවා යහපත් අරමුණින් කරනවා විය හැකි නමුත් මේ සංසිද්ධිය ගැන නිරවුල් අවබෝධයකින් තොරව හා ආවේගශීලීව කරන බව පෙනෙනවා.

සමාජ මාධ්‍ය කි‍්‍රයාත්මක වන්නේ ගෝලීය මට්ටමින්. ඒවා හිමි සමාගම් යම් රටක නීති රාමුව තුළ ලියාපදිංචිව සිටිනවා. උදාහරණයකට ෆේස්බුක් හා ට්විටර් වේදිකා අයත් සමාගම් අමෙරිකාවේ ලියාපදිංචි සමාගම්. එරට සමාගම් දැඩි නීති හා නියාමන රාමුවකට නතු වනවා. වංචනික ව්‍යාපාරික කි‍්‍රයා හෝ අයථා ඒකාධිකාරයන් ගොඩනංවා ගැනීම ආදිය ගැන එරට නීති තන්ත‍්‍රය තදින් සිටිනවා. යුරෝපීය රටවල ලියාපදිංචි සන්නිවේදන සමාගම් සඳහා ද මෙයට සමාන නීති හා නියාමන පද්ධතියක් බල පවත්වනවා.

එසේම මේ ඕනෑම සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවක අප ගිණුමත් අරඹන විට ඔවුන්ගේ කොන්දේසි ගණනාවකට අප අනුගත වන බවට එකඟවීමට සිදු වනවා. බොහෝ දෙනකු මේ කොන්දේසි නොකියවා ම එයට එකඟ වී ගිණුම් අරඹනවා. සමාජ මාධ්‍ය හරහා තමන් හුවමාරු කර ගන්නා අන්තර්ගතය නීතිමය හා සදාචාරාත්මක රාමුවක් තුළ තිබිය යුතුය යන්න මේ කොන්දේසි හරහා පුළුල්ව කියැවෙනවා.

එතැනින් ඔබ්බට පළ කරන හෝ හුවමාරු හෝ අදහස්, රූප, ශබ්ද ඛණ්ඩ හා වීඩියෝ ආදිය එකින් එක විමර්ශනයට ලක් කැරෙන්නේ නැහැ. එසේ කිරීමට බැරි තරම් අති විශාල අන්තර්ගතයක් හැම පැයකම මේ සමාජ මාධ්‍ය හරහා සංසරණය වනවා.

එසේම ලොව විවිධ භාෂා වලින් නිර්මිත මේ අන්තර්ගතයන් කියවා තේරුම් ගැනීම සමාජ මාධ්‍ය පරිපාලනය භාරව සිටින තාක්ෂණෙවීදීන්ට ලෙහෙසියෙන් හැකි දෙයක් ද නොවෙයි.

භාෂණයේ හා කථනයේ නිදහස ඉහළින් අගය කරන පරිනත සමාජයන්ගේ එම නිදහස වගකීමකින් යුතුව භාවිත කරනු ඇතැයි විශ්වාසයක් ද තිබෙනවා. ඉඳහිට මේ විශ්වාසය කඩ වූවත්, බහුතරයක් අවස්ථාවල එසේ වන්නේ නැහැ.

මේ නිසා මහජනයා නිරායාසයෙන් සැක කිරීම, ආවේක්ෂණයට ලක් කිරීම ආදිය පරිණත රජාතන්තරවාදයක් ඇති රටවල කරන්නේ හේතු සාධක ඇති අවස්ථාවලදී, නිසි අධිකරණ අධීක්සණයක් යටතේ පමණයි.

සමාජ මාධ්‍ය ජාල යනු සයිබර් අවකාශයේ සැරිසරන ජනයා මුණ ගැසී ඩිජිටල් වශයෙන් සාමීචි හා හුවමාරු කර ගන්නා වේදිකායි. මේ වේදිකාවලට පිවිසෙන අප සැමටත් අපේ ආරක්ෂාව ගැන යම් වගකීමක් තිබෙනවා.

ඒ වගකීම මුළුමනින් ම රජයට හෝ වේදිකා පරිපාලකයන්ට හෝ පවරා ඔහේ ඉබාගාතේ සැරිසරන්නට අපට ඉඩක් නැහැ. එසේ කිරීම හරියට දිවා රාතී‍්‍ර නොතකා මුදල් රැසක් අතැතිව, ආභරණ පැළඳගෙන ප‍්‍රසිද්ධ උද්‍යානයක ඇවිද යාමක් වගෙයි.

සමාජ මාධ්‍ය මා සම කරන්නේ ජනයාගෙන් පිරී ඉතිරුණු පොළකටයි. පොළේ අනේකවිධ දේ අලෙවි කැරෙනවා. කලබලය, ඝෝෂාකාරී බව අධික වෙතත්, අලූත් එළවළු, පළතුරු හා වෙනත් එදිනෙදා අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හොඳ මිලකට ගන්නට බොහෝ දෙනකු පොළට එනවා.

පොළට පිවිසෙන පාරිභෝගිකයකු මෙන් ම වෙළෙන්දකු ද තම පසුම්බිය හා අනෙකුත් දේ ප‍්‍රවේශම් කරගත යුතුයි. එසේම මිලට ගන්නා විට හොඳ හැටි සොයා බලා එය කළ යුතුයි. සාධාරණ වෙළඳුන් අතර හොරට කිරණ, බාල බඩු විකුණන වෙළඳුන් ද සිටිය හැකියි. එසේම පාරිභෝගිකයන් සේ සැරිසරන සමහරුන් ගැට කපන්නන් වීමට ද හැකියි.

පොළ පවත්වන භූමිය පලාත් පාලන ආයතනයකින් වෙන් කරනු ලැබූවක් විය හැකි අතර, එයට අවශ්‍ය යම් මූලික ආරක්ෂාවක් පොලිසියෙන් සමහර විට සැපයෙනු ඇති. එහෙත් පොළට පිවිසෙන හැමගේ පෞද්ගලික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට රජයටවත්, පොලිසියටවත් බැහැ. එයට තම තමන්ගේ පෞද්ගලික වගකීමක් ද පවතිනවා.

සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවල තත්ත්වයන් මීට වඩා බෙහෙවින් සමානයි. නොසැළකිල්ලෙන් සැරිසරන්නෝ යම් ඇබැද්දි වලට මුහුණ දිය හැකියි.

උදාහරණයකට තම ගිණුමේ මුරපදය (password) අන් අයට සොයා ගත හැකි ලෙස තැබුවහොත් ගිණුමට අනවසරයෙන් පිවිසී හානි කිරීමට ඉඩක් තිබෙනවා. අපේ රටේ බොහෝ ෆේස්බුක් ආරවුල් හට ගන්නේ මිතුරන් හෝ පෙම්වතුන් ලෙස මුරපද බෙදා ගෙන සිට, විරසක වූ පසු එය අවභාවිත කොට ගිණුමට කඩාකප්පල්කාරී කි‍්‍රයා කිරීම නිසයි.

රටේ සෑම දෙනා ම පොළට යන්නේ නැති බවත් අප දන්නවා. එහි ගාලගෝට්ටිය, රස්නය හා තදබදය නොකැමැත්තෝ වායුසමීකරණය කළ සුපර්මාකට්වලට යනවා. මිල සහ අලූත් බවේ වෙනසක් තිබිය හැකියි. එහෙත් වඩාත් විවේකීව හා සැප පහසුවෙන් තමන්ගේ බඩු තෝරා මිලට ගත හැකියි.

සමාජ මාධ්‍යවල දෙනෝදාහක් දෙනා සමග ගැවසීමට නොකැමැති නම් වෙනත් වෙබ් අඩවි හරහා තම තොරතුරු අවශ්‍යතා සම්පාදනය කර ගත හැකියි. එහෙත් තම මිතුරු මිතුරියන් බොහෝ දෙනෙකු ගැවසෙන්නේ ෆෙස්බුක්හි නම් වෙන තැනකට යන්නෝ තරමක් හුදෙකලා වනවා.

ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ මාධ්‍ය ආයතනවල වෙබ් අඩවි හරියට සුපර්මාකට් වගේ. වෙබ් හරහා පමණක් පළ කරන පුවත් වෙබ් අඩවි හා ගොසිප් වෙබ් අඩවි, තනි කඩ සාප්පු වගේ. මේවායේ සහ පොළ අතර වෙනස අප දන්නවා. මේ උපමිතිය හරහාවත් සමාජ මාධ්‍ය අන් වෙබ් කොටස් සමග පටලවා නොගන්න!

Supermarket, shop or streetside fair? The choice is yours!

Supermarket, shop or streetside fair? The choice is yours!

See also:

26 April 2014: සිවුමංසල කොලූගැටයා #165: සමාජ මාධ්‍ය ලක් සමාජයේම කැඩපතක්

29 June 2014: සිවුමංසල කොලූගැටයා #174: සමාජ මාධ්‍ය ඇවිලෙන ගින්නට පිදුරු දැමීමක් ද?

 

සිවුමංසල කොලූගැටයා #221: ගෝලීය නැණ සේවා වෙළෙඳපොළට ලාංකික බුද්ධිමය ශ‍්‍රමය

Sri Lanka is emerging as an important global destination for Information Technology supported Business process outsourcing (IT-BPO).

This knowledge service industry is one of many benefits of improving telecommunications services and IT capability in the country. It is creating many well-paid jobs, and generating growing volumes of foreign exchange for Sri Lanka’s economy (USD 720 million in 2013).

According to the industry’s trade lobby/chamber Sri Lanka Association of Software and Services Companies (SLASSCOM): “The growing IT-BPO industry…offers a unique advantage for Small and Medium Enterprises (SME) to enjoy premium access to a high quality talent pool, which is becoming increasingly challenging in large established destinations such as India and China. The environment is also highly conducive for establishing high-in-demand niche competency centers out of competition for even larger global services companies.”

In this week’s Ravaya column (published on 31 May 2015) I look at the current status, benefits and challenges of Sri Lanka’s BPO/BPM industry, and highlight its potential to create high-end jobs for educated and skilled professionals, thus containing – if not reversing – brain drain.

Image courtesy Keells.com website

Image courtesy Keells.com website

නව සන්නිවේදන තාක්ෂණ හා ජාලයන් හරහා නව ආදායම් මාර්ග විවර වී තිබෙනවා.

මේ අවස්ථා ස්වයංරැකියා බවට පත් කර ගෙන, රටට බරක් නොවී, සාම්ප‍්‍රදායික රැකියා සොයමින් ලත නොවී හොඳ ආදායම් ලබන දක්ෂ තරුණ තරුණියන් දහස් ගණනක් දැනටමත් මෙරට සිටිනවා.

ඔවුන් නැණසේවා ආර්ථිකයේ (knowledge economy) පෙරගමන්කරුවන්.

තොරතුරු සන්නිවේදන හා තාක්‍ෂණ සේවා (ICT) රටේ ආර්ථිකයකට කරන දායකත්වය මෑත වසර කිහිපයේ ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. දියුණු රටවල අවශ්‍යතා සඳහා පරිගණක මෘදුකාංග නිෂ්පාදනය, දත්ත සේවා සැපයීම හා තොරතුරු තාක්‍ෂණ උපදේශක සේවා ලබා දීම ආදී නව ව්‍යාපාර අවස්ථා රැසක් සන්නිවේදන තාක්‍ෂණයන් හරහා උදා වී තිබෙනවා.

ඉංගි‍්‍රසියෙන් outsourcing යයි කියන මේ කි‍්‍රයාවට සිංහලෙන් බහිස්සේවාර්ථනය යයි කියනවා. සරල අරුත තම අවශ්‍යතාවයක් පිටරටකට යවා නිසි ප‍්‍රමිතියට එහෙත් සාපේක්‍ෂව අඩු වියදමකින් කර ගැනීමයි. තොරතුරු තාක්‍ෂණ outsourcing ව්‍යාපාරවලට පණ්ඩිත වදන් වෙනුවට අපට “බාහිර නැණසේවා සම්පාදනය” යයි කිව හැකියි (මේ යෙදුම යෝජනා කළේ අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ).

මුල් යුගයෙ හුදෙක් දත්ත ඇතුලුකිරීම (data entry) හා ටයිප් කිරීම වැනි සරල මට්ටමේ සේවාවලට සීමා වී තිබූ මේ කර්මාන්තය දැන් ඉතා දියුනුයි.

දියුණු රටවල සමාගම්, සරසවි, මාධ්‍ය ආයතන හා රාජ්‍ය ආයතන පවා තම නැණ සේවා සඳහා ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, පිලිපීනය වැනි (ඉංගී‍්‍රසි හා තාක්‍ෂණික හැකියාව පවතින) රටවල සමාගම් හා පුද්ගලයන් වෙත එනවා. මේ සේවාලාභීන් (clients) හා සේවා දායකයන් (service providers) කිලෝමීටර් දහස් ගණනක් දුර සිටියත් ඔවුන් යා කැරෙන්නේ ඉන්ටර්නෙට් හරහායි.

Global BPO market 2013 - image courtesy - brand-taxi.com

Global BPO market 2013 – image courtesy – brand-taxi.com

තොරතුරු තාක්‍ෂණ ව්‍යාපාර හරහා ආදායම වැඩි කර ගන්නට අවශ්‍ය ශ‍්‍රම බලකාය හා කළමණාකාරිත්වය අප රටට තිබෙනවා. දැනටමත් අපේ ලොකු හා මධ්‍යම පරිමානයේ දත්ත සේවා සමාගම් මෙන්ම කුඩා පරිමානයේ තනි තාක්‍ෂණවේදින් ද ලෝක තොරතුරු වෙළඳපොලට තම සේවා අලෙවි කරනවා.

මේ ව්‍යාපාර සඳහා අඛණ්ඩ හා ප‍්‍රමිතිගත විදුලි සැපයුමත්, ඉහළ වේග සහිත පුළුල් කලාප ඉන්ටර්නෙට් (broadband internet) සබඳතාත් අත්‍යවශ්‍යයි. රජයට කළ හැක්කේ මේ අයට නිසි යටිතල පහසුකම් සහතික කිරීමත්, ව්‍යාපාරික බදු සහන හා අනුමැතියන් ආදිය ලෙහෙසියෙන් ලබා දීමත්.

බාහිර නැණසේවා 2013දී මෙරටට අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන් 720ක් (රුපියල් බිලියන් 95ක්) උපයා දුන්නා. 2016 වන විට වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන් 1ක් (රුපියල් බිලියන් 133ක්) තරම් ඉහළ ආදායමක් ඉපයිය හැකි බවට ගණන් බලා තිබෙනවා.

ඒ. ටී. කීර්නි (A T Kearney) නම් ජාත්‍යන්තර අධ්‍යාපන සමාගම 2013දී කළ සංසන්දනාත්මක ඇගැයීමකට අනුව මෙම නැණ සේවා කර්මාන්තයට පිවිස සිටින රටවලින් ප‍්‍රමුඛයන් 25 අතර ශ‍්‍රී ලංකාව ද සිටිනවා.

විදේශීය වෙළෙඳපොළ වෙනුවෙන්ම බාහිර නැණසේවා සම්පාදනය කරන දේශීය සමාගම් සිය ගණනක් තිබෙනවා. මේවායෙන් බහුතරයක් එක් වී තමන්ගේ කර්මාන්තය තවත් ව්‍යාප්ත කරන්නට තොරතුරු තාක්ෂණ වෙළෙඳ මණ්ඩලයක් Sri Lanka Association of Software and Services Companies (SLASSCOM) පිහිටුවා ගෙන තිබෙනවා.

තනි සමාගම් තම සේවා ප‍්‍රචාරණය කරනු වෙනුවට ශ‍්‍රී ලංකාව විශිෂ්ට ගණයේ සේවා සපයන රටක් ලෙස සාමූහිකව ප‍්‍රවර්ධනය ඔවුන්ගේ අරමුණයි. එය සම කළ හැක්කේ දහස් ගණනින් මෙරට සංචාරක සේවා සමාගම් හා ආයතන තිබෙන අතර සංචාරක ගමනාන්තයක් හා අත්දැකීමක් ලෙස පොදුවේ ශ‍්‍රී ලංකාව ප‍්‍රවර්ධනය කිරීමට. සංචාරක කර්මාන්තයේ මේ භූමිකාව සංචාරක මණ්ඩලය හරහා රජය කළත් තොරතුරු තාක්ෂණ ක්ෂේත‍්‍රයේ එබන්දක් උවමනා නැහැ.

හුදෙක් ප‍්‍රතිපත්ති හා නීති මට්ටමේ සහයෝගය පමණක් රජයෙන් ලබා ගනිමින්, අවම රාජ්‍ය මැදිහත්වීමක් තුළ තමන්ගේ කර්මාන්තය ලෝක මට්ටමෙන් දියුණු කිරීමට අපේ සමාගම් සමත්. මේ ක්ෂේත‍්‍රයේ ගෝලීය දැවැන්තයකුව සිටින ඉන්දියාව අනුගමනය කළේ ද මේ ආකෘතියමයි.

මේ ක්ෂේත‍්‍රයේ ශ‍්‍රී ලංකා සමාගම්වල සාමූහික ප‍්‍රගතිය සමාලෝචනය කරන 2014 විග‍්‍රහයක් SLASSCOM පළ කොට තිබෙනවා. එයට පෙරවදනක් ලියන එහි සභාපති හා තොරතුරු තාක්ෂණ ව්‍යාපාරික මධු රත්නායක කියන්නේ 2007දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන් 213ක් විදේශ විනිමය රටට උපයා දුන් මෙම කර්මාන්තය 2013 වන විට එය ඩොලර් මිලියන් 720ක් දක්වා ශීඝ‍්‍රයෙන් වර්ධනය වූ බවයි.

Sri Lanka's IT and BPM Sector Revenues - from SLASSCOM's Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

Sri Lanka’s IT and BPM Sector Revenues – from SLASSCOM’s Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

එසේම 2007දී රැකියා අවස්ථා 33,700ක් ජනනය කළ මේ කර්මාන්තය 2013 වන විට 75, 100 දෙනකුට ඍජු රැකියා ලබා දුන් බවත් ඔහු කියනවා. 2007-2013 කාලය තුළ විදෙස් වෙළෙඳපොළ සඳහා තොරතුරු තාක්ෂණ සේවා මෙරට සිය සපයන ලාංකික සමාගම් ගණන 170 සිට 220 දක්වා ඉහළ ගියා.

මේ සමාගම් වැඩිපුර ලබා දෙන නැණසේවා මොනවාද?

එක් ප‍්‍රධාන කාණ්ඩයක් නම් මූල්‍ය හා ගිණුම්කරණ ක්ෂේත‍්‍රයයි. බොහෝ බටහිර හා ඈතපෙරදිග සමාගම් තමන්ට විශ්වාස කළ හැකි හා නිසි ශිල්පීය හැකියාව ඇති දකුණු ආසියාතික සමාගම් හරහා තමන්ගේ ඇතැම් මූල්‍යමය විශ්ලේෂණ සේවා ඉටුකර ගන්නවා. තොරතුරු තාක්ෂණ මෙවලම් හා ඉන්ටර්නෙට් සබඳතා මෙහිදී හුදෙක් ව්‍යාපාරික මාධ්‍යයක් පමණයි. වඩා වැදගත් වන්නේ සියුම් මූල්‍යමය විශ්ලේෂණ කිරීමට අවශ්‍ය විශේෂඥ දැනුම හා අත්දැකීම්.

තවත් එක් ප‍්‍රධාන සේවා කාණ්ඩයක් Product Engineering යයි කියනවා. මෙය සරල තේරුම නම් වෙළෙඳපොළ රුචි අරුචිකම් විස්තරාත්මකව අධ්‍යයනය කරමින් යම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් වැඩි දියුණු කිරීමයි. නූතන පාරිභෝගික සමාජය හා ගෝලීය වෙළෙඳපොළ ප‍්‍රවණතා ගැන මනා අවබෝධයක් තිබීමත්, සැලසුම් නිර්මාණ (design) හැකියාවත් මෙයට අවශ්‍යයි.

මීට අමතරව විවිධාංගීකරණය හරහා (diversification) මේ කර්මාන්තය තුළ නව විභවයන් සොයා යන්නට අපේ සමහර සමාගම් සමත්ව සිටිනවා. නීති ලේඛන සම්පාදනය, වාස්තු විද්‍යාත්මක ගෘහ සැලසුම් කිරීම, වෛද්‍ය විද්‍යා ක්ෂේත‍්‍රයේ ලේඛන අවශ්‍යතා ඉටු කර දීම, මේ සේවා පරාසයට අයත්.

Madu Ratnayake, Chairman of SLASSCOM - image courtesy ReadMe.lk

Madu Ratnayake, Chairman of SLASSCOM – image courtesy ReadMe.lk

මෙම නැණ සේවා සපයන ලාංකික සමාගම්වලට තව බොහෝ දුර යෑමට හා ව්‍යාපාර පුළුල් කිරීමට විභවයක් ඇතැ’යි රත්නායක කියනවා. ‘‘රජය තොරතුරු තාක්ෂණ කර්මාන්තය හා පර්යේෂකයන් යන පාර්ශ්ව තුනම සහයෝගයෙන් ලාංකික නැණ සේවා සඳහා ආවේණික වූ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ අවකාශයන් (niche) සොයා යා යුතුයි. ඉහළ උගත්කම් හා දස්කම් ඇති ශ‍්‍රම බලකායක් අප රට සිටීම එහිදී අපට වාසියක්. එසේම නවීන ලෝකයේ ඉක්මනින් වෙනස්වන පාරිභෝගික චර්යා හා සමාජ ප‍්‍රවණතා මනා සේ තේරුම් ගැනීමද වැදගත්. මේ සුවිශේෂී නැණ සේවාවන් නිසි ප‍්‍රමිතීන්ට යටත්ව තරගකාරී මිලකට අපේ සේවාලාභීන්ට සැපයිය යුතුයි.’’

SLASSCOMහි ඉලක්කය නම් 2022 වන විට වාර්ෂිකව නැණසේවා ක්ෂේත‍්‍රය හරහා විදෙස් සේවාලාභීන් වෙතින් ඩොලර් බිලියන 5ක් ආදායම් මෙරටට උපයාදීමටයි.

දැනටත් මේ කර්මාන්තය රටට විදේශ විනිමය උපයාදීම අතින් 6 වන තැනට පත්ව සිටිනවා. සංසන්දනය සඳහා දැනට වැඩිපුරම විදේශ විනිමය උපයන්නේ විදෙස්ගතව සිටින ලාංකික ශ‍්‍රමිකයන්. නොපුහුණු, පුහුණු හෝ විශේෂඥ ක්ෂේත‍්‍රවල රැකියා හරහා ඔවුන් 2013දී මෙරටට එවූ සමස්ත උපයා ගැනීම්වල එකතුව ඩොලර් බිලියන 6 ඉක්ම වූවා.

Sri Lanka IT Workforce - from SLASSCOM's Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

Sri Lanka IT Workforce – from SLASSCOM’s Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

බොහෝ කොටම ශ‍්‍රම වෙළෙඳපොළේ පහත ස්ථරයන්හි සේවා ලබා දෙමින් අපේ ජනයා මිලියන් දෙකක් පමණ දෙනා විදෙස්ගත වී උපයන මේ මුදල්වලින් තමයි හැම රජයක්ම එදිනෙදා වියදම් පිරිමසා ගන්නේ.

2022 වන විට ඩොලර් බිලියන 5 ආදායම් ඉලක්කය හඹා යන්නට නම් ශ‍්‍රී ලංකාවේ තොරතුරු තාක්ෂණ යටිතල පහසුකම් ප‍්‍රශස්ත මට්ටමක පැවතිය යුතුයි. දකුණු ආසියාවේ අන් රටවලට සසඳන විට දවසේ පැය 24 පුරා අඛණ්ඩ විදුලිබල සැපයුමක් මෙරට පවතින බවත්, ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ කේබල් සබඳතා තුනක් හරහා මෙරට ගෝලීය දත්ත ජාලවලට නිතිපතා සම්බන්ධව ඇති බවත්, මීට අමතරව චන්ද්‍රිකා සබඳතා ද ගණනාවක් ඇති බවත් SLASSCOM සිය වෙබ් අඩවියේ කියනවා.

එහෙත් ප‍්‍රශ්න හා අභියෝග ද තිබෙනවා. තොරතුරු තාක්ෂණ ප‍්‍රතිපත්ති විශේෂඥ මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව මෑතදී පැවති විද්වත් සංවාදයකදී මෙයින් කිහිපයක් මතු කළා. Broadband ඉන්ටර්ටේ සේවාවල දත්ත ගලා යන වේගය ප‍්‍රමිතියකින් තොරව අඩු වැඩි වීම එයින් එකක්. එසේම ඉන්ටර්නෙට් හරහා සංඥා යවා ප‍්‍රතිචාර ලබා ගෙන එක් හුවමාරුවක් සම්පූර්ණ කරන්නට ගත වන (latency නමින් හඳුන්වන) කාලය ජාත්‍යන්තර ප‍්‍රමිතියට වඩා වැඩි වීම තවත් ගැටලූවක්. මේ නිසා සජීව දත්ත විශ්ලේෂණවලට බාධා පැමිණෙනවා.

මෙරට සිට ගෝලීය වෙළෙඳපොළට නැණසේවා සපයන ලාංකික තාක්ෂණවේදීන් ගණනද ඉහළ යමින් පවතිනවා. ඔවුන් පුද්ගල මට්ටමින් විවිධ නැණසේවා ව්‍යාපෘති භාර ගෙන ඉටුකර දී ගෙවීමක් ලබනවා.

තනි පුද්ගල මට්ටමේ දැනුම් සේවා සපයන්නන්ට විදෙස් රටවල සිට ගෙවීම් ලද හැකි සරල ක‍්‍රමයක් වන්නේ PayPal. මේ හරහා ගෙවීම් ලැබීමට තවමත් මෙරට නියාමන අනුමැතිය මහබැංකුව ලබා දී නැහැ. මෙය හදිසි අවශ්‍යතාවක් බව වෘත්තිකයන් වසර ගණනක් සිට මුදල් අමාත්‍යාංශයට හා මහ බැංකුවට කියනවා. යහපාලනය යටතේත් වැඬේ කල් යනවා. නව තාක්ෂණ ක්ෂේත‍්‍ර හරහා ආදායම්, විදේශ විනිමය හා රැකියා අවස්ථා ජනය කිරීම ගැන ගතානුගතික පරිපාලන නිලධාරීන්ට වැටහීමක් නැතිවා විය යුතුයි.

පරම්පරාවකට පෙර අපේ රටේ දක්ෂතම හා ඉහළින්ම උගත් තරුණ තරුණියෝ විදෙස් රටවල ඉහළ වැටුප් ගෙවන රැකියා වෙත ඇදී ගියා. තනි පුද්ගල මට්ටමේ එම තීරණවලට දොස් කියන්නට බැහැ. නැණ සේවා කර්මාන්තය නිසා මෙය ටිකෙන් ටික වෙනස් වනවා.

ලෝක මට්ටමේ වැටුප් නොවූවත් මෙරට මට්ටමින් ඉහළ වැටුප් ලබන අතර මෙරටම සිටීමේ අවස්ථාව දැන් ඔවුන්ට තිබෙනවා.

මේ නිසා බුද්ධි ගලනය සීමා වනවාට අමතරව රටට අභිමානවත්, බුද්ධිමත් ශ‍්‍රම වෙළෙඳපොළක් ලෝක මට්ටමින් ගොඩ නැගෙනවා. ගෘහ සේවිකාවන්, කම්කරුවන්, රියදුරන් ලෙසින් මෙරට ශ‍්‍රමය පිටරට යනවාට අමතරව, වෘත්තිකයන්ට හා තාක්ෂණවේදීන්ට මෙරට සිටම ලොව නන් දෙස විසිරී සේවාලාභීන්ට නැණ සේවා ලබා දිය හැකියි.

See also:

Baseline Sector Analysis of the Business Process Outsourcing industry of Sri Lanka (LIRNEasia & ICTA, 2006)

Key markets for Sri Lanka IT and BPM industries - From SLASSCOM's Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

Key markets for Sri Lanka IT and BPM industries – From SLASSCOM’s Report, Sri Lankan IT-BPM Industry Review 2014

 

Posted in digital media, ICT, Innovation, Internet, Ravaya Column, Sri Lanka, Telecommunications. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . 1 Comment »

Fraudband or Broadband? Find out for yourself! New film tells how…

The user is willing, but the network is not...?

I once saw a sports car on the narrow streets of Malé, capital of the Maldives (total population 350,000). Nothing unusual about it — except that the whole of Malé is about two square km: we can WALK the length and breadth of the crowded capital in 10 or 15 minutes. The other 1,200 islands that make up the Indian Ocean archipelago are even smaller.

That reality didn’t stop an optimistic Maldivian from investing in a fast vehicle – after all, a car (especially a sports model) is more just a means of transport.

Something akin to this plays out in the virtual world everyday in many parts of developing Asia. Many Internet users have state of the art access devices — ranging from the latest laptops and high-speed desk tops to ipads and internet-enabled mobile phones. But most of the time the users and devices are held up by poor quality internet connections. I mean patchy, uneven, really S-L-O-W ones.

So part of the time — how often and how long depends on where you are, and who your internet service provider or ISP is — we are all like that Maldivian sports car owner. Dressed up and rearing to go, but not really going very far. Because our network is overloaded.

What can you do when your broadband internet connectivity slows down, making some web applications tedious or impossible? How can you measure and compare the quality of broadband service within the same telecom network or across different service providers?

As consumers, we have limited options. We can grin and bear, and be grateful that we are among the 2 billion (and counting) human beings who regularly access the Internet. We can grumble and rant, and even complain to our ISP. But chances are that they’ll plead it was a system fluke, an exception to the norm.

Now there’s another option. The Ashoka-Tissa method, a simple and free software developed by LIRNEasia and IIT Madras, enables just that: with it, you can gather evidence before taking it up with telecom operators.

Rohan Samarajiva: Fraudband-buster?

At TVE Asia Pacific , we have just produced a short video in which LIRNEasia — a regional ICT policy and regulation think tank active across the Asia Pacific — sums up their experience in developing a user-friendly method to measure broadband quality of service experience. It also shows how they engaged telecom operators and regulators in South and Southeast Asia from 2007 t0 2010.

“256 kbps up and down is the minimum definition (of broadband),” says Dr Rohan Samarajiva, LIRNEasia’s Chair and CEO. “There are various people debating about it: whether it should be 2Mbps and so on, but I will give an acceptable minimum definition…Our research shows that, in fact, many broadband products that say they are giving 2Mbps don’t even meet this minimum rate.”

The former Sri Lankan telecom regulator adds: “Then of course there is this whole story of companies promising all kinds of things. 2Mbps up, 2Mbps down and various other things being promised and giving not even 256kbps. So there is almost like a dishonesty factor here. As one of my friends says, this is not broadband; this is fraudband!”

Watch Fraudband or Broadband?

More information at: BroadbandAsia.info

PS: While writing this blog post, I was frustrated by the poor quality of my own supposedly high-speed broadband connection, provided by Sri Lanka’s oldest telecom operator.

What’s the universal icon for the Internet? Is there one?

Would 2 billion recognise this?

What’s the first image that comes to your mind when you hear the word ‘Internet’?

If you’re a techie or geek, you’ll probably come up with a detailed answer that is technically accurate or precise. But most of the 2 billion plus people who use the Internet worldwide are not techies. They don’t know – or care – about the back-end technicalities.

A good icon is simple, language-neutral, and can be understood across different cultures and by people with very different educational backgrounds. For example, telephones – both fixed and mobile – have established symbols or icons. Sure, the devices have evolved beyond the well known imagery, but everybody recognises these.

So what’s the equivalent for the Internet, never mind its multitudinous applications and delivery methods?

We’re currently editing a short video on LIRNEasia’s broadband quality of service experience (QoSE) in emerging Asian economies. We play with images to tell complex stories in non-technical terms. We wanted to use an icon for the Internet (broadband or otherwise) — and couldn’t immediately think of one visual that everybody knows and recognises unambiguously as representing the global Internet.

So we searched. Our usually reliable friend Google wasn’t of much help. Google image search for ‘internet icon’ brought up hundreds of results — but none that is a universally accepted or recognised. But the search itself was interesting and revealing.

Some images, like Microsoft’s Internet Explorer browser’s famous ‘e’, are well known but are branded to one product and company.

Others, like the ethernet cable’s plug pin, are widely used — but how many non-techies will recognise it? Besides, when broadband access is increasingly going wireless, do the cables matter as much as they used to?

The same goes for those colourful images of fibre optic cables — dazzling points of light, but how many Digital Immigrants (or even Digital Natives) will know what they are?

At least wireless Internet seems to have settled its iconography — or has it? The little antenna transmitting omni-directionally seems to pop up everywhere these days, at least where such coverage is available. But there too, we have more than one icon — even if their main visual symbols are similar.

Then there’s the ubiquitous @ sign — originally introduced for, and still an integral part of, email addresses. But hey, Internet is a lot more than emails!

Are we settled on this?

We asked around IT industry friends and IT-watchers, but none could give us a definitive answer. The most that they could agree on was that the 3-letter formulation www (signifying the World Wide Web) comes close to a universally recognised sign for the Internet.

Hmm, that’s far from being a visually elegant design. And it’s decidedly biased to the roman alphabet too (ok, that’s the language of science).

But is there a better icon for the whole Internet, irrespective of delivery method and language-neutral? If not, isn’t it about time we agreed on one?

Designers, geeks and others with spare creative capacity, please take this up.