සිවුමංසල කොලූගැටයා #151: පිටසක්වලයාගේ අකරතැබ්බය: සත්‍යජිත් රේ නොහැදු චිත‍්‍රපටයේ කථාව – 2

Indian filmmaker Satyajit Ray (1921-1992) was keen to make India’s first science fiction movie, and in 1967 wrote a script for a film to be called The Alien, based on his own short story “Bankubabur Bandhu” (“Banku Babu’s Friend”). The story was about an alien spaceship that landed in rural Bengal, carrying a highly intelligent and friendly alien being with magical powers.

Ray’s friend Arthur C Clarke recommended and introduced him to Hollywood, but the film never reached production. In this week’s Ravaya column (in Sinhala), I continue the story of what happened to The Alien.

Thanks to writer and film historian Richard Boyle for sharing excerpts from his as-yet unpublished manuscript on this topic, which is one of the greatest might-have-beens in the history of the cinema.

See Part 1: සිවුමංසල කොලූගැටයා #150: සත්‍යජිත් රේගේ එළි නොදුටු සිනමා සිහිනය – පිටසක්වලයා

L to R - Satyajit Ray, Arthur C Clarke, Mike Wilson

L to R – Satyajit Ray, Arthur C Clarke, Mike Wilson

ලෝක පූජිත ඉන්දියානු සිනමාකරු සත්‍යජිත් රේ (1921 – 1992) දශක ගණනක් සිහින මැවුවත් හදන්නට බැරි වූ පිටසක්වලයා (The Alien) චිත‍්‍රපටය ගැන අප ගිය සතියේ කථා කළා. (1979දී රිඞ්ලි ස්කොට් නම් බි‍්‍රතාන්‍ය සිනමාකරුවා තැනූ Alien චිත‍්‍රපටය හා එහි අනුගාමී කෘතීන් අපේ කථාවට කිසිසේත් සම්බන්ධයක් නැහැ.)

1961දී ළමා සඟරාවකට ප‍්‍රබන්ධ කථාවක් ලියමින් පිටසක්වලින් පිටිසර බෙංගාලි ගමකට පැමිණෙන අහිංසක හා මිත‍්‍රශීලී ජීවියකු ගැන සත්‍යජිත් රේ පරිකල්පනය කළා. සම්භාවනීය විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ රචක ආතර් සී. ක්ලාක්ගේ යෝජනාවකට අනුව 1967දී ඔහු එය චිත‍්‍රපට තිර රචනයක් ලෙස කෙටුම්පත් කළා. එය ජාත්‍යන්තර නිෂ්පාදනයක් ලෙස කිරීමට හොලිවුඞ් චිත‍්‍රාගාර ආයෝජක මට්ටමින් සම්බන්ධ කරන්නට ක්ලාක්ගේ නිර්දේශය මත මැදිහත් වූයේ ඔහුගේ මිතුරා මයික් විල්සන් (1934-1995).

එහෙත් රේ හා විල්සන් සහයෝගිතාව සාර්ථක නොවූ සැටිත්, පිටසක්වලයා චිත‍්‍රපටය කිසි දිනෙක බිහි නොවූ වගත් අප විස්තර කළා.

1967දී තිර රචනය කළ The Alien කථාව, 1982දී ස්ටීවන් ස්පිල්බර්ග් අධ්‍යක්‍ෂණය කළ E.T. the Extra-Terrestrial චිත‍්‍රපටයේ කථාවට බොහෝ සෙයින් සමාන වීම අහම්බයක් ද?

ප‍්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ මෙන් ම චිත‍්‍රපට ඉතිහාසයේත් එක සමාන කථා වස්තූන් රැගත් නිර්මාණ එකිනෙකා නොහඳුනන නිර්මාණකරුවන් විසින් ස්වාධීනව බිහි කළ තවත් අවස්ථා හා උදාහරණ තිබෙනවා. එහිදී සැබැවින් ම අදහස් කාන්දුවීමක් සිදු වූවා යයි තහවුරු කිරීම ඉතා අසීරුයි.
‘නිර්මාණ කොල්ලය’ බඳු චෝදනාත්මක යෙදුමක් මෙබඳු සිද්ධීන්ට යොදා ගන්නට තරම් ප‍්‍රබල සාක්‍ෂි නැහැ. සත්‍යජිත් රේ පවා කිසි විටෙක ස්පිල්බර්ග්ට සෘජුව අභියෝග කළේ නැහැ. එහෙත් එබන්දක් සිදු වුණා දෝ කියන සැකය 1992දී මිය යන තුරු ම රේ ගේ සිතේ තිබූ බව ඔහුගේ සමීපතයෝ වාර්තා කරනවා.

බොහෝ චිත‍්‍රපටවල වීරයකු හා දුෂ්ටයකු හමුවනවා. එහෙත් සැබෑ ජීවිතයේ සිද්ධීන් ඊට වඩා සංකීර්ණයි. මේ සිදුවීම් මාලාවේ ‘දුෂ්ටයා’ මයික් විල්සන් ද?

Satyajit Ray's drawing of the friendly Alien, sketched for 1967 draft screenplay & ET in 1982

Satyajit Ray’s drawing of the friendly Alien, sketched for 1967 draft screenplay & ET in 1982

මේ ප‍්‍රශ්නය මා බි‍්‍රතාන්‍ය ජාතික ලේඛක රිචඞ් බොයිල්ට යොමු කළා. 1974 සිට මෙරට පදිංචිව සිටින රිචඞ් කලක් (බි‍්‍රතාන්‍ය) චිත‍්‍රපට කර්මාන්තයේ නියැලී සිට දැන් පර්යේෂණාත්මක ලේඛකයකු ලෙස කි‍්‍රයා කරනවා. සිනමා ඉතිහාසය ගැන විශෙෂ උනන්දුවක් දක්වන ඔහු මයික් විල්සන් සමීපව ඇසුරු කළා පමණක් නොව මයික්ගේ පෞද්ගලික ලිපි ලේඛන සියල්ලේ වත්මන් භාරකරු ද වනවා.

රේ – ක්ලාක් – විල්සන් ති‍්‍රත්වය අතර හුවමාරු වූ ලියුම් හා වෙනත් මූලාශ‍්‍ර රැසක් මත පදනම් වී The Alien චිත‍්‍රපටය බිහි නොවීමේ පසුබිම් කථාව ඔහු කෙටුම්පත් කර තිබෙනවා. තවමත් ප‍්‍රකාශිත නොවූ ඒ පොතේ උධෘතයන් ගණනාවක් රිචඞ් මට කියැවීමට ලබා දුන්නා. සිද්ධිදාමය ගැන මැදහත්ව විමර්ශනය කරන්නට ඔහු වෙර දරා ඇති බව පෙනෙනවා.

රේ මුලින් සැළසුම් කර තිබුණේ පිටසක්වලයා චිත‍්‍රපටය ඉන්දියානු පේ‍්‍රක්‍ෂකයන්ට පමණක් ඉලක්ක කොට බෙංගාලි බසින් නිර්මාණය කරන්න. ඔහු එකල ඉතා සීමිත මුදල් ආයෝජනයකින් කලාත්මක සිනමා නිර්මාණ කිරීම ප‍්‍රගුණ කොට සිටියා. විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ කියැවීමට හා ලිවීමට ලැදි ඔහුට ඉන්දියාවේ මුල් ම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ චිත‍්‍රපටය බිහි කිරීමේ අරමුණ ද තිබුණා.

ආතර් සී. ක්ලාක් ගැන රේට ඉමහත් ගෞරවයක් හා ලැදියාවක් තිබුණා. ක්ලාක්ගේ යෝජනාව පිළි ගනිමින් මෙය ජාත්‍යන්තර චිත‍්‍රපට නිෂ්පාදනයක් බවට පත් කිරීමට රේ ඉතසිතින් කැමති වූයේ එනිසායි. එසේ ම අමුතු චරිතගති තිබුණත් මයික් විල්සන් සමඟ දෙතුන් වසරක් රේ ගනුදෙනු කළේ ද මයික්ව හඳුන්වා දුන්නේ ක්ලාක් නිසායි.

‘මයික් විල්සන්ට චිත්තාකර්ෂණීය පෞරුෂයක් තිබුණා. ඔහු නිර්මාණශීලීයි. කාර්යශූරයි. එහෙත් ඔහුට ම ආවේණික කි‍්‍රයා කලාපයක් තිබුණා. සමහර වෙලාවට සුහදව දැඩි බලපෑම් කරන්නට ඔහු සමතෙක්’’ යයි රේ ලියා තිබෙනවා.

තම චිත‍්‍රපටයට අවශ්‍ය හොලිවුඞ් සම්බන්ධීකරණයත්, නම දිනූ අමෙරිකානු හා බි‍්‍රතාන්‍ය නඵවන් සොයා යාමේ කාර්යයන් කළෙ මයික් බව රේ නොවලහා කියනවා. එහෙත් අද මෙන් ඊමේල් හා ක්ෂණික සන්නිවේදන නොතිබූ ඒ යුගයේ ටෙලෙක්ස් කේබල් හා ගුවන් තැපැල් මගින් රටවල් අතර සහයෝගිතා ව්‍යාපෘති කරද්දී වැරදි වැටහීම් හා මතගැටුම් ඇති වීම පුදුමයක් නොවෙයි.

1967 සති කිහිපයක් පුරා රේ විසින් රචිත පිටසක්වලයා දළ තිර රචනය රැගෙන මයික් හොලිවුඞ්පුරයට ගියා. ඔවුන් දෙදෙනා ම වෙනුවෙන් ව්‍යාපාරික මට්ටමින් ආයෝජනයන් ගැන සාකච්ඡා කරන්නට රේ තමාට නීතිමය බලය පැවරූ බව මයික් කීව ද පසු කලෙක රේ එය සනාථ කළේ නැහැ.

රිචඞ් බොයිල් කියන හැටියට The Alien තිරරචනය ඉන්දියාවේ දී බුද්ධිමය අයිතිය ලියාපදිංචි කිරීම රේට අතපසු වී තිබෙනවා. එය හොලිවුඞ් ගෙන ගිය මයික්, තමන් දෙදෙනාගේ ම නමින් එහි බුද්ධිමය අයිතිය අමෙරිකාවේ ලියාපදිංචි කළා. එසේ කළේ වැඩි හොඳට බවත්, වෙනත් කිසිවකු ඒ අදහස් යොදා චිත‍්‍රපටයක් හැදීම වැළැක්වීමට බවත් මයික් කියා සිටියා. එහෙත් තිර රචනයේ 90%ක් තමාගේ දායකත්වය තිබූ නිසා මේ හවුල් අයිතිය අසාධාරණ හා වැරදි බව රේ ගේ මතය වූවා. දෙදෙනා අතර විරසකයට මූලික සාධකයක් වූයේ මෙයයි.

ස්ටැන්ලි කුබ්රික් චිත‍්‍රපට අධ්‍යක්‍ෂවරයාගේ නීතිඥයා වූ ලූයී බ්ලාවු (Louis Blau) හරහා ඉන්දුස් චිත‍්‍රපට (Indus Productions) නම් නව සමාගමක් ඇරැඹූ මයික්, කොලම්බියා සමාගම සමග සියඵ ගනුදෙනු එම සමාගම හරහා කිරීමට උපදෙස් දුන්නා. මේ විධිවිධානය ද රේ ගේ නොසතුටට හේතු වූ බව පෙනෙනවා.

රේ ඊට පෙර හොලිවුඞ් සමග එතරම් ගනුදෙනු කර තිබුණේ නැහැ. 1958දී පාතර් පංචාලි අමෙරිකාවේ පෙන්වන විට කෙටි සංචාරයකට හොලිවුඞ් ගියත් එහි සටකපටකම් හා අන්තරායන් ගැන ඔහුට අත්දැකීම් තිබුණේ ද නැහැ. රිචඞ් බොයිල් කියන්නේ හොලිවුඞ් අරභයා සත්‍යජිත් රේ අහිංසකයකු වූ බවයි.

පිටසක්වලයා ගැන සැළසුම් කරද්දී කොලම්බියා සමාගමේ වියදමෙන් හොලිවුඞ්, නිව්යෝර්ක් හා ලන්ඩන් නුවර සංචාරය කරන්නත්, ඉහළම පෙළේ හෝටල්වල නවාතැන් ගන්නත් රේ හා මයික්ට හැකි වුණා. රේ මේ අමුතු ලෝකය දෙස බැලූවේ උපේක්‍ෂා සහගතවයි.

1967 ජූනි 12දා හොලිවූඞ් පුවත් සඟරාව වන Vanity Fair මහ ඉහළින් වාර්තා කළේ සම්මානනීය ඉන්දීය සිනමාකරු සත්‍යජිත් රේ හා නිෂ්පාදක මයිකල් විල්සන් පිටසක්වල ජීවියකු ගැන ජාත්‍යන්තර චිත‍්‍රපට නිෂ්පාදනයක් අරඹන බවයි. පීටර් සෙලර්ස් ප‍්‍රධාන චරිතය රඟන එහි රූ ගත කිරීම් බහුතරයක් බෙංගලායේ සිදුවනූ ඇති බවත්, ඇස්තමේන්තුගත වියදම ඩොලර් මිලියන් 1.3ක් බවත් එහි කියැවුණා. මෙය ඒ දක්වා රේට තිබුණු චිත‍්‍රපට අරමුදල්වලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි මුදලක්.

එහෙත් රේ හා මයික් නොපෑහීම නිසා චිත‍්‍රපටය කිසි දිනෙක රූ ගත කිරීම් අදිරයට ළගා වුණේ නැහැ. මේ අවාසනාවන්ත තත්වය ගැන ඇසූ ආතර් සී. ක්ලාක්, රේ හා මයික් අතර සංහිදියාවක් ඇති කරන්නට බොහෝ උත්සාහ කළත් එය අසාර්ථක වුණා.

‘මයික් හා මා එකට වැඩ කරද්දී ඔහුගේ ශෛලිය මට ඇල්ලූවේ නැහැ. ලන්ඩනයේ අප සිටි එක් අවස්ථාවක චිත‍්‍රපට සමාගම සමඟ අප කරන සියඵ කථාබහ හීන්සීරුවේ පටිගත කරන්නට මයික් කි‍්‍රයා කළා. මේ කර්මාන්තයේ කිසිවකු කට වචනයට විශ්වාස කළ නොහැකි යයි මයික් තර්ක කළා’’ රේ ආවර්ජනය කොට තිබෙනවා.

රේ ඉතා ඉවසිලිමත් වූ චරිතයක්. ලෙහෙසියෙන් කලබල නොවන හා තරහා නොයන කෙනෙක්. එහෙත් මයික් සමග වැඩ කරන්නට අමාරු වූ විට ටිකෙන් ටික ඔහු දුරස්ථ වුණා. මේ කාලයේ රේ තව දුරටත් තමාගේ බෙංගාලි චිත‍්‍රපට අධ්‍යක්‍ෂණය කිරීම නතර කළෙ නැහැ. 1967දී චිරියාකානා Chiriyakhana චිත‍්‍රපටය නිකුත් වූ අතර ඊළඟ බෙංගාලි චිත‍්‍රපයට මුදල් සෙවීමට ද ඔහු වෙහෙසෙමින් සිටියා.

1968 අගෝස්තු 15දා රේ ක්ලාක්ට ලියුමක් ලියමින් The Alien ව්‍යාපෘතිය ඉදිරියට යන්නට නම් මයික් එයින් ගෞරවනීය ලෙස ඉවත් විය යුතු යයි කාරුණික ඉල්ලීමක් කළා. ‘‘මයික් දක්‍ෂයෙක්. එමෙන්ම උද්‍යොගශීලීයි. එහෙත් අප දෙදෙනා බෙහෙවින් වෙනස් චරිත. ඔහු නිෂ්පාදකයා ලෙස තබා ගෙන මේ චිත‍්‍රපටය අධ්‍යක්‍ෂණය කරන්නට මට බැහැ. මා චිත‍්‍රපටය තැනූ පසු මයික්ට විධායක නිෂ්පාදක ලෙස නාමාවලියේ පිළිගැනීමක් දීමට මා සූදානම්. එහෙත් මගේ පාඩුවේ මේ චිත‍්‍රපටය හදන්නට නම් මයික් නැතිව වැඬේ පටන්ගත යුතුයි.’’

දෙපාර්ශවය එකඟ කර ගෙන ව්‍යාපෘතිය ද බේරා ගන්නට ක්ලාක්ටත් නොහැකි වුණා. 1968 අගෝස්තු 28දා ක්ලාක් රේට ලියුමක් ලියමින් කීවේ: ‘කවුද හරි කවුද වැරදි කියා වාද කරමින් නොසිට මේ අසිරිමත් කථාව චිත‍්‍රපටයකට නැංවිය හැකි නම් කෙතරම් අපූරු ද? එයට සුදුසු පසුබිමක් ඇති කරන්නට මා තවමත් උත්සාහ කරනවා. එහෙත් මට කළ හැකි දේ සීමිතයි.’

සත්‍යජිත් රේ චරිතාපදානයක් ලියූ බි‍්‍රතාන්‍ය ලේඛක ඇන්ඩෘ රොබින්සන් කියන්නේ පිටසක්වලයා කථාව චිත‍්‍රපටයකට නැගීමේ අදහස 1970 දශකය පුරා ම පාහේ රේගේ හිතේ තිබුණු බවයි. ඒ ගැන විටින් විට ඔහු කොලම්බියා චිත‍්‍රපට සමාගම සමග කථා කළත් අදහස යළි පණ ගැන්වීමට නොහැකි වුවා. ඔහු එය අත්හැර දැම්මේ Close Encounters of the Third Kind (1977) හා ET (1982) නම් ස්ටීවන් ස්පිල්බර්ග් චිත‍්‍රපට දෙක ලෝකය කුල්මත් කළ පසුවයි.

සත්‍යජිත් රේ මෙන් ම ස්ටීවන් ස්පිල්බර්ග් ද ඇසුරු කළ ක්ලාක්, මේ දෙදෙනා අතර නිර්මාණ කොල්ලයක් වී යයි පිළි ගත්තේ නැහැ. පිටසක්වල ජීවීන් මොලොව ඒම විද්‍යා ප‍්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ ප‍්‍රබල තේමාවක් බැවින් මෙබඳු අවිහිංසක පිටසක්වලයකු ගැන කථාවක් ස්වාධීනව මේ නිර්මාණකරුවන් දෙදෙනාට පරිකල්පනය වීම පුදුමයක් නොවේ යයි ක්ලාක් ලියා තිබෙනවා.

ක්ලාක් හා රේ මිතුදම දිගට ම පැවතුණා. The Alien ගැන ශෝකබරිතව ආවර්ජනා ලියන විට පවා රේ කිසි විටෙක ක්ලාක්ට දොශාරෝපණයක් කළේ නැහැ.

කල්කතාවෙන් පළ කැරෙන The Statesman පත‍්‍රයේ 1980 ඔක්තෝබර් 5 වනදා ‘පිටසක්වලයාගේ අකරතැබ්බය’ (Ordeals of the Alien) නමින් ලිපියක් ලියූ රේ තමාගේ අමිහිරි අත්දැකීම ලේඛනගත කළා. ඒ වන විට ස්වාමි සිවකල්කි නමින් හින්දු පූජකයකු බවට පත්ව සිටි මයික් විල්සන් එය කියවා කර්තෘට ලියුමක් ලියමින් තමාගේ පැත්ත විස්තර කළා.

එම ලියුම හරහා මයික් කීවේ තමා නිර්මාණ හොරකු නොවූ බවත්, චිත‍්‍රපටය නිපදවීමේ නොතින් ආසාව හා උද්‍යොගය මත කටයුතු කළ බවත්. එසේ ම මහා සිනමාකරුවාව හොලිවුඞ් කපටියන්ගෙන් බේරා ගන්නට තමා යම් ආරක්‍ෂණ පියවර ගත් බවට මයික් තර්ක කළා.

මයික් සිය ලියුම අවසන් කළේ මෙසේයි: ‘රේ හා මා අතර මතභේද තිබූ බව සැබෑ නමුත් ඔහු ලෝකයේ ශෙෂ්ඨතම සිනමාකරුවෙක්. මා ඉන්දියාවට උදක් ම කියන්නේ ඔහුට රිසි පරිදි චිත‍්‍රපට නිර්මාණය කරන්නට දේශීය මට්ටමින් සියඵ සම්පත් හා පහසුකම් ලබා දෙන්න කියායි.’

රේගේ සිනමා විශිෂ්ඨත්වය ලොවට පෙන්නුම් කරන්නට හොලිවුඞ් සමාගමක පිහිට අවශ්‍ය වූයේ නැහැ. බටහිර චිත‍්‍රපට නිෂ්පාදනයට වෙන් කැරෙන මුදල් හා තාක්‍ෂණ පහසුකම් නැතිවත් සදාදරණීය සිනමා කෘති රැසක් (වෘතාන්ත චිත‍්‍රපට 29ක්, වාර්තා චිත‍්‍රපට 5ක් හා කෙටි චිත‍්‍රපට 2ක්) ඔහු අධ්‍යක්‍ෂණය කළා.

(විශෙෂ ස්තූතිය: රිචඞ් බොයිල්)

Advertisements

Avatar: Blockbuster film as socio-political and green allegory?


“Pictures are for entertainment, messages should be delivered by Western Union.”

Those words by American film producer and studio founder Sam Goldwyn (1879-1974) sum up Hollywood’s attitude to movie-making for the past many decades.

As I watched James Cameron’s latest blockbuster movie Avatar, I kept wondering how the master film maker managed to subvert this so completely. Beneath the 3D, special effects and riot of other worldly colours, the movie is one long (2 hrs 40 mins) and powerful commentary on why might is not right when it comes to exploiting resources — belonging to other countries, people, or as in this case, other worlds.

This is not just another worthy indie movie made by an idealistic movie maker defiant of Hollywood traditions and big money. James Cameron is one of the most commercially successful directors in the mainstream film industry – and perhaps one of the very few who can get away with this kind of stunt. At a budget of over US$ 300 million , Avatar is one of the most expensive films ever made, and the costliest ever for 20th Century Fox.

The big gamble is certainly paying off. On 26 January 2010 came the news that Avatar has surpassed Titanic as the highest-grossing movie worldwide. According to the studio, worldwide box office total for Avatar at that point stood at US$1.859 billion, beating the US$1.843 billion racked up by Cameron’s romantic drama in 1997-98. Avatar broke that record in a little over six weeks.

Part of the reason for such appeal is the extraordinary special effects: it’s an action-packed thriller where good and evil battle it out on another planet. The strange landscapes give it a video game like feel, but no small screen can match the theatrical experience, especially if you watch it in IMAX 3D (I didn’t). And for a change, this time the aliens inhabiting planet Pandora are benign, while it’s the humans who are ruthless invaders and brutal killers. Well, at least most of the time…

Here’s the official blurb: “Avatar takes us to a spectacular world beyond imagination, where a reluctant hero embarks on an epic adventure, ultimately fighting to save the alien world he has learned to call home. James Cameron, the Oscar-winning director of Titanic, first conceived the film 15 years ago, when the means to realize his vision did not exist yet. Now, after four years of production, AVATAR, a live action film with a new generation of special effects, delivers a fully immersive cinematic experience of a new kind, where the revolutionary technology invented to make the film disappears into the emotion of the characters and the sweep of the story.”

And here’s AVATAR – Official International Launch Trailer (HD)

Film critics and social commentators around the world have noticed the many layers of allegory in the film. Interestingly, depending on where you come from, the movie’s underlying ‘message’ can be different: anti-war, pro-environment, anti-Big Oil, anti-mining, pro-indigenous people, and finally, anti-colonial or anti-American. Or All of the Above…

It looks as if Cameron has made the ultimate DIY allegory movie: he gives us the template into which any one of us can add our favourite injustice or underdog tale — and stir well. Then sit back and enjoy while good triumphs over evil, and the military-industrial complex is beaten by ten-foot-tall, blue-skinned natives brandishing little more than bows and arrows (and with a little help from Ma Nature). If only it works that way in real life…

But the multi-purpose allegory is apparently working well. Take these two from opposite sides of the planet:

Thomas Eddlem wrote in The New American: “Avatar, is a visually stunning epic that is a perfect allegory for any of a dozen or more Indian wars in American history. From King Philip’s War in New England to Tippecanoe in Indiana to Horseshoe Bend in Alabama — and all the way across the American continent, for that matter — the story was the same. Colonists simply take land from the natives, as the Sully explains: ‘This is how it’s done. When people are sitting on something that you want, you make them your enemy so that you can drive them out.’

Mayank Shekhar wrote in The Hindustan Times newspaper: “Between a green worldview and the globe’s war over a natural resource, James Cameron’s twin analogies of present-day politics are fairly complete. They lend his science fiction ‘event picture’ a certain soul, even if not much of a story line.”

So did Cameron set out trying to send a message? Or was it all an incidental byproduct? Listen to the director himself in these two online video stories:

James Cameron’s Vision Featurette

CBS Interview with James Cameron: From Titanic to Avatar

The most compelling social commentary on Avatar I have so far read comes from Naomi Wolf, the American political activist, author and social critic. In an op ed essay written for Project Syndicate, she sees two revealing themes in Avatar: “the raw, guilty template of the American unconscious in the context of the ‘war on terror’ and late-stage corporate imperialism, and a critical portrayal of America – for the first time ever in a Hollywood blockbuster – from the point of view of the rest of the world.”

She adds: “In the Hollywood tradition, of course, the American hero fighting an indigenous enemy is innocent and moral, a reluctant warrior bringing democracy, or at least justice, to feral savages. In Avatar , the core themes highlight everything that has gone wrong with Americans’ view of themselves in relation to their country’s foreign policy.”

Does the box office triumph of Avatar make James Cameron one of the most effective campaigners for social justice on the planet (comparable, in some ways, to Michael Jackson having been one of the biggest environmental communicators of his time)?

And is Avatar the most expensive piece of info-tainment or edu-tainment ever made, just like the Lord of the Rings trilogy was one long (even if unintended) commercial for the breathtaking sights and sounds of New Zealand?

Certainly, mixing messages with entertainment is such a difficult and delicate art that most people who dabble in it fall between the two stools. The entertainment value of Cameron’s latest flick is not in question. Granted, it’s not as heart-breaking as Titanic, and the storyline is oh-so-predictable. But 3D and SFX magic alone can’t hold today’s audiences gripped for 160 long minutes. And if the underlying story starts movie-goers thinking and talking about many parallels between the fictional world of Pandora and our own Earth, he’s certainly getting somewhere.

As Naomi Wolf says: “Ironically, Avatar will probably do more to exhume Americans’ suppressed knowledge about the shallowness of their national mythology in the face of their oppressive presence in the rest of the world than any amount of editorializing, college courses, or even protest from outside America’s borders. But I am not complaining about this. Hollywood is that powerful. But, in the case of Avatar , the power of American filmmaking has for once been directed toward American self-knowledge rather than American escapism.”

Perhaps this wasn’t part of the script, but would the executives at 20th Century Fox care as they laugh all the way to their bank?

Nollywood rising: Low cost, high volume film industry entertains Africa

Lights, camera...budget action! Image courtesy 'This Is Nollywood'

Lights, camera...budget action! Image courtesy 'This Is Nollywood'

Here’s a general knowledge question: Everyone knows India’s Bollywood is the world’s largest producer of movies (by number). Which country’s movie industry comes second?

If you said Hollywood, that’s a dated answer. America’s movie industry used to be the second largest in the world — until an unlikely contender turned up from…Nigeria!

India remains the world’s leading film producer but Nigeria is closing the gap after overtaking the United States for second place, according to a global cinema survey conducted by the UNESCO Institute for Statistics (UIS).

Bollywood produced 1,091 feature-length films in 2006 compared to 872 productions (in video format) from Nigeria’s film industry, commonly referred to as Nollywood. In contrast, the United States produced 485 major films.

The three heavyweights were followed by eight countries that produced more than 100 films: Japan (417), China (330), France (203), Germany (174), Spain (150), Italy (116), South Korea (110) and the United Kingdom (104).

Nigerian filmmakers rely on video instead of film to reduce production costs. And as the survey points out, Nigeria has virtually no formal cinemas. About 99% of screenings occur in informal settings, such as “home theatre”.

This is Nollywood

This is Nollywood

The UNESCO survey reveals another key element of the Nigerian success story: multilingualism. About 56% of Nollywood films are produced in Nigeria’s local languages, namely Yoruba (31%), Hausa (24%) and Igbo (1%). English remains a prominent language, accounting for 44%, which may contribute to Nigeria’s success in exporting its films.

Nollywood’s rising has been chronicled in a 2007 documentary by Franco Sacchi and Robert Caputo. Called This is Nollywood, it tells the story of the Nigerian film industry – a revolution enabling Africans with few resources to tell African stories to African audiences. Despite all odds, Nigerian directors produce between 500 and 1,000 movies a year. The disks sell wildly all over the continent – Nollywood actors have become stars from Ghana to Zambia.

Says Zambia-born director Franco Sacchi: “When I first read about Nigerian directors producing hundreds of feature-length films with digital cameras, a week, and a few thousand dollars, I found the subject irresistible. Here was not only a rare positive story about Africa, but one that embodied the egalitarian promise of digital technology—anybody can make a movie. And Nollywood was virtually unknown.”

This is Nollywood takes us behind the sets and scenes in one Nigerian movie being made on the cheap — and fast. Acclaimed director Bond Emeruwa sets out to make a feature-length action film in just nine days. Armed only with a digital camera, two lights, and about $20,000, Bond faces challenges unimaginable in Hollywood and Bollywood.

Emeruwa says: “We are telling our own stories in our own way, our Nigerian way, African way. I cannot tell the white man’s story. I don’t know what his story is all about. He tells me his story in his movies. I want him to see my stories too.”

Watch This is Nollywood: Movie Trailer

I then came across this TED Talk by Franco Sacchi, where he takes us through Nollywood (at the time he gave his talk, the world’s third largest and now second only to Bollywood). He talks about ‘guerrilla film-making’ and brilliance under pressure from crews that can shoot a full-length feature in a week.

Welcome to Nollywood is another 2007 documentary film, directed by Jamie Meltzer, that looked at the Nigerian film industry. Its findings were similar to those of This is Nollywood. Traveling to the country’s chaotic capitol, Lagos, Meltzer spent ten weeks following three of Nigeria’s hottest directors, each different in personality and style, as they shot their films about love, betrayal, war, and the supernatural.

At around US$250 million per year (and rising), Nollywood’s capital outlay is far below that of Hollywood and Bollywood. For perspective, that’s a bit less than what it cost to make Spiderman 3 in 2007 (budget: US$ 258 million) — the second most expensive film made. See list of most expensive Hollywood films.

Telling their own stories....

Telling their own stories....

But what it lacks in capital, Nollywood more than makes up in numbers and mass appeal. As the Wikipedia notes, Nigerian directors adopt new technologies as soon as they become affordable. Bulky videotape cameras gave way to their digital descendents, which are now being replaced by HD cameras. Editing, music, and other post-production work is done with common computer-based systems.

As Colin Freeman wrote in the Daily Telegraph, UK: “While the likes of Serpent in Paradise and Evil Finger may not be as slick as their Hollywood counterparts, they offer one thing that the likes of George Clooney and Brad Pitt can never provide: characters and stories with which an African audience can identify.”

And according to The Economist, it all started in 1992, when Kenneth Nnebue, a Nigerian trader based in Onitsha, was trying to sell a large stock of blank videocassettes he had bought from Taiwan. He decided that they would sell better with something recorded on them, so he shot a film called “Living in Bondage” about a man who achieves power and wealth by killing his wife in a ritualistic murder, only to repent later when she haunts him. The film sold more than 750,000 copies, and prompted legions of imitators.

The rest, as they say, is now Nollywood history.

Read my August 2007 blog post: “If we don’t tell our stories, no one else will”

From Chris Rock to Barack Obama: Will electoral life imitate Hollywood art?

Barack Obama is finally confirmed as the Democratic Party’s candidate for President.

This week, while the Democratic Party convention was underway on the other side of the planet, I re-watched the 2003 Chris Rock movie Head of State – and realised how prescient it has been – in some respects.

For those who don’t know the movie, classified as a comedy, here’s the summary from Internet Movie Database: Mays Gilliam, a Washington D.C. neighborhood Alderman, is about to be red-lined out of his job. But after the untimely death of the party frontrunner, Gilliam is plucked from obscurity, and thrust into the limelight as his party’s nominee — for President of the United States. Read full summary and other trivia on IMDB.

Well, other men have gone from the log cabin to the White House, but there’s a significant difference: Mays Gilliam is black, socially underprivileged and broke. In the movie, he becomes the first black man to be nominated for President by a major party (the story isn’t explicit as to which party). Starting as the absolute underdog, and running against a serving, two-term vice president (middle-aged white male, a war hero and a cousin of Sharon Stone to boot), he works his way through a rocky campaign.

The odds slowly improve as Mays speaks his mind and talks truth to power — a refreshing change from the smooth-talking politicians rendering silky words written by their spin doctors. Mays goes on to become President. That wasn’t quite in the plan of Washington power brokers who nominated him – they had other, less noble, intentions. But once unleashed, there was no stopping Mays Gilliam, a self-styled young man who knows how the other half lives.

Someone has helpfully posted an extract from the movie on YouTube. This is the TV debate that Mays has with incumbent Brian Lewis:

Chris Rock, who wrote, directed and starred in the movie, says he got the idea from the 1984 Democratic presidential nominee Walter Mondale, who chose Geraldine Ferraro — a woman — as his running mate. The Democrats knew they had little chance of defeating incumbent Ronald Reagan, but Ferraro’s nomination allowed them to gain female voters, contributing to the eventual 1992 election of Bill Clinton.

This plot line becomes very intriguing with Republican contender John McCain just picking the little known Alaska governor Sarah Palin as his running mate for vice president.

The parallels between Head of State and Barack Obama can only stretch so far. Illinois Senator Obama is not exactly from an underprivileged background, and his education and credentials are much greater than Mays Gilliams’.
And there are some who never tire of reminding us that Obama is not even fully black.

But where life does imitate art is in how the Washington establishment conspires to keep a young, charismatic black man from ascending to the highest elected office. In the movie, deep rooted political party divisions are crossed as power brokers look for desperate measures to stop Mays Gilliam from marching to the White House.

Now why does that sound vaguely familiar with Obama’s own courageous and remarkable journey so far?

At one point in the movie, when things aren’t going well in his campaign, Mays is asked if he wants to quit. His answer: he can’t afford to quit. He’s not just running for himself, but for all black people. “If I quit now, there won’t be another black candidate for 50 years.”

Head of State may have been made made in 2003 as a comedy, but the US political landscape has changed much in the past five years. Suddenly, the scenario is not comic anymore…

Whatever the eventual outcome, the next few weeks in the run up to the Nov 4 US Presidential Election are going to be very interesting.

Will electoral life imitate Hollywood art? Watch this space….

Read my July 2008 post: Perhaps they don’t know that Barack means a blessing…

NPR asked in January 2008: Has Hollywood paved the way for Obama?