සිවුමංසල කොලූගැටයා #167: ඩෙංගු මර්දනයට දේශීය පෙළ ගැස්මක්

The world’s fastest growing vector-borne disease is dengue, which has recorded a 30-fold increase over the last 50 years. Dengue is mostly transmitted by a mosquito species named Aedes aegypti, which breeds in water containers in and around homes. It is thus closely linked to environmental factors and human behavior.

In this week’s Ravaya column (in Sinhala), I discuss strategies for dengue control in Sri Lanka — including the use of an organic insecticide developed by a Lankan innovator.

I covered similar ground in English recently in two columns:

25 April 2014: When Worlds Collide #104: Dengue Control sans Chemicals?

18 April 2014: When Worlds Collide #103: Combating Dengue, a ‘Silent Disaster’

Dengue carrying mosquito: Aedes aegypti

Dengue carrying mosquito: Aedes aegypti

ජාතික මදුරු මර්දන සතිය නැවත වරක් අපේ‍්‍රල් 2-8දිනවල පැවැත්වුණා. අපේ‍්‍රල් 7වනදාට යෙදුණු ලෝක සෞඛ්‍ය දිනය සඳහා මේ වසරේ තේමාව වූයේ වාහකයන්ගෙන් පැතිරෙන රෝගයි (vector-borne diseases).

ගෝලීයකරණය සමග වඩාත් ව්‍යාප්ත වන වෙළඳාම් හා සංචාර හරහාත්, නාගරීකරණය හා දේශගුණ විපර්යාස වැනි සංසිද්ධීන් නිසාත් විෂබීජ වාහකයන්ගේ පැතිර යාම වඩාත් උත්සන්න වී ඇතැයි ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය කියනවා.

රෝග වාහකයන් අතර උකුණන්, මකුනන් ආදි සතුන් ද සිටියත් වඩාත් ම හානිකර වන්නේ විවිධ මදුරු විශේෂයි. ඇති කරන මරණ සංඛ්‍යාව අනුව බැලූ විට භයානක ම වාහකයා මැලේරියා රෝග වාහක ඇනෝෆිලීස් මදුරුවන්. 2010දී මැලේරියාව නිසා ලෝකයේ මරණ 660,000ක් සිදු වුණා (බහුතරය අප‍්‍රිකානු ළමයින්).

නමුත් අද ලෝකයේ වඩාත් සීඝ‍්‍රයෙන් පැතිරෙන හා වඩාත් ම ප‍්‍රබල මහජන සෞඛ්‍ය තර්ජනය එල්ල කරන වාහක රෝගය වන්නේ ඩෙංගු රෝගයයි. ගෙවී ගිය අඩ සියවස තුළ එය වැළඳුණු ජන සංඛ්‍යාව 30ගුණයකින් වැඩි වී තිබෙනවා.

ඩෙංගු රෝගය බොහෝ කොට පතුරුවන්නේ ඊඩිස් ඊජිප්ටායි (Aedes aegypti) නම් මදුරු විශේෂයයි. නිවෙස්වල හා ගෙවතුවල ජලය එකතු වන තැන්වල ඉක්මනින් බෝවන මේ මදුරුවාගේ පැතිරීම මිනිස් චර්යාවන්ට හා පාරිසරික සාධකවලට සෘජුවම සම්බන්ධයි.

1960දශකය මුලදී ඩෙංගු රෝගය වාර්තා වූයේ ලොව රටවල් 9කින් පමණයි. වාර්ෂිකව රෝගීන් 15,000ක් පමණ සිටියා. මේ වන විට (2013) අඩු තරමින් රටවල් 100ක වාර්ෂිකව රෝග තත්ත්වයන් මිලියන 390ක් පමණ වාර්තා වන බව ලෝක රතු කුරුස හා රතු අඩසඳ සම්මේලනය (IFRC) කියනවා.

ඩෙංගු වැනි රෝග ලක්‍ෂණ විටින් විට වාර්තාව තිබුණත් මුල් වරට ශ‍්‍රී ලංකාවේ ඩෙංගු රෝගය විද්‍යාත්මකව තහවුරු කෙරුණේ 1962දී. මුල් කාලයේ එය පැතිර ගියේ සෙමින්. එහෙත් මුල් වරට 1988දී එය වසංගත තත්ත්වයකට පත් වුණා. ඩෙංගු රෝගය බහුලව හමුවන ලෝකයේ රටවල් 30අතරට දැන් ශ‍්‍රී ලංකාව එකතු වී තිබෙනවා.

මෙරට ඩෙංගු රෝග විකාශනය ගැන පර්යේෂණ වාර්තාවක් සම්පාදනය කළ පේරාදෙණිය සරසවියේ වෛද්‍ය පීඨයේ වෛද්‍ය පී. ඞී. එන්. එන්. සිරිසේන හා වෛද්‍ය එෆ්. නූර්දින් කියන්නේ මුලදී නගරබදව හමු වූ ඩෙංගු රෝගය මේ වන විට අර්ධ නාගරික හා ග‍්‍රාමීය ප‍්‍රදේශවලට ද පැතිරෙමින් ඇති බවයි. http://tiny.cc/DengSL

තවමත් වැඩිපුර ඩෙංගු රෝගීන් හමු වන්නේ බස්නාහිර පළාතෙන් වුවත් (2007සමස්ත රෝග තත්ත්වයන්ගෙන් 44.9%) උතුරුමැද, වයඹ, සබරගමුව පළාත්වල ද ඩෙංගු රෝග සංඛ්‍යාව සීඝ‍්‍ර ලෙස ඉහල ගොස් තිබෙන බව ඔවුන් කියන්නේ නිල සෞඛ්‍ය දත්ත අනුවයි.

එසේම 2009දී යුද්ධය අවසන් වූ පසු උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල ද ඩෙංගු බහුලව වාර්තා වනවා. විශේෂයෙන් යාපනය හා මඩකලපුව නගරවල. මෙයට හේතුව ලෙස පර්යේෂකයන් දකින්නේ යුද්ධය නිමාවෙන් පසු උතුරු-දකුණු ගමන් බිමන් බහුල වීමයි.

මේ අතර දේශගුණ විපර්යාස නිසා හට ගන්නා අකල් වැසි, ආන්තික කාලගුණ තත්ත්වයන් ආදිය නිසා ද ඩෙංගු මදුරුවන් පැතිරීමට ඇති ඉඩ වැඩි වනවා. ඉදිරියේදී ඩෙංගු මර්දන වැඩසටහන් සකස් කරන විට මේ දේශගුණ විපර්යාස සැලකිල්ලට ගත යුතු යයි සිරිසේන හා නූර්දීන් නිර්දේශ කරනවා.

ඩෙංගු රෝගයට එරෙහිව එන්නතක් හෝ වයිරස්-විරෝධ බෙහෙතක් (antiviral drug) තවමත් නිපදවා නැති නිසා තිබෙන හොඳම ආරක්‍ෂණ උපක‍්‍රමය නම් රෝග වාහකයන්ගේ පැතිරීම සීමා කොට අවම කිරීමයි.

ඩෙංගු යනු වළක්වා ගත හැකි රෝගයක් බවත්, උතුරු හා දකුණු අමෙරිකානු මහාද්වීපවල දැඩි මහජන සෞඛ්‍ය පියවර මගින් ඩෙංගු තුරන් කර ගැනීමට සමහර රටවලට හැකි වූ බවත් IFRC සංවිධානය පෙන්වා දෙනවා.

ඩෙංගු මදුරුවන් බෝවීම අවම කිරීමට මනා සේ පාරිසරික පිවිතුරු බව හා ප‍්‍රවේශම්කාරී බව අත්‍යාවශ්‍යයි. ඩෙංගු මදුරුවන් බිත්තර දමා, කීටයන් බිහි වී පරිනත වන්නේ ජල මාධ්‍යයේයි. පිරිසිදු ජලය මෙන් ම කාබනික ද්‍රව්‍ය මුසු වූ ජලයේ ද මෙය සිදුවිය හැකියි. පර්යේෂකයන් මෑතදී සොයා ගෙන ඇත්තේ කිවුල් දියේ පවා ඔවුන්ට බෝවිය හැකි බවයි.

ඩෙංගු කාරක වෛරසය ජානමය වශයෙන් අනුවර්තනය වීමට සමත් බවත්, වාහක මදුරු විශේෂ ද කෙටි කලකින් නව පාරිසරික තත්ත්වයන්ට හැඩ ගැසෙන බවත් පර්යේෂකයන් දැන් තේරුම් අරන්. ඒ අනුව ඩෙංගු මර්දන උපක‍්‍රම ද අළුත්ම පර්යේෂණ දැනුමට අනුව කලින් කලට වෙනස් කර ගත යුතු යයි ඔවුන් කියනවා.

ඩෙංගු මර්දනයට මේ දක්වා මෙරටත්, වෙනත් බොහෝ රටවලත් යොදා ගන්නේ මදුරු නාශක රසායන ද්‍රව්‍යයි. මේවා ධූමකාරක යන්ත‍්‍ර හරහා ගෙවතු හා ගේ දොරවලට මුදා හරිනවා. මෙය ප‍්‍රතිඵල ගෙන දුන්න ද දිගට ම පවත්වා ගත යුතු ක‍්‍රියාදාමයක්.

එක ම ප‍්‍රදේශයක නිශ්චිත කාල වකවානුවකට වරක් එම රසායන යෙදීම හරහා මදුරු ගහන පාලනය කළ හැකියි. එහිදී තීරණාත්මක වන්නේ පොදු හා පෞද්ගලික ස්ථානයන්හි මදුරුවන්ට බෝවීමට උපකාරවන ජලය එකතු වන අපද්‍රව්‍ය, රඳවනයන් හා ස්වාභාවික තැන් සොය සොයා ඉවත් කිරිමයි. මෙය ද යළි යළිත් කළ යුත්තක්. දිගට ම පවත්වා ගත යුතු නිරන්තර ආරක්‍ෂක පියවරක්.

මදුරු නාශනය සඳහා දිගු කලක් තිස්සේ මෙරටත්, ලොව බොහෝ රටවලත් යොදා ගත්තේ DDT නම් විෂ රසායනිකයයි. DDT ජනාවාස ඇති ප‍්‍රදේශවල පුළුල්ව ඉසීමේ යෙදුණු මුල් ම ආසියානු රට බවට ශ‍්‍රී ලංකාව පත්වූයේ 1945 අගදී. DDTවල පාරිසරික හා සෞඛ්‍යමය විපාක ගැන දැන ගත් පසු බොහෝ රටවල් එය භාවිතය නතර කළා.

13 January 2013: සිවුමංසල කොලූ ගැටයා #100: නිහඬ වසන්තයේ අඩසියවසක යශෝරාවය

මදුරු මර්දනය සඳහා කෘති‍්‍රම රසායන නොවන දේශීය උපක‍්‍රම තිබේ ද?

K M Wijepala with his organic products - Photo by Janaka Sri Jayalath

K M Wijepala with his organic products – Photo by Janaka Sri Jayalath

තනිකර ම පැළැටි සාරයන් යොදා ගෙන මදුරු මර්දනයට සාර්ථක දේශීය විසඳුමක් නිපදවීමට නුවර එළියේ විජය ඇග්‍රො ප‍්‍රඩක්ට්ස් සමාගමේ කේ. එම්. විජේපාල මහතා සමත්ව සිටිනවා. (මීට පෙර මා හඳුන්වා දුන්නේ ඔහු නිපදවූ කාබනික පොහොර ගැනයි. එයට අදාල වට්ටෝරුව ඔහු නොමිළයේ ගොවින්ට ලබා දෙනවා.)

9 Sep 2012: සිවුමංසල කොලූ ගැටයා #82: රසායනික පොහොර ‘දෙවොලේ’ සිරගත වූ අපේ ගොවියා

26 January 2014: සිවුමංසල කොලූ ගැටයා #153: කාබනික ගොවිතැන: උද්‍යොගපාඨවලින් ඔබ්බට?

මදුරු මර්දනය සඳහා උපක‍්‍රම දෙකක් ඔහු යෝජනා කරනවා.

පළමුවැන්න – ඔවුන්ගේ ප‍්‍රජනන (බෝවීමේ) ක‍්‍රියා අවහිර කිරීම. කීටයන් අවධියේ ම ඔවුන් සිටින තැන් සොය සොයා විනාශ කිරීම.

දෙවැන්න – ඔවුන් මිනිස් අප සමීපයට ඒම වැළැක්වීම. ඒ සඳහා ඔවුන් අප වෙතින් පළවා හරින (repellant) ආකාරයේ රසායනික සිරුරේත් ගෙදර දොරෙත් භාවිත කිරීම.

කලක් අත්හදා බැලීම් කොට ඔහු නිපදවා ඇති OK (Organic King) නම් මදුරු නාශක ද්‍රාවණය මේ උපක‍්‍රම දෙකට ම යොදා ගත හැකියි. එය කොහොඹ ගසේ සාරයෙන් තනා ගන්නා නිසා සෙසු ජීවීන්ට හා මිනිසුන්ට විස නැහැ. (වැරදීමකින් ටිකක් පෙවුනත් කිසිදු හානියක් නැතැයි ඔහු කියනවා!)

වතුර ලීටර් 16කට ධණ ද්‍රාවණයේ මිලි ලීටර් 50ක් මිශ‍්‍ර කර ගෙවත්තේ ඉසීම සති දෙකකට සෑහෙන බවත්, කාමරයක් තුළට මදුරුවන් ඒම පළවා හරින්නට සතියකට වරක් ටිකක් ඉසීම ප‍්‍රමාණවත් බවත් ඔහු කියනවා.

දියරයෙන් බිඳක් ඇඟිල්ලට ගෙන කන් පෙති පිටුපස තවරා ගැනීම හරහා පැය 3-4ක් කිසි මදුරුවකු තමාට ළං වීම වළක්වනවා. වාහන තුළ සුවඳ විහිදුවන විලවුන්කාරකයට බින්දු කිහිපයක් එකතු කළොත් වාහනයට මදුරුවන් ඒම ද වළකිනවා.

‘මදුරුවන් සංඛ්‍යාව අඩු කිරීම අවශ්‍යයි. බෝවීම අවහිර කරන්නේ ඒ සඳහායි. ඒ අතර කෙසේ හෝ බිහි වන මදුරුවන් අපට ළං වීම වළක්වා ගැනීම ද කළ යුතුයි.’ විජේපාල මහතා කියනවා.

OKමදුරු හා කෘමි නාශකයට ශ‍්‍රී ලංකා පේටන්ට් බල පත‍්‍රයක් 2013දී පිරි නැමුණා. කාර්මික පර්යේෂණායතනය (ITI) එහි බලපෑම් ගැන ස්වාධීනව පර්යේෂණ කොට තහවුරු කොට තිබෙනවා. සෞඛ්‍ය හා කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශ මගින් ද මෙරට අලෙවියට හා භාවිතයට සුදුසු රසායනිකයක් හැටියට එය නිල වශයෙන් අනුමත කොට තිබෙනවා.

මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය මෑතදී මෙරට මදුරු නාශක නිපදවන්නන්ගේ රැස්වීමකටතමා කැඳවූ බවත්, ධණ ද්‍රාවණයේ පාරිසරික වාසි ගැන ඔවුන් පැහැදී සිටින බවත් විජේපාල මහතා කියනවා.

OK යනු මදුරුවන්ට පමණක් නොව බෝගවලට හානි කරන කෘමි පලිබෝධකයන්ටත් එරෙහිව ක‍්‍රියා කරන ස්වාභාවික රසායනික සංයෝගයක්. පරිසර හානි නොකර පලිබෝධකයන් පමණක් මර්දනයට මෙබදු කාබනික කෘමි නාශක හැකි තාක් යොදා ගැනීම කාලීන අවශ්‍යතාවයක්.

OK logo

විජේපාල මහතා සුළු ව්‍යාපාරිකයෙක්. කෘෂි රසායනික නිපදවා අලෙවි කරන විදේශ හා දේශීය මහා සමාගම් සමග තරගයට තම නිෂ්පාදන ප‍්‍රචාරණය කරන්නට ඔහුට මුදල් නැහැ. එහෙත් තම නිෂ්පාදනවල කාර්යක්‍ෂමතාව පිළිබඳව පර්යේෂණාත්මක සහතිකත්, පාරිසරික හිතකරභාවය නම් වූ අමතර වාසියත් ඔහු හුවා දක්වනවා.

ඩෙංගු මර්දනයට ජෛව පාලනය සඳහා විදේශවලින් බැක්ටීරියා (BTI) ගෙන්වීමට තිබූ නිල උනන්දුව හා මහජන මුදල් යෙදවීම මෙබදු දේශීය විසඳුමකට ලැබෙයි ද?

විජේපාල මහතාගේ GOLF නම් වූ කාබනික පොහොර ගැන මීට සති කිහිපයකට පෙර ට්විටර් සමාජ මාධ්‍යයේ මා සඳහන් කළ විට එක් ප‍්‍රතිචාරයක් වූයේ ‘‘ඔය පොහොරවල ගුණාගුණ ගැන විද්වත් පර්යේෂණ කොට ජාත්‍යන්තර සඟරාවක නිබන්ධන පළ කොට ඇත්ද?’’ යන්නයි.

තවම එබන්දක් සිදුව නැහැ. විජේපාල යනු ශාස්ත‍්‍රාලීය උගතකු නොව ප‍්‍රායෝගිකව අත්දැකීම් රැසක් ලැබූ, ගැටළු විසඳීමට යොමු වූ නව නිපැයුම්කරුවෙක්. ඔහුගේ විසඳුම් තව දුරටත් පර්යේෂණ හරහා විමර්ශනය කිරීම හා වැඩි දියුණු කිරීම අපේ විද්වතුන්ට කළ හැකි දෙයක්.

එහෙත් සර්ව සම්පූර්ණ පර්යේෂණ ප‍්‍රතිඵල ලැබෙන තුරු ඩෙංගු මදුරු මර්දනය කල් දැමිය නොහැකියි. ළඟ එන නිරිතදිග මෝසම් වැසි සමග නැවතත් ඩෙංගු රෝග වාහකයන් ප‍්‍රබල ලෙස බෝවනවා. එහිදී එය මර්දනයට දෙස් විදෙස් හැම උපක‍්‍රමයක් ම පෙළ ගැස්වීම ඉතා වැදගත්.

(OK කෘමි නාශක කොළඹ ග්‍රෙගරි පාරේ සම්බෝධි විහාරයේ පිහිටුවා ඇති කාබනික ආහාර අලෙවි සැලෙන් ද නුවරඑළියේ විජය ඇග්‍රො ප‍්‍රඩක්ට්ස් සමාගමේ කාර්යාලයෙන් ද ලබා ගත හැකියි. විජය ඇග්‍රෝ ප‍්‍රඩක්ට්ස්, 42, කලූකැලේ, නුවරඑළිය. එසේම ඒ සඳහා බෙදාහරින්නන් තව සොයා ගන්නට ද ඔවුන්ට අවශ්‍යව තිබෙනවා.)

 

Advertisements
Posted in Agriculture, Communicating development, Communicating research, Eco-friendly living, Environment, Health, Humanitarian emergencies, Innovation, public interest, Ravaya Column, Sri Lanka, Sustainable Development, urban issues. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . 2 Comments »

සිවුමංසල කොලූගැටයා #143: නව නිපැයුම්කරුවන්ට එරෙහි සමාජ ප‍්‍රතිරෝධයක් ඇයි?

In this week’s Ravaya column (in Sinhala), I discuss Lankan society’s resistance to innovators and inventors — those who try out new ways of solving problems. Must these attempts always lead to patents and awards? Not necessarily, I argue. The spirit of innovation is far more important than pieces of paper that authenticate them!

I quote Dr Suranga Nanayakkara, of Singapore University of Technology and Design, and Deepal Sooriyaarachchi, Commissioner, Sri Lanka Inventors’ Commission, and draw on my own impressions of having hosted two TV series introducing Lankan innovators and inventors.

Innovation is rare!

නව නිපැයුම් හා නිපැයුම්කරුවන් හඳුන්වා දෙන වැඩසටහනක් කරන පෞද්ගලික ටෙලිවිෂන් නාලිකාවක නිෂ්පාදකවරයෙක් මෑතදී තමන් මුහුණ දෙන දුෂ්කරතාවයක් ගැන මට කියා සිටියා. එනම් අඵත් දෙයක් කළ හෝ කරන්නට උත්සාහ කරමින් සිටින හෝ පාසල් සිසු නැතිනම් තරුණ වියේ කෙනකු වැඩසටහනෙන් පෙන් වූ විගස ඔහුගේ/ඇයගේ අසල්වාසීන් තමන් අමතා එය විවේචනය කරන බවයි.

‘මේක අපට ලොකු ප‍්‍රශ්නයක් වෙලා. අඵත් දේ කරන අය ගැන කථා කරන්න අපි කැමතියි. ඒත් බොරුකාරයන්ට හා අනුකාරකයන්ට ටෙලිවිෂන් ප‍්‍රචාරය දෙනවා යන චෝදනාව අපට නිතර ලැබෙනවා’ මේ නිෂ්පාදකයා කියනවා.

මෙවන් අවලාදවලින්  බේරෙන්නට මින් පසු නව නිපැයුම් තරගයක සම්මානයක් දිනා ගත් හෝ බුද්ධිමය අයිතිය තහවුරු කැරෙන පේටන්ට් බලපත‍්‍රයක් ලැබූ හෝ අය පමණක් වැඩසටහනෙන් හඳුන්වා දෙන්නට ඔවුන් තීරණය කරලා.

නව නිපැයුම් ගැන මාධ්‍ය හරහා සන්නිවේදනය කරන විට විචාරශීලි වීම ඉතා හොඳයි. එබඳු ටෙලිවිෂන් වැඩසටහන් මාලා දෙකක් ඉදිරිපත් කොට ඇති මගේ අත්දැකීම වන්නේත් මුඵමනින් ම අභව්‍ය හා අදහා ගත නොහැකි නිපැයුම් ගැන කියා ගෙන මාධ්‍ය හරහා තාවකාලික ප‍්‍රචාරයක් ගන්නට තැත් කරන අය ද ඉඳහිට සිටින බවයි.

ජලයේ මිශ‍්‍ර කළ ශාක නිස්සාරවලින් මෝටර් රථ ධාවනය කරන බවට හා කිසිදු බාහිර බලශක්තියක් නොයොදා දිගින් දිගට කි‍්‍රයා කරන යන්ත‍්‍ර (Perpetual Motion machines) තැනූ බව කියන පුද්ගලයන් මට හමු වී තිබෙනවා. භෞතික විද්‍යාවේ මූලධර්ම උල්ලංඝනය කැරෙන මෙබඳු ‘නිපැයුම්’ සැබෑ නොවන බව නිර්ණය කිරීම ලෙහෙසියි. (එහෙත් අපේ කොල්ලකුගේ හපන්කමක් කියා අනවශ්‍ය ලෙස එබඳු දේට මාධ්‍ය ප‍්‍රචාරය ලබා දෙන මාධ්‍යවේදීන් එමට සිටිනවා!)

ටෙලිවිෂන් ආවරණයට විරෝධය දක්වන අසල්වාසීන් බහුතරයකගේ තර්කය වී ඇත්තේ අදාල පාසල් සිසුන් හෝ තරුණ නිපැයුම්කරුවන්ගේ උත්සාහය ඒ ආකාරයේ ලොව මුල් ම නිපැයුම නොවන බවයි. එනිසා ම එය ‘කොපිකැට් නිර්මාණයක්’ යයි ලේබල් ගසා කොන් කර දමන්නට සමහරුන් තැත් කරනවා.

අඵත් දෙයක් හදන්නට – කරන්නට තැත් කරන විට එය ලෝකෙන් ම ප‍්‍රථම වතාවට විය යුතු යයි කිසිදු නීතියක්, සම්ප‍්‍රදායයක් නැහැ. ගතානුගතික උදාසීනයන් බහුතරයක් අතර ඉඳහිට හෝ යමක් දියුණු කිරීමට සිතන ටික දෙනකු සිටීම ඉතා වැදගත්. රටක්, සමාජයක් දියුණු වන්නේ එබන්දන්ගේ උත්සාහයන් හරහා.

සරල උදාහරණයක් ගනිමු. ගෙදරදොර කරදරකාරී පලිබෝධක මීයන් අල්ලා ගන්නට මී කතුරක් භාවිතය සමහරුන්ගේ සිරිතයි. මීයා හීන්සීරුවේ එන යන සතෙක් නිසා ඇල්ලීම ලෙහෙසි නැහැ. මී කතුර (mousetrap) සඳහා විවිධ සැළසුම් හා ආකෘති වෙළඳපොලේ තිබෙනවා. එහෙත් වඩා හොඳ මී කතුරක් නිපදවීමේ උත්සාහය තවමත් නව නිපැයුම්කරුවන් අතහැර දමා නැහැ.

අමෙරිකාවේ පේටන්ට් කාර්යාලය ඇරඹුණේ 1838දී. එදා මෙදා තුර වසර 175ක කාලය තුළ එරට වැඩිපුර ම පේටන්ට් බලපත‍්‍ර නිකුත් කර ඇත්තේ විවිධාකාරයේ මී කතුරු සඳහායි. එනම් පේටන්ට් 4,400ක් පමණ. නොයෙක් උපක‍්‍රම හරහා මීයන් කොටු කර ගැනීමේ සූක්‍ෂම සැළසුම් මේ අතර තිබෙනවා. ඒ හැම එකක ම යම් සුවිශේෂි බවත් ඇතැයි නිර්ණය කිරීමෙන් පසුවයි පේටන්ට් ලබා දී ඇත්තේ.

මේ තරම් මීකතුරු ගැන උනන්දුවක් ඇති වන්නට ඔබේ රටේ මී උවදුරු තදබල ලෙස තිබෙනවා දැයි අමෙරිකානු මිතුරකුගෙන් මා ඇසුවා. ඔහු කීවේ අන් හැම රටක ම සිටින මට්ටමට මීයන් එරටත් හමු වන නමුත් අඵත් දේ හදන්නට හා අත්හදා බලන්නට ඇති දැඟලිල්ල අතින් නම් අමෙරිකානුවන් ඉදිරියෙන් සිටින බවයි. (එරට වෙළඳපොළට පිවිස ඇත්තේ මී කතුරු සැළසුම් දුසිම් දෙකක් පමණ වූවත් අන් නිපැයුම්කරුවන්ගේ සාර්ථක උත්සාහයන් රාජ්‍ය මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක්ව තිබෙනවා. එහි කිසිදු වරදක් නැහැ.)

ශී‍්‍ර ලංකාවේ නව නිපැයුම්කරුවන්ට සීමාකාරී සාධක ලෙස කි‍්‍රයා කරන සමාජයීය ආකල්ප හා ප‍්‍රතිරෝධයන් ගැන අප මේ කොලමින් විටින් විට විග‍්‍රහ කොට තිබෙනවා. චින්තනයේ හා දැක්මේ පටු බව නිසා සමහර නව නිපැයුම්කරුවන් පවා තම කුසලතාවලින් හරි හැටි ප‍්‍රයෝජන නොගන්නා අවස්ථා තිබෙනවා.

සිවුමංසල කොලූගැටයා #36: ස්ටීව් ජොබ්ස් – අසම්මතය සුන්දර කළ ‘විකාරකාරයා’

සම්පත් හා පහසුකම් හිඟ වීමටත් වඩා අපේ නව නිපැයුම් අඩුවීමට ප‍්‍රබලතම හේතුවක් නම් අඵතෙන් යමක් කරන්නට යන  ඕනෑ ම කෙනකුට අපේ ගතානුගතික හා වැඩවසම් සමජයෙන් එල්ල වන අනිසි ප‍්‍රතිරෝධයයි. උඩුගම් බලා පිහිනීමට තරම් වීරිය හා ධෛර්ය ඇත්තේ නව නිපැයුම්කරුවන් අතර ටික දෙනකුට පමණයි.

නව්‍යකරණය (innovation) යනු නව නිපැයුම් නිපදවීමට (invention) වඩා පුඵල් සංකල්පයක්. අඵත් ආකාරයකට සිතා සමාජයේ ප‍්‍රශ්නවලට විසඳුම් සෙවීම නව්‍යකරණයේ මූලික හරයයි. එය ගැජට්වලට සීමා වන්නේ නැහැ. තාක්‍ෂණික නව්‍යකරණය මෙන්ම සමාජයීය නව්‍යකරණය ද (social innovation) ඉතා වැදගත්.

මේ දෙවැනි කාණ්ඩයට හොඳ උදාහරණයක් ලෙස ශී‍්‍ර ලංකා අක්‍ෂිදාන ව්‍යාපාරය දැක්විය හැකියි. ඇස් දන් දීමේ උතුම් සංකල්පය නවීන වෛද්‍ය විද්‍යා තාක්‍ෂණය හා ස්වේච්ඡා ව්‍යාපාරයක් හරහා කි‍්‍රයාත්මක කිරීම හරහා ලෝක පූජිත වූ මානුෂික මෙහෙවරක් කිරීමට ශී‍්‍ර ලංකාවට හැකිව තිබෙනවා.

එහෙත් සමහර සංකල්ප හා යෝජනාවල ප‍්‍රායෝගික බව හා සමාජ-ආර්ථික වටිනාකම තක්සේරු කිරීම ලෙහෙසි නැහැ. මා මීට පෙර පහදා දී ඇති පරිදි අපේ රටේ එබඳු ඇගැයීම් කිරීම මුඵමනින් පොතේ උගතුන්ට භාර කිරීම ද සුදුසු නැහැ. (උගත් අධිපතිවාදය පතුරුවමින් ඔවුන් අන් අය කරන දේ හෙළා දැකීමට හෝ අදහස් කොල්ලකෑමට හෝ හොඳහැටි ඉඩකඩ ඇති බැවින්.)

සිවුමංසල කොලූගැටයා #86: නව අදහස් හා නිපැයුම් බදා ගනිමු ද – බෙදා ගනිමු ද?

රෝග වාහකයකු ලෙස මහජන සෞඛ්‍යයට බරපතල තර්ජන එල්ල කරන මදුරුවන් මර්දනය කිරීම උදාහරණයකට ගන්න. රුපවාහිනී නාලිකාවේ ‘මාලිමා’ වැඩසටහන් මාලාව මා ඉදිරිපත් කරන කාලයේ (2012 වසර) ඩෙංගු මර්දනයට උපකාර විය හැකි  ඕනෑ ම නව නිපැයුමක් හෝ සංකල්පයක් සඳහා අප විවෘත ආරාධනයක් කළා.

මදුරු බෝවීම හා පැතිරීම සීමා කළ හැකි විවිධාකාරයේ සරල සැකසුම් හා යෝජනා අපට ලැබුණා. එයින් සමහරක් පාසල් සිසුන්ගේ නිර්මාණ. අසල්වැසි දරුවන් ඩෙංගු රෝගයෙන් මිය යාම නිසා කම්පාවට පත් සමහර පාසල් සිසුන් දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් මදුරු මර්දන ක‍්‍රම සොයා ගිය සැටි අප දුටුවා.

මෙවන් හැම නිපැයුමක් ම පේටන්ට් හෝ සම්මාන මට්ටමට නොයන්නට ඉඩ තිබෙනවා. එහෙත් ඒවායේ සමාජ මෙහෙවර ඉතා ඉහළයි. එබඳු අත්හදා බැලීම් කිරීමට හා ඒවාට මාධ්‍ය හරහා යම් ඇගැයීමක් දීමට විවෘත සමාජයක අවකාශ තිබිය යුතුයි. පේටන්ට් හා සම්මාන වන්දනාව හමුවේ ගැටඵ විසඳන අසම්මත චින්තනය මොටවීමට ඉඩ නොදිය යුතුයි.

සිවුමංසල කොලූගැටයා #47: ගැටළු විසඳන අසම්මත චින්තනයට ඉඩ දෙන්න!

Dr Suranga Nanayakkara

Dr Suranga Nanayakkara

දැනට විදේශ රටවල (සිංගප්පුරුව, අමෙරිකාව) පේටන්ට් හතරක් ලබා සිටින, සිංගප්පුරුවේ තාක්‍ෂණය හා නව නිර්මාණ සඳහා ම කැප වු සරසවියේ (Singapore University of Technology and Design, SUTD) සහාය මහාචාර්යවරයකු ද වන ආචාර්ය සුරංග නානායක්කාරගෙන් අපේ මේ පේටන්ට් මානසිකත්වය ගැන මා විමසුවා.

ඔහුගේ පිළිතුර: ‘මා සතු පේටන්ට් වලින් මුදල් ඉපැයීමට හැකි වේ යැයි මා නම් සිතන්නේ නැහැ. මගේ මූලික අරමුණ වුයේ පේටන්ට් කිරීම හරහා මගේ විද්වත් දැනුම ප‍්‍රමිතිගත කිරිම හා බෙදාහදා ගැනීමයි. යම් සංකල්පයක් ගැන පේටන්ට් එකක් නිකුත් කර තිබූ පමණට අන් අය එයට සමාන දේ කිරීම වළකින්නේ ද නැහැ. තනි පේටන්ට් එකක් සතු පුද්ගලයකු එය හරහා සැළකිය යුතු ආදායමක් උපදවා ගන්නේ ඉතා කලාතුරකින්. පේටන්ට් එකක් ළඟ තබා ගෙන කවර හෝ ව්‍යාපාරික සමාගමක් පැමිණ එය මිළදී ගනිතැයි සිත සිතා සිටීම කාලය නාස්තියක් ලෙසයි මා දකින්නේ. ඔබට නව්‍යකරණය හා නව අදහස් හරහා සමාජයට වැඩක් කිරීමට සැබැවින්ම  ඕනෑ නම්, ඒ අදහස් හැකි තාක් පුඵල්ව බෙදා හදා ගත යුතුයි. වෙනත් නව නිපැයුම්කරුවන් හා අනෙකුත් උනන්දුවක් දක්වන අය සමඟ සහයෝගයෙන් කි‍්‍රයා කිරීමෙන් ඒ අදහස් ප‍්‍රායෝගික මට්ටමට ගෙන යා යුතුයි. ගැටඵ විසදීමට දායක විය යුතුයි. එසේ නැතිව පේටන්ට් බදා ගෙන සිහින මවමින් සිටීමෙන් කාටවත් ප‍්‍රයෝජනයක් නැහැ!’’

සිවුමංසල කොලූගැටයා #85: අපට සිටින්නේ නව නිපැයුම්කරුවන් ද? පේටන්ට්ධාරින් ද?

මේ අතර රජයේ නව නිපැයුම් කොමිසමේ අධිපති (කොමසාරිස්) දීපාල් සූරියාරච්චි කියන්නේ නව නිපැයුම්කරුවන් කලාකරුවන් වැනි සේම සළකා කි‍්‍රයා කිරීමට සමාජයට වගකීමක් ඇති බවයි.

 

Deepal Sooriyaarachchi

Deepal Sooriyaarachchi

වසරකට පෙර මා සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් කරමින් දීපාල් කීවේ: ‘‘නව නිපැයුම්කරුවන් සිටින්නේ තමන් ජීවත් වන කාලයට වඩා ඉදිරියෙන්. ඔවුන් විය හැකියාවන් හා කළ හැකියාවන් ගැන නිතර සිතනවා (’possibility thinkers’). මේ දැක්ම හා නැඹුරුව ඇත්තේ සමාජයක ටික දෙනකුට පමණයි. ඔවුන් රැක බලා ගෙන දිරිමත් කිරීමට අවශ්‍ය ඒ නිසායි. ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ කී‍්‍රඩා තරගවලින් සම්මාන දිනා සිය රට එන කී‍්‍රඩක කී‍්‍රඩිකාවන් ගුවන් තොටුපලේ දී පිළිගන්නා අන්දමට ම නව නිපැයුම් තරග දිනා ආපසු එන නව නිපැයුම්කරුවන්ට ද අප හරසර දැක්විය යුතුයි.’’

මෙවැනි ගරු සැළකිලි රාජ්‍ය ආයතනයකින් ලබා දීම ප‍්‍රශංසනීයයි. එහෙත් එය පමණක් මදි. මෙරට මාධ්‍ය ආයතන හා ජන සමාජය ද අපේ නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ අදහස් හා නිර්මාණ තුලනාත්මකව ඇගැයීමට ලක් කළ යුතුයි. අන්ධ ලෙසින් චීයර් කිරීම වෙනුවට විචාරශීලීව දිරිමත් කිරීම අවශ්‍යයි.

මට හැකි හැම අවස්ථාවකම මා කරන්නට තැත් කරන්නේත් එයයි.