සිවුමංසල කොලූගැටයා #77: විශ්ව ගම්මානය එක්තැන් කරන ඔලිම්පික් ටෙලිවිෂන්

This is the (Sinhala) text of my Sunday column in Ravaya newspaper on 5 August 2012. This week, I trace the moving images coverage of the Olympics, from the early days of cinema to the modern instantaneous live coverage that makes the whole world watch the Games as they unfold.

I covered similar ground in my English column on 29 July 2012: When Worlds Collide #26: Olympics on TV – How the World is One! (But no, I don’t translate – even my own writing.)

2012 ලන්ඩන් ඔලින්පික් උළෙල, 116 වසරක නූතන ඔලිම්පික් ඉතිහාසයේ මාධ්‍ය මගින් වැඩියෙන් ම ආවරණය කැරෙන හා වඩාත් ම ඩිජිටල් ඔලිම්පික් උළෙල බවට පත්ව තිබෙනවා.

ලන්ඩන් ඔලිම්පික් සංවිධායකයන් වෙතින් නිල මාධ්‍ය ආවරණ පහසුකම (media accreditation) ඉල්ලූම් කළ ලෝක ව්‍යාප්ත මාධ්‍යවේදී සංඛ්‍යාව 22,000 ඉක්මවා ගොස් තිබෙනවා. එතරම් සංඛ්‍යාවක් නිල නොවන අයුරින් ද විවිධාකාර ඩිජිටල් මාධ්‍ය හරහා තමන් රිසි තරග ඉසව් හා ක‍්‍රීඩක ක‍්‍රීඩිකාවන් ගැන වාර්තාකරණයක යෙදෙනු ඇතැයි සංවිධායකයන් අනුමාන කරනවා.

ලන්ඩන් නුවර මෙවර පැවැත් වෙන්නේ ඔලිම්පික් තරඟ මාලාවේ 30 වැන්නයි. 1896දී ග‍්‍රීසියේ ඇතන්ස් නුවර මුල් ම නූතන ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන විට තිබුණේ මුද්‍රිත හා ඡායාරූප මාධ්‍යයන් පමණයි. එහෙත් එතැන් පටන් කෙටි කලක් ඇතුළත සිනමාව (1900), රේඩියෝ මාධ්‍යය (1910) හා ටෙලිවිෂනය (1927) බිහි වී කෙමෙන් ප‍්‍රචලිත වූවා. අළුතෙන් බිහි වූ හැම මාධ්‍යයක් ම ටික කලෙකින් ඔලිම්පික් ආවරණයට යොදා ගනු ලැබූ පරිදි ඉන්ටර්නෙට් හා ජංගම දුරකථන ද අද එම මාධ්‍ය මිශ‍්‍රණයට එක් ව තිබෙනවා.

ඔලිම්පික් තරගාවලි හැකි තාක් සජීව, විස්තරාත්මක හා විචිත‍්‍ර ලෙසින් ලොව පුරා සැමට වාර්තා කිරීමේ අභියෝගය එදා මෙන් ම අදත් පවතිනවා. එයට යොදා ගන්නා මෙවලම් හා තාක්ෂණයන් වෙනස් වූවත් එහි මුඛ්‍ය අරමුණ නම් මුළු ලොවට පොදු මහා ක‍්‍රීඩා උත්සවය කොයි කාගේත් ග‍්‍රහණයට හසු කර දීමයි.

ඔලිම්පික් තරග ඉසව් මෙන්ම ආරම්භක හා අවසන් කිරීමේ සංදර්ශනාත්මක උත්සවයන් සජීව ලෙසින් ටෙලිවිෂන් මාධ්‍යයෙන් විකාශය කිරීම ලොව බොහෝ ටෙලිවිෂන් ආයතනවල අවශ්‍යතාවයයි.

ඔලිම්පික් ව්‍යාපාරයේ පාලක මණ්ඩලය ලෙස ක‍්‍රියාකරන, ආණ්ඩුවලින් පරිබාහිර සංවිධානය ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවයි (International Olympic Committee, IOC). එය ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවල නියෝජනය ලබන ලෝක මට්ටමේ සම්මේලනයක්. එහි සාමාජිකත්වය දරණ ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු 205ක් තිබෙනවා. (ආණ්ඩුවලට පමණක් සාමාජිකත්වය හිමි එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් 193යි.)

සමස්ත ඔලිම්පික් ව්‍යාපාරය එහි ආරම්භක උතුම් අරමුණු හා සාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි පවත්වා ගෙන යන ෂධක්‍ සංවිධානය, ඔලිම්පික් තරගාවලි ටෙලිවිෂන් හරහා ආවරණය කිරීමත් නියාමනය කරනවා. ඔවුන්ගේ ප‍්‍රධාන අරමුණ හැකි තාක් ටෙලිවිෂන් පේ‍්‍රක්ෂකයන්ට ඔලිම්පික් විකාශ නැරඹීමට අවස්ථාව උදාකර දීමයි. මේ නිසා නිදහසේ ගුවනට සංඥා විසුරුවා හරින, ඇන්ටෙනාවකින් හසු කර ගත හැකි (free-to-air, terrestrial) ආකාරයේ ටෙලිවිෂන් නාලිකාවලට ඔලිම්පික් විකාශ වරම දීමට ෂධක්‍ කැමතියි. එමෙන් ම රටක හැකි තාක් ජන සංඛ්‍යාවට නැරඹිය හැකි පරිදි ඇතැම් විට නාලිකා කිහිපයකට එම විකාශ වරම ලබා දෙනවා.

මේ සාරධර්මය උරගා බැලෙන සිදුවීමක් මෙරට සිදු වුණා. ලන්ඩන් ඔලිම්පික් මෙරට විකාශය කිරීමේ වරම ආසියා පැසිෆික් විද්යුත් මාධ්‍ය සංගමය (ABU) හරහා නිල වශයෙන් මෙරට රූපවාහිනී සංස්ථාවට මෙන් ම සිරස/ඵඔඪ මාධ්‍ය ජාලයට ද ලැබී තිබුණා. එහෙත් ශ‍්‍රී ලංකාවේ ඔලිම්පික් විකාශ වරම තනිකර ම තමන්ට ලැබිය යුතු බව කියමින් රූපවාහිනී සංස්ථාව අධිකරණයට ගියා. කොළඹ වාණිජ මහාධිකරණය වෙතින් තහනම් නියෝගයක් ද ලබා ගත්තා.

එයට එරෙහිව අභියාචනා කරමින් සිරස/MTV මාධ්‍ය ජාලය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළා. ඔවුන්ගේ ප‍්‍රබල තර්කයක් වූයේ මෙවර ලන්ඩන් ඔලිම්පික් තරග ඉසව් විශාල සංඛ්‍යාවක් එක්වර පැවැත්වෙන බවත්, දින 16ක් පුරා පැය 3,000කට වැඩි ටෙලිවිෂන් වාර්තාකරණයක් සජීව ලෙසින් සිදු වන බවත්. මෙය කිසිදු තනි නාලිකාවකට විකාශය කිරීමට නොහැකි තරම් විශාල ගුවන් කාලයක් නිසා එක ම රටක බහු විධ නාලිකාවලට ඔලිම්පික් විකාශයන් කිරීමට ඉඩ ලැබීම ඔස්සේ පේ‍්‍රක්ෂකයන්ට වැඩි පරාසයක ඔලිම්පික් තරග ඉසව් බලන්නට ඉඩ ලැබෙන බව ද ඔවුන් පෙන්වා දුන්නා.

ඔලිම්පික් තරගාවලි රූපගත කිරීම ඇරඹුණේ 1908 දී ලන්ඩන් උළෙලින්. එවකට නිහඬව පැවති සිනමාවේ සීමිත තාක්ෂණික පහසුකම් යොදා ගෙන එහි උත්සව හා තරග ඉසවූ චිත‍්‍රපට ගත කළා.

මුල පටන් ම සිනමාකරුවන් අවධානය යොමු කළේ හුදෙක් ඔලිම්පික් උළෙලේ උත්සව අසිරිය, තරග ජයග‍්‍රහණය හා පදක්කම් බෙදා දීම ගැන පමණක් නොවෙයි. ක‍්‍රීඩක ක‍්‍රීඩිකාවන්ගේ මානුෂික හැඟීම්, තරඟකාරීත්වය ඔස්සේ මතු ව එන දේශානුරාගය හා ධීරභාවය (human spirit) හා පරාජිතයන්ගේ හැඟීම් ආදිය ගැනත් සමීප දසුන් හරහා හසු කර ගන්නට ඔවුන් උත්සාහ කළා.

මේ සඳහා සැබෑ ලෝකයේ, තිර නාටක නැතිව දිග ශැරෙන සංත‍්‍රාසමය හා හැඟීම් බරිත අවස්ථා රැුසක් හැම ඔලිම්පික් උළෙලක ම තිබෙනවා. සංවේදී ඡුායාරූප හා චිත‍්‍රපටකරුවන්ට මානුෂික කතාන්දර ආකරයක් ලෙස ඔලිම්පික් තරගාවලී දැකිය හැකියි. අද දවසේ රියැලිටි ටෙලිවිෂන් වැඩසටහන් ගණයට වැටෙන සිදුවීම් එවායේ එමට තිබෙනවා.

London 2012 Opening Ceremony: Tinsel Town goes to Olympia

1908න් පසුව පැවැත් වූ සියළු ඔලිම්පික් තරගාවලි චිත‍්‍රපට කැමරා හෝ ටෙලිවිෂන් කැමරා හෝ මගින් රූපගත කරනු ලැබුවා. තරගාවලියේ උච්ච අවස්ථා කැටි කොට ගත් වාර්තා චිත‍්‍රපටයක් නිපදවීමේ සම්ප‍්‍රදාය ඇරඹුණේ 1924 පැරිසියේ පැවති ඔලිම්පික් උළෙලත් සමගයි. 1920 දශකයේ නිපදවනු ලැබූ ටෙලිවිෂන් තාක්ෂණය යොදා ගෙන 1930 මැද වන විට රූප විකාශය කිරීම ඇරඹුණු විට ඔලිම්පික් වාර්තාකරණයට ඉක්මනින් එය සම්බන්ධ වුණා.

ඔලිම්පික් තරගාවලියක් එය පැවැත්වෙන ක‍්‍රීඩාංගනයකින් බාහිර තැනෙක සිට එවේලේ ම නැරඹීමේ (සජීව) හැකියාව මුල් වරට ලැබුණේ 1936දී ජර්මනිය බර්ලින්හි පැවැත්වූ උළෙලේදී. බර්ලින් හා පොස්ඩාම් දෙනුවර එ සඳහා විශේෂයෙන් සැකසූ මහජන පේ‍්‍රක්ෂකාගාරවල සිට ඔලිම්පික් ඉසවු නැරඹීමේ සීමිත පහසුකම ජර්මන් තාක්ෂණවේදීන් ලබා දුන්නා.

එහෙත් බර්ලින් ඔලිම්පික් උළෙල ගැන වඩාත්ම වැදගත් හා කල් පවත්නා චලන චිත‍්‍ර මතකය නම් ජර්මන් සිනමාවේදිනී ලෙනි රයිෆෙන්ස්ටාල් (Leni Riefestahl) අධ්‍යක්ෂණය කළ Olympia නම් වූ නිල වාර්තා චිත‍්‍රපටයයි.

ඇය හිට්ලර්ගේ නාසිවාදයේ ප‍්‍රචාරණ කටයුතුවලට පක්ෂග‍්‍රාහී ව කටයුතු කළා යයි චෝදනාවක් හා ආන්දෝලනයක් ඇතත්, ඇගේ සිනමාවේ නිර්මාණශීලී බව හා නව්‍යකරණය ගැන විවාදයක් නැහැ. අද ක‍්‍රීඩා තරග ඉසව් රූපගත කොට සංස්කරණය කිරීමේදී යොදා ගන්නා බොහෝ ශිල්ප ක‍්‍රමවල පෙරගමන්කරුවා ඇයයි. මන්ද චලනය (slow-motion), අසාමාන්‍ය රූ රාමු සඳහා කැමරාකරුවන් තරග ධාවන පථ තුළට කිඳා බැස්වීම, පේ‍්‍රක්ෂක ප‍්‍රතිචාර සඳහා කැමරාවක් නරඹන්නන් අතරට ඇවිද ගෙන යාම, ජල ක‍්‍රීඩාවලදී පිහිනුම් තටාකයට ඉහළින්, බිම් මට්ටමින් මෙන්ම දිය යටින් ද රූපගත කිරීම් ආදිය හරහා ඔලිම්පික් ක‍්‍රීඩක ක‍්‍රීඩිකාවන්ගේ ගති සොබා, ආවේග හා ප‍්‍රතිචාර ඔවුන්ටත් නොදැනීම පාහේ හසුකර ගෙන හෘදයාංගම කථාන්තර බවට එක් තැන් කිරීමේ රූප කථා සම්ප‍්‍රදායට ඇගෙන් ලැබුණ ආභාෂය ඉමහත්.

දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසා වසර 12ක විරාමයකින් පසු ඔලිම්පික් තරගාවලියක් යළිත් 1948දී ලන්ඩන් නුවර පැවැති අවස්ථාවේ ලන්ඩනයේ සිට සැතපුම් 50ක අරයක දුරින් පිහිටි නිවාසවලට ලක්ෂ 5ක් ජනයාට නිවසේ සිට තරග නැරඹීමට හැකි මට්ටමට ටෙලිවිෂන් තාක්ෂණය දියුණු වී තිබුණා.

එහෙත් රටකින් රටකට ටෙලිවිෂන් සංඥා එසැනින් යැවීමේ හැකියාව පැවතුණේ නැහැ. 1952 හෙල්සින්කි ඔලිම්පික් ටෙලිවිෂන් හරහා විකාශය නොවූ අතර 1956 මෙල්බර්න් ඔලිම්පික් විකාශය ඔස්ටේ‍්‍රලියාවට පමණක් සීමා වුණා. එම තරගාවලියේ සංවිධායකයන් ටෙලිවිෂන් වාර්තාකරණයට අවශ්‍ය තාක්ෂණය සම්පාදනය කර තිබුණත් වෙනත් රටවලින් ආ ටෙලිවිෂන් ආයතන එ සඳහා සංවිධායකයන් ඉල්ලා සිටි සුළු ගාස්තුව ගෙවීම ප‍්‍රතික්ෂේප කළා. ඔලිම්පික් වැනි මහජන ක‍්‍රීඩා උත්සවයක් රූපගත කිරීමට මුදල් ගෙවිය යුතු නැතැයි ඔවුන් තර්ක කළා.

එහෙත් මේ තර්කය වෙනස් කොට මුල්වරට ඔලිම්පික් තරගාවලියක් ආවරණය සඳහා ටෙලිවිෂන් ආයතන ගාස්තුවක් ගෙවූයේ 1960 රෝමයේ පැවති උළෙල සඳහායි. සමස්ත ගාස්තුව එවකට ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන් 1.2 යි. අද ඩොලර් බිලියන ගණනින් අලෙවි වන ටෙලිවිෂන් විකාශ වරම් ගාස්තු සමග සසඳන විට මෙය සුළු මුදලක්.

ලෝකයට ම එකවර ඔලිම්පික් උළෙලක් සජීව ලෙසින් ටෙලිවිෂන් හරහා දැක බලා ගැනීමේ හැකියාව ලැබුණේ 1964 තෝකියෝ තරගාවලියේ සිටයි. 1945දී බි‍්‍රතාන්‍ය විද්‍යා ලේඛක ආතර් සී ක්ලාක් මුල්වරට යෝජනා කළ පණිවුඩ චන්ද්‍රිකා සංකල්පය, අමෙරිකානු සමාගම් විසින් සැබෑවක් බවට පත් කළේ 1960 දශකය මුලදී. මුල්ම පණිවුඩ චන්ද්‍රිකාවක් වූ සින්කොම් 3 (Syncom 3) යොදා ගෙන තෝකියෝවේ ඔලිම්පික් දර්ශන යුරෝපයට හා අමෙරිකාවට සජීව ලෙසින් විකාශය කරනු ලැබුවා.

1964න් පසු අඩ සියවසකට ආසන්න කාලයක් තුළ පවත්වන 12 වන ඔලිම්පික් තරගාවලිය මේ දිනවල අප ටෙලිවිෂන් හරහා නරඹනවා. මේ හැම උළෙලක් ම සජීව ලෙසින් ලොව පුරා විකාශය කෙරුණු අතර ශ‍්‍රී ලංකාවේ මුල්වරට එය සිදුවූයේ 1984 ලොස් ඇන්ජලීස් ඔලිම්පික් උළෙලත් සමගයි.

වේලා කලාපයන් (time zones) අනුව අපේ දිවා කාලයේ හෝ රාත‍්‍රී කාලයේ සිදු වන ඔලිම්පික් ඉසව් එසැනින් නැරඹිම හරහා අප ලෝක ව්‍යාප්ත තොරතුරු සමාජයේ කොටස්කරුවන් මෙන් ම මාෂල් මැක්ලූහන් හා ආතර් සී. ක්ලාක් වැනි සන්නිවේදන විශාරදයන් කල් තබා දුටු විශ්ව ගම්මානයේ පදිංචිකරුවන් ද වනවා.

මෙය හැම කෙනකු ම එක සේ ආවඩන සංසිද්ධියක් ද නොවෙයි. ටෙලිවිෂන් විකාශ වරම් හරහා ලැබෙන අති විශාල මුදල් ප‍්‍රමාණයත්, නිල අනුග‍්‍රාහක වරම ලබන සමාගම් එ සඳහා ගෙවන ගාස්තුවක් නිසා ඔලිම්පික් ව්‍යාපාරය වාණිජකරණය වී ඇතැයි සමහරුන් චෝදනා කරනවා.

අන් හැම දෙයක්ම මිළ මුදලට විකිණෙන වත්මන් පාරිභෝගික සමාජයේ ඔලිම්පික් පමණක් ස්වේච්ඡාවෙන්, නොමිලේ හෝ ලාබෙට කිරීමේ ප‍්‍රායෝගික හැකියාවක් නැති බව අප පිළිගත යුතුයි. එමෙන්ම මේ වන විට ඔලිම්පික් තරගාවලි පත්ව තිබෙන දැවැන්ත පරිමානයට අනුව සුවිසල් ආයෝජන නොමැතිව උළෙලක් පැවැත්වීම සිතන්නටවත් බැරි දෙයක්. (ලන්ඩන් උළෙලට රටවල් 205කින් ක‍්‍රීඩක ක‍්‍රීඩිකාවන් 10,500 ක් පමණ ක‍්‍රීඩා 26ක ඉසව් 300කට වැඩි ගණනක තරක කරනවා.)

ඔලිම්පික් තරග ඉසව් එසැනින් ලෝකයේ ඕනෑ ම තැනෙක සිට ග‍්‍රහණය කිරීමේ හැකියාව අද වන විට ටෙලිවිෂන් මාධ්‍යයට අමතරව ඉන්ටර්නෙට් සබඳතා ඇති පරිගණක මෙන්ම ජංගම දුරකථන හරහා ද ලැබෙනවා.

මේ ප‍්‍රවණාතාව වඩාත් ප‍්‍රබල වන විට ටෙලිවිෂන් ඔලිම්පික් පේ‍්‍රක්ෂක සංඛ්‍යාව ටිකෙන් ටික අඩුවේදැයි සැකයක් තිබෙනවා. IOC මෙන් ම ඔලිම්පික් සංවිධානය කිරීමේ වරම ලබා ගන්නා සත්කාරක නගර ද සිය වියදමින් විශාල කොටසක් පියවා ගන්නේ ටෙලිවිෂන් විකාශ අයිතිය අලෙවියෙන්. එසේ ලබා ගන්නා විකාශ අතරතුර වෙළඳ දැන්වීම් පෙන්වීම හරහා ටෙලිවිෂන් ආයතන ආදායම් උපයා ගැනීම වෙළඳපොල ආකෘතියයි.

වෙළඳ දැන්වීම් රහිත වෙබ් මාධ්‍ය හරහා (උදා: YouTube) ඔලිම්පික් සජීව ලෙසින් නරඹන්නට හැකි නම් පේ‍්‍රක්ෂකයන් සමහරෙක් සජීව ටෙලිවිෂන් වෙතින් ඉවත් වෙයිද? 2008 බේජිං ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹූ ලෝක ව්‍යාප්ත සමස්ත ටෙලිවිෂන් පේ‍්‍රක්ෂක සංඛ්‍යාව බිලියන් 4.3ක් (කෝටි 430) වුණා. මෙවර ලන්ඩන් පේ‍්‍රක්ෂක සංඛ්‍යාව එය අභිබවා යයි ද? නැතිනම් එයට අඩු වෙයි ද?

මේ ප‍්‍රශ්ණවලට පිළිතුරු ළඟදී ම දැනගත හැකියි. එහෙත් වෙබ් මාධ්‍ය ප‍්‍රගමනය හමුවේ සාම්ප‍්‍රදායික ටෙලිවිෂන් මාධ්‍යවලට මෙන් ම ඔලිම්පික් සංවිධායකයන්ට ද අළුත් විදියට සිතන්නට අභියෝග මතු වී තිබෙනවා.

Serendib Quiz with Nalaka Gunawardene: Test Your Brain Power, Win Prizes!

Media Release: 15 July 2012

Quizzing is a well established hobby as well as a mind sport around the world. Participants engage in a friendly tussle using quick wits and sharp memories.

Also known as general knowledge competitions, quizzing has been a popular programme type on Lankan radio and TV for several decades. Recently, reality quiz shows on TV have renewed interest in this activity.

Now, a group of quiz enthusiasts have launched named Serendib Quiz, a live quizzing event to nurture a serious quizzing culture in Sri Lanka.

The first Serendib Quiz will be held on Sunday, 29 July 2012 at 2.00 pm at Galadari Hotel, Colombo 1.

The quiz, in English, will involve 50 questions from all areas of knowledge, both local and global. It will be compiled and conducted by Nalaka Gunawardene, one of the most versatile quizzing professionals in Sri Lanka who has over 30 years of experience as a quiz kid turned quizmaster.

Participation in this team event is open to all educational institutions (schools, universities, training institutes), public and private establishments, banks and other financial institutions, as well as groups of private individuals.

Prizes worth a total of Rs. 225,000 can be won by the highest performing teams at this quiz, organised by Quiz World (Pvt) Limited, an educational services company dedicated to promoting quizzing as a mind sport. http://quizworldlanka.com

Serendib Quiz is sponsored by Commercial Credit PLC in partnership with Sarasavi Bookshop (Pvt) Limited and Fast Ads (Pvt) Limited. The media sponsors are Daily News, Sunday Observer and TV Derana.

Prior registration is required (by or before 24 July 2012). More information, along with the Entry Form, are available on request from Vindana Ariyawansa, phone 0773 996 096; Email: Vindana@gmail.com

සිවුමංසල කොලූගැටයා #66: රේඩියෝවෙන් ‘අපේකරණය’ කළ ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාව

Four years ago, I wrote in a book review: “Here we have, straight from the original source, the story of how cricket became the de facto national past-time, if not our national addiction or religion! Like it or hate it, cricket is an integral part of our popular culture. Radio (and later TV) cricket commentaries take much of the credit (or blame, in some people’s view) for building up this uncommon fervour that occasionally unites our otherwise utterly and bitterly divided nation.”

In this week’s Ravaya column (in Sinhala), I dip into broadcasting history of Ceylon/Sri Lanka to find out more about the origins of live cricket commentaries in Sinhala. A principal source is the book I reviewed in 2008 soon after it came out: Palitha Perera Samaga Sajeeva Lesin (Live with Palitha Perera).

I refer to the pioneers of Sinhala cricket broadcasting over radio: Karunaratne Abeysekera and Palitha Perera. The duo drew guidance from their seniors like D M Colombage and H M Gunasekera.

Palitha Perera, who did the first ball-by-ball cricket commentary in Sinhala in March 1963, is still engaged in this enthralling practice nearly half a century later. He is now one of the three seniormost cricket commentators in the world with the longest track record.

L to R – H M Gunasekera, Palitha Perera, Karunaratne Abeysekera

කෘතහස්ත නිවේදක, මාධ්‍යවේදී හා මාධ්‍ය පරිපාලක එච්. එම්. ගුණසේකර සූරීන් අප අතරින් වියෝ වී දස වසක් පිරෙන්නේ මැයි 11 වනදාටයි. රේඩියෝ හා ටෙලිවිෂන් මාධ්‍ය දෙකෙහි ම හපන්කම් කළ ඔහු, අපට ගැලපෙන විද්යුත් මාධ්‍ය කලාවක් බිහි කරන්නට විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කළා. ඔහු ගැන ගුණ සැමරුමක් වෙනුවට ඔහුත් යම් තරමකට සම්බන්ධ වූ මෙරට විද්යුත් මාධ්‍ය කලාවේ ජයග‍්‍රහණයක් ගැන අද මා විග‍්‍රහ කරනවා. ඒ ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාව දේශීයකරණය හෙවත් අපේකරණය කරන්නට රේඩියෝ හා ටෙලිවිෂන් මාධ්‍ය මුල් වූ කථාවයි.

ජාති, ආගම්, කුල, දේශපාලන පක්‍ෂ හා වෙනත් සාධක නිසා දැඩි ලෙස භේද වූ අපේ රටේ සියළු දෙනා එක්සත් කරන දුර්ලභ පොදු සාධකයක් නම් ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාවයි. එංගලන්තයේ බිහි වී, බි‍්‍රතාන්‍ය යටත් විජිත පාලකයන් විසින් මෙරටට හදුන්වා දෙනු ලැබ, දශක ගණනාවක් අපේ ඉහළ පැළැන්තියේ අයට සීමා වී තිබූ කි‍්‍රකට්, මුළු රටම ආදරයෙන් වැළඳ ගත්තේ කෙලෙස ද? අපේ දේශීයත්වයට සමීප තවත් ක‍්‍රීඩා තිබුණත් ඒ සියල්ල අභිබවා බාල-මහලූ-නාගරික-ගැමි-දුප්පත්-පොහොසත් හැම දෙනකු ම අතර වඩාත් ජනප‍්‍රිය ක‍්‍රීඩාව හා ජනප‍්‍රිය සංස්කෘතියේ ප‍්‍රබල අංගයක් බවට ක‍්‍රිකට් පත් වූයේ කෙසේ ද?

එය අහම්බෙන් සිදු වූවක් නොවෙයි. නිල බලයෙන් දියත් කළ මහ ව්‍යාපෘතියක් ද නොවෙයි. එයට බොහෝ කොට ම හේතු වූයේ රේඩියෝ මාධ්‍යය හරහා සිංහලෙන් ක‍්‍රිකට් විස්තර ප‍්‍රචාරයයි. මේ සංස්කෘතික විප්ලවයේ අක්මුල් ගැන මා විපරම් කළා.

සිංහලෙන් ක‍්‍රිකට් තරග පිළිබඳ සාරාංශයන් රේඩියෝවෙන් ඉදිරිපත් කිරීම 1960දී ඇරඹුවේ නිවේදක කරුණාරත්න අබේසේකර විසින්. ඉරිදා දිනවල පස්වරු 5 සිට 6 දක්වා ඔහු ඉදිරිපත් කළ ‘සරස්වතී මණ්ඩපය’ වැඩසටහනෙන් ආනන්ද-නාලන්දා වාර්ෂික ක‍්‍රිකට් තරගයේ අවසන් දිනයේ අන්තිම පැය ආවරණය කළා.

ඔහු එසේ විවර කර දුන් මගෙහි ඉදිරියට ගිය ඊළග පුරෝගාමියා වූයේ 1961-62 වසරවල නාලන්දා පිළට ක‍්‍රීඩා කළ පාලිත පෙරේරායි. 1963 ජනවාරියේ ගුවන් විදුලි සේවයට බැදුණු ඔහු, ඒ වසරේ මාර්තුවේ ආනන්ද-නාලන්දා සමස්ත ක‍්‍රිකට් තරගය ම සජීව රේඩියෝ විස්තර ප‍්‍රචාරයක් කිරීමට යෝජනා කළා. එයට අවසර දුන්නේ එවකට සිංහල අංශයේ කථා සම්පාදක වූ එච්. එම්. ගුණසේකරයි.

පාලිත නාලන්දාවේ ආදි ශිෂ්‍යයකු වූ නිසා (සමබරතාව රැක ගනු පිණිස) ඔහුගේ සහයට කෙනකු ආනන්දයෙන් සොයා ගන්නා ලෙසත් එච්. එම්. පාලිතට කීවා. ඒ අනුව පාලිත පෙරේරාත් ආනන්දයේ එවකට විද්‍යා ගුරුවරයකු වූ රඝුනාත් වීරසූරියත් 1963 මාර්තු පැවති 34 වැනි ආනන්ද නාලන්දා ක‍්‍රිකට් තරගයේ මුල් ඕවරයේ සිට අන්තිම ඕවරය දක්වා සමස්ත ක‍්‍රීඩා තරගය ම සජීව ලෙසින් සිංහලෙන් විස්තර ප‍්‍රචාරය කළා.

කොළඹ බොරැල්ලේ, වනාතමුල්ලේ පිහිටි ඕවල් ක‍්‍රීඩාංගනයේ (දැන් පී. සරවනමුත්තු ක‍්‍රීඩාංගනය) පැවති මේ තරගයේ විස්තර ප‍්‍රචාරය කිරීමේදී තාක්‍ෂණික මෙන් ම භාෂාමය අභියෝගවලට මුහුණ දුන් සැටි පාලිත ලියා තිබෙනවා. මේ ඉතිහාසය අද බොහෝ දෙනා දන්නේ නැති බවත්, දැන ගත්ත ද වැරදි අර්ථකථන නිසා ඒ දැනුම විකෘති වී ඇති බවත් පාලිත කියනවා.

කරුණාරත්න අබේසේකර 1960දී සංක්ෂිප්ත විස්තර ප‍්‍රචාර සිංහලෙන් අරඹන විට ඒ සඳහා ඔහුගේ රේඩියෝ ගුරුවරයා වූ ඞී. එම්. කොළඹගේ සූරීන්ගේ උපදෙස් ලද බව කරුගේ පුතු දිලීප අබේසේකර කියනවා. එල්ලේ ක‍්‍රීඩාවේ හමුවන පිත්ත, පන්දුව, කඩුල්ල වැනි වචන එලෙසින් ම ක‍්‍රිකට් සඳහා ද යොදා ගත් අතර වෙනත් යෙදුම් අවශ්‍යතාවයේ හැටියට සැනෙකින් සකසා ගනු ලැබුවා.

Live with Palitha Perera

Live with Palitha Perera

“පාලිත පෙරේරා සමග සජීව ලෙසින්” නමින් පාලිත 2008දී ලියූ පොතෙහි ඇති ආවර්ජනය තරමක් වෙනස්. සිය රේඩියෝ ජීවිතයේ මුල්ගුරු ලෙස ගෞරවපූර්වකව සළකන්නේ කරුණාරත්න අබේසේකරයන් බව හෘදයංගම ලෙස සඳහන් කරමින් පාලිත කියන්නේ සිංහලෙන් ක‍්‍රිකට් සන්නිවේදනයට අවශ්‍ය වූ වචන කෝෂය හා යෙදුම් වැඩිපුර ම නිර්මාණය වූයේ තමන් අතින් බවයි. එහෙත් භාෂා හා මාධ්‍ය ක්‍ෂෙත‍්‍ර දෙකේ දැවැන්තයන්ගේ උරහිස සිට වැඩි දුරක් දැකීමට හැකි වූ බව පාලිත නිහතමානීව පිලි ගන්නවා.

මුල් වසර කිහිපයේ පාලිත උපයෝගී කර ගත්තේ ක‍්‍රිකට් මූලධර්ම හා දර්ශනයට අනුකූල වූත්, සිංහල ශ‍්‍රාවකයන්ගේ දෙසවනට ගෝචර වූත් වචන හා යෙදුම් මාලාවක්. විජාතික ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාව අපේකරණයට මෙසේ උචිත වදන් පෙළක් බිහිකර ගැනීම තීරණාත්මක වූවා.

එහෙත් සිංහල පණ්ඩිතයන්ට මේ තරුණ නිවේදකයාගේ නව්‍යකරණය නොසෑහෙන්නට ඇති. ඒ නිසාදෝ ලංකා ගුවන්විදුලියේ (Radio Ceylon) අධ්‍යක්‍ෂ පාලිතට කියා සිටියා රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් සකසන ලද පාරිභාෂික ක‍්‍රිකට් වචන ලැයිස්තුවක් භාවිත කරන ලෙස. මේ අනුව පාලිත ඊළග ආනන්ද-නාලන්දා තරගයේදී මේ වචන යොදා විස්තර ප‍්‍රචාරය ඇරඹුවා.

ඒ යුගයේ ඕවල් ක‍්‍රීඩාංගනයේ වටේ ඇති මණ්ඩපවල කණුවල ලවුඞ්ස්පීකර් සවි කර විස්තර ප‍්‍රචාර එවේලේ ම එතැන සිටි සැමට සවන්දීමේ අවස්ථාව ලබා දී තිබුණා. Slips ක‍්‍රීඩකයන්ට සිංහල පණ්ඩිතයන් දී තිබූ යෙදුම “ලූහුට්ටා”. මේ අනුව පාලිතට කියන්නට සිදු වූයේ මෙවැනි විස්තර ප‍්‍රචාරයක්: “වැට රකින්නා ළගින් ම ලූහුට්ටන් පේලියක් ඉන්නවා. පළමුවැනි ලූහුට්ටා, දෙවැනි ලූහුට්ටා, තුන්වැනි ලූහුට්ටා….. දැන් මෙන්න ලූහුට්ටන් අතරින් පන්දුව ලූහුටලා හතරේ සීමාවට යනවා…!”

ටික වේලාවකින් කාර්මික නිලධාරී එඞ්මන්ඞ් තිලකරත්න පැමිණ පාලිතට මෙහෙම කිව්වා: “පාලිත මොනවද ඔය කියවන්නේ? අර පැවිලියන් එකේ ඉන්න මිනිස්සු එක දිගට හූ කියනවා ඕක අහලා!”

සජීව ප‍්‍රචරයේ රැදී සිටින අතර ගුවන්විදුලි අධිකාරීන්ට දන්වා උපදෙස් ගන්නැයි පාලිත ඔහුට කීවා. පාරිභාෂික වචන ලැයිස්තුව වහා නතර කිරීමට අනුමැතිය ලැබුණා. එදා මේ රටේ කි‍්‍රකට් ලෝලීන් හූ කිව්වේ පාලිතට නොවේ, අයෝග්‍ය වදන් පෙළක් බලෙන් සිංහල ශ‍්‍රාවකයන් මත පටවන්නට තැනූ සිංහල බක පණ්ඩිතයන්ටයි!

ඉනික්බිති සිදු වූ දෙය යළිත් පාලිතගේ ම වචනවලින්: “එහෙත් වැරැදීම් හා ප‍්‍රයර්ථන මගින් මා විසින් ම සකසා ගන්නා ලද ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩා විස්තර ප‍්‍රකාශයට ඇවැසි පාරිභාෂික වචන කෝෂය හා විස්තර යෙදුම් දිගට ම භාවිතයට ගත්තෙමි. හැත්තෑවේ දශකය පටන් ගන්නා විට එය රට ම පිළිගන්නා තරමට රටේ ව්‍යාප්ත වී තිබුණි. ඔප මට්ටම් කොට සාදා නිමවා තිබූ මෙම වචන කෝෂය ඊට පසු ආ මාධ්‍ය පරිහරනය කරන්නන් විසින් ලෙහෙසියෙන් ම භාවිතයට ගනු ලැබිණ.”

‘නොඉඳුල් ඕවරය’ යන්න කරු යෝජිත සිංහල වචනයක් වන අතර, ‘තණතිල්ල’ හා ‘නිලකුණු ඕවරය’ මහාචාර්ය විනී විතාරණ සූරින්ගේ නිමැවුම් බව පාලිත කියනවා. “දැවී යාම හදපු හැටි මටවත් මතක නැහැ. නමුත් දැන් එය ඉතා සමීප ලෙසින් සමාජගත වෙලා”, පාලිත මෑතදී මා සමග කීවා.

“අද ගුවන්විදුලිය, රූපවාහිනිය, පුවත්පත යන සියළු මාධ්‍යයන් ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාව අරභයා භාවිතා කරන ක‍්‍රිකට් වචන කෝසයේ 95%ක නිර්මාණකරු මම වෙමි. මේ රටේ ක‍්‍රිකට් සිංහල සන්නිවේදන සාහිත්‍යයක් බිහි වීම සඳහා මගෙන් කෙරුණු මේ දායාදය පිළිබඳව කවුරුත් හෝ පිළිගැනිමක් හෝ සඳහනක් හෝ නොදැක්වීම කණගාටුවට කරුණකි,” යයි පාලිත සිය පොතේ ලියා තිබෙනවා (182-3 පිටු).

1963 මුල් ම සජීව සිංහල ක‍්‍රිකට් විස්තර ප‍්‍රචාරයට යොදාගත් විස්තර විචාරක අට්ටාලය ගැනත් කථාවක් තිබෙනවා. ලංකා ගුවන්විදුලියට එවකට තිබූ එක ම ඇලූමීනියම් අට්ටාලය (gentry) ඉංග‍්‍රීසි විස්තර ප‍්‍රකාශකයන් දෙදෙනාට වෙන් වුණා. එක අට්ටාලයේ සිට එකවර භාෂා දෙකකින් රේඩියෝ ප‍්‍රචාරයක් කළ නොහැකි නිසා අඹ ලී භාවිත කරමින් අඩි 5ක් පමණ උස කුඩා වේදිකාවක් තනා එය සිංහල විස්තර ප‍්‍රකාශකයන්ට දුන්නා. ඒ මත වරකට එක් අයෙකුට පමණක් පුටුවක් තබා හිඳ ගැනීමට ඉඩ තිබුණු අතර, හිසට උඩින් කිසිදු ආවරණයක් තිබී නැහැ.

Cricket in Sri Lanka – More than a game

මුල් විස්තර ප‍්‍රචාර සිංහලෙන් කළේ එක් අතකින් මයික‍්‍රෆෝනයත් අනෙක් අතින් කුඩයකුත් අල්ලා ගෙනයි! වසර කිහිපයක් සිංහල විස්තර ප‍්‍රචාරකයන් මේ තාවකාලික වේදිකාවට සීමා වූ අතර ඔවුන්ට ඇලූමීනියම් අට්ටාලය හිමි වූයේ 1968දී පමණ. ඒ වන විට සිංහල විස්තර ප‍්‍රචාර වඩාත් ජනප‍්‍රිය වී තිබුණා.

1963න් ඇරඹි පන්දුවෙන් පන්දුවට කරන සජිව ක‍්‍රීකට් විස්තර ප‍්‍රචාර ඉන් පසු සෑම වසරක ම ප‍්‍රධාන පාසල් ක‍්‍රිකට් තරග සඳහාත්, විටින් විට විදේශ ක‍්‍රිකට් කණ්ඩායම් මෙරටදී ශ‍්‍රි ලංකා පිල සමග තරග කරන විටදීත් ලබා දීමට පාලිත මුල් වුණා. ඒ සඳහා සහාය විස්තර ප‍්‍රචාරකයන් ලෙස තිලක සුදර්මන්ද සිල්වා, අමරබන්දු රූපසිංහ, මයිකල් කරුණාතිලක හා සිරිසෝම ජයසිංහ ආදීන් ද හවුල් කර ගත්තා.

1970 වන විට ඉංග‍්‍රීසි විස්තර ප‍්‍රචාර අභිබවා සිංහල විස්තර ප‍්‍රචාර බෙහෙවින් ජනප‍්‍රිය වුණා. 1971 කැරැුල්ලෙන් පසු රාජකීය-සාන්ත තෝමස් කි‍්‍රකට් තරගයට ද සිංහල විස්තර ප‍්‍රචාරයක් අවශ්‍ය වුණා. මේ අනුව 1972දී එම තරගයේ විස්තර ප‍්‍රචාරයට පෙමසර ඈපාසිංහ ද හවුල් කර ගත්තේ පාලිත විසින්. සුප‍්‍රකට ‘පාලිත-ඈපා සුසංයෝගය’ ඇරඹුණේ තැන් සිටයි.

ක‍්‍රිකට් ගමට ගොස් එය මුළු රටේ ජනප‍්‍රියවීමට තීරණාත්මක ලෙස හේතු වූයේ කරු හා පාලිත අරඹා, පසුව ඈපා ද සමග පෙරට ගෙන ගිය සුමට හා හුරුබුහුටි ශෛලිය බවට විවාදයක් නැහැ. අද ක‍්‍රිකට් ක්ෂේත‍්‍රයේ වැජඹෙන සැවොම පාලිත හා ඈපා උගුරේ කෙළ ලේ රහ මතු වන තුරු කළ උදයෝගශීලී විස්තර ප‍්‍රචාරයන්ට ණය ගැතියි!

ශ‍්‍රි ලංකාව ටෙස්ට් ක‍්‍රිකට් වරම් ලබා 1982 පෙබරවාරියේ කොළඹ දී එංගලන්ත පිළට එරෙහිව කළ මංගල ටෙස්ට් තරගය එවකට අලූත් රූපවාහිනී සංස්ථාව හරහා මෙරට පේ‍්‍රකෂකයන්ට ගෙන ඒමේදී ප‍්‍රධාන විස්තර ප‍්‍රචාරකයා වුයේත් පාලිත පෙරේරායි. පාලිත-ඈපා සුසංයෝගය එසේ රේඩියෝවෙන් ටෙලිවිෂනයට ද සංක‍්‍රමණය වුණා.

මාධ්‍යය ක්ෂේත‍්‍රයේ ඇතැම් නොකටයුතුකම්වලට එරෙහිව දැඩි ප‍්‍රතිපත්තිමය ස්ථාවරයක සිටීම නිසා විස්තර ප‍්‍රචාරවලින් පාලිත ඉවත් කළ අවස්ථා ද තිබෙනවා. ක‍්‍රීඩාගාරයක් අසලටවත් නොගොස්, තරගයක ටෙලිවිෂන් විකාශයක් බලමින් එය රේඩියෝවෙන් විස්තර කථනය කිරිම ඔහු එසේ ප‍්‍රතික්ෂේප කළ එක් අහිතකර ප‍්‍රවණතාවක්. එහෙත් ඇතැම් රේඩියෝ විස්තර ප‍්‍රචාර දැන් සිදු වන්නේ මේ අයුරින්.

ඇතැම් වැරදි සහගත සිංහල යෙදුම් ක‍්‍රිකට් වචන කෝෂයට කොහේදෝ සිට එක් වී දැන් මුල බැස ගෙන තිබෙනවා. හොඳ උදාහරණයක් නම් ‘තුන් ඉරියව්ව’යි. ඉංග‍්‍රිසියෙන් all-rounder යන්නට නිවැරදි සිංහල යෙදුම ‘සියලූ අංශවල දස්කම් පාන්නා’ වුවත් වැරදි යෙදුම තවමත් පුළුල්ව භාවිත වනවා.

ක‍්‍රිකට් අපේකරණයට දායක වූ පුරෝගාමී මාධ්‍ය චරිත ගැන මීට වඩා දැනුවත්කමක්, කෘතඥපූර්වක බවක් තිබිය යුතුයි. අද දැවැන්ත ව්‍යාපාරික මට්ටමට පත්ව ඇති ලාංකික ක‍්‍රිකට් ක‍්‍රීඩාව එතැනට ආවේ ක‍්‍රීඩකයන්, පුහුණුකරුවන් හා ක‍්‍රීඩා ලෝලීන්ගේ උනන්දුව හා කැපවීම මෙන් ම ක‍්‍රිකට් විස්තර ප‍්‍රචාරකයන්ගේ උද්‍යොගය හා දායකත්වය නිසා ද බව කිව යුතුයි.

See also:

Palitha Perera: The man who refused to be His Master’s Voice

The Island, 8 Oct 2009: Palitha Perera: ‘Singhalising’ Colonial Cricket

Can cricket unite a divided Sri Lanka? Answer is in the air…will it be caught?

Boys playing cricket on tsunami hit beach in eastern Sri Lanka, January 2005 (photo by Video Image)


Two boys playing cricket on a beach, with a makeshift bat and wicket. What could be more ordinary than this in cricket-crazy Sri Lanka, where every street, backyard or bare land can host an impromptu game?

But the time and place of this photo made it anything but ordinary. This was somewhere along Sri Lanka’s east coast, one day in mid January 2005. Just a couple of weeks after the Indian Ocean tsunami had delivered a deadly blow to this part of the island on 26 December 2004.

My colleagues were looking for a survivor family whose story we could document for the next one year as part of the Children of Tsunami media project that we had just conceived. On their travels, they came across these two boys whose family was hit hard by the tsunami: they lost a sibling and their house was destroyed.

They were living in a temporary shelter, still recovering from the biggest shock of their short lives. But evidently not too numbed to play a small game of cricket. Perhaps it was part of their own way of coping and healing.

More than six years and many thousand images later, I still remember this photo for the quiet defiance and resilience it captured. Maybe that moment in time for two young boys on a devastated beach is symbolic of the 20 million plus men, women and children living in post-war Sri Lanka today.

We are playing cricket, or cheering cricket passionately and wildly even as we try to put a quarter century of war, destruction and inhumanity behind us. And at least on the cricket front, we’re doing darn well: the Sri Lanka national team beat New Zealand on March 29 to qualify for the ICC Cricket World Cup finals on April 3 in Mumbai.

We’ve been here once before – in March 1996 – and won the World Cup against many odds. Can we repeat or improve that performance? We’ll soon know.

Of course, rebuilding the war-ravaged areas and healing the deep-running wounds of war is going to be much harder than playing the ball game.

My friends at Groundviews is conducting an interesting informal poll: World Cup cricket aiding reconciliation in Sri Lanka: Fact or fiction?

A few days ago, Captain of Lankan cricket team Kumar Sangakkara described post-war northern Sri Lanka as a scene of devastation after paying his first visit to the region. People of the north have been deprived for 30 years of everything that is taken for granted in Colombo, he told the media.

He toured the north with team mate and wiz bowler Muttiah Muralitharan, who is patron of the Foundation of Goodness. The charity, itself a response to the 2004 tsunami, “aims to narrow the gap between urban and rural life in Sri Lanka by tackling poverty through productive activities”.

Earlier this month, Lankan novelist Shehan Karunatilaka wrote a highly moving essay in the London Observer titled ‘How cricket saved Sri Lanka’. The blurb read: “As co-host of the current World Cup, Sri Lankans are relishing their moment on the sport’s biggest stage. And no wonder. For them, cricket is much more than a game. After years of civil war, the tsunami and floods, it’s still the only thing holding their chaotic country together.”

In that essay, which is well worth a read, he noted: “Many of us believe in the myth of sport; some more than others. Clint Eastwood and Hollywood have turned the 1995 Rugby World Cup into a sport-conquers-apartheid fantasy in Invictus. CLR James believed cricket to be the catalyst for West Indian nationalism. A drunk in a Colombo cricket bar once told me that Rocky IV had hastened the fall of the Soviet Empire.”

He added: “Let’s abandon the myths for now. Sport cannot change a world. But it can excite it. It can galvanise a nation into believing in itself. It can also set a nation up for heartbreak.”

Cricket has indeed excited the 20 million Lankans from all walks of life, and across the various social, economic and cultural divides. It has rubbed off on even a cricket-skeptic like myself.

We will soon know whether the Cricket World Cup will be ours again. Whatever happens at the Wankhede Stadium in Mumbai on April 2, we have a long way to go on the road to recovery and reconciliation.

Colombo, 29 March 2011: When Sri Lanka beat New Zealand to qualify for Cricket World Cup 2011 Finals

FIFA World Cup 2010: Media Conquering Planet Football!

Most Earthlings have just spent a month on this!

“If you’re an alien planning to invade the Earth, choose July 11. Chances are that our planet will offer little or no resistance.

“Today, most members of the Earth’s dominant species – the nearly 7 billion humans – will be preoccupied with 22 able-bodied men chasing a little hollow sphere. It’s only a game, really, but what a game: the whole world holds its breath as the ‘titans of kick’ clash in the FIFA World Cup Final.

“Played across 10 venues in South Africa, this was much more than a sporting tournament. It’s the ultimate celebration of the world’s most popular sport, held once every four years. More popular than the Olympics, it demonstrates the sheer power of sports and media to bring together – momentarily, at least – the usually fragmented and squabbling humanity.”

This is the opening of my latest op ed essay, which appears in several print and online outlets this weekend. It’s timed for the finals of the FIFA World Cup 2010 – the most widely followed sporting event in the world, which will be played in Soccer City, Johannesburg, South Africa today, 11 July 2010. The Netherlands will meet Spain in this culmination of international football that has been distracting a good part of humanity for a month.

This sporting event is tipped to be the most-watched television event in history. Hundreds of broadcasters are transmitting the World Cup to a cumulative TV audience that FIFA estimates to reach more than 26 billion people. Some TV channels offer high definition (HD) or 3-D quality images to enhance the mass viewing experience.

The essay was written a few days ago, after the FIFA World Cup 2010 had reached the semi-finals stage. To be honest, I’m not an ardent football fan. But as an observer of popular culture, I’ve gladly allowed myself to be caught up in the current football frenzy. I just love to watch people who watch the game…

It’s a light piece written to suit the current global mood, but I acknowledge that the World Cup is really more than just a ball game. The basic thrust of my essay is to comment on the powerful mix of fooball and live coverage: “For the past month, the winning formula for unifying the Global Family seemed to be: international football + live broadcasts + live coverage via the web and mobile phones.”

The Times of India, 11 July 2010: Planet Football: Sports unites a fragmented humanity

The Sunday Times, Sri Lanka, 11 July 2010: Conquering Planet Football

Groundviews.org: Beam Me Up to Planet Football

United Colours of Football, courtesy FIFA

The essay builds on themes that I’ve already explored on this blog – for example, how President Nelson Mandela used the 1995 World Cup Rugby championship to unite his racially divided nation, as told in the movie Invictus.

I also touch on FIFA being a wielder of formidable soft power in the world today, arguably more influential than the United Nations.

Here’s my parting thought, on which I invite reader comment: “On second thoughts, those invading aliens don’t need to worry too much about the Earth’s political leaders or their armies. Without firing a single shot, the globalised media have quietly taken over our Global Village — and now it’s too late to resist! We can argue on its merits and demerits, but the facts are indisputable.”

FIFA: Empire of Football or a global super-soft power?

The Empire of kicking around

If one acronym has dominated the world’s media and public minds in the past month, it must be FIFA.

It stands for the International Federation of Association Football, and is derived from the original French name, Fédération Internationale de Football Association. It’s the global governing body of association football, founded in 1904 and with its headquarters in Zürich, Switzerland.

FIFA is responsible for the organisation and governance of football’s major international tournaments — most notably the FIFA World Cup, held once every four years since 1930. The current World Cup, being held in South Africa from 11 June to 11 July 2010, is the 19th edition. The next will be hosted by Brazil in 2014.

As a global body with substantial financial resources, FIFA has had its own share of controversies and been criticised for its lack of transparency and internal democracy. It’s true that FIFA controls the media rights to key international games with an iron fist (which inspired the above cartoon). They are not alone: the International Olympic Committee (IOC) has its own detractors and allegations on similar considerations.

Who's got the soft power?

But there is little argument on how far and wide the influence of these global sports bodies extend. In an op ed essay being published this weekend, I contend: “FIFA, with its 208 member associations, is probably more influential — and certainly better known — than the United Nations, with its 192 member states. The difference is in media outreach. It signifies the rise of soft power in our always-connected information society.”

Indeed, the UN itself is well aware of this. In one of the most memorable op ed essays he’s written, the former UN Secretary General Kofi Annan acknowledged in 2006 (during the previous FIFA World Cup): “The World Cup makes us at the UN green with envy. As the pinnacle of the only truly global game, played in every country by every race and religion, it is one of the few phenomena as universal as the UN. But there are better reasons for our envy.”

He continued: “This is an event in which everybody knows where their team stands, and what it did to get there. They know who scored and how and in what minute of the game; they know who saved the penalty. I wish we had more of that sort of competition in the family of nations. Countries vying for the best standing in the table of respect for human rights, and trying to outdo one another in child survival rates or enrolment in secondary education. States parading their performance for all the world to see. Governments being held accountable.”

Of course, FIFA’s domination over the global public mind will wane after the FIFA World Cup 2010 ends. But how many other global bodies can claim to hold billions of people so engaged for a month? And in this era of 24/7 information society, that’s formidable soft power indeed.

What can we call the wielder of such soft power? How about Super-soft-power?

And can this kind of power also intoxicate and even corrupt its wielders? We’ve seen how power manipulations work in other centres of soft power, such as Hollywood and Bollywood. The challenge for FIFA — and all others who are connected to it through the love of football and/or media’s outreach — is to watch out that this concentration of soft power doesn’t corrupt.

The very same media that helps FIFA attain the status of a soft-super-power needs to keep an eye on how this power is being used. Perhaps that’s the ultimate game in the media-saturated 21st Century: Emperors of Eyeballs vs. Titans of Kick.

Remember, you read it here first.

Invictus: Clint Eastwood and Morgan Freeman serve more Mandela magic

Nelson Mandela hands the World Cup to Francois Pienaar in 1995 (Photo courtesy The Sun, UK)

Updated: 6 Dec 2013 Nelson Rolihlahla Mandela (1918 – 2013): Thank You and Goodbye!

If a run-away genie granted me a wish to clone any single living human being, I’ll have no hesitation with my choice: Nelson Mandela — undoubtedly the greatest living statesman on the planet.

One might argue that Mandelas are not born; they are made. A combination of personality and historical circumstances create the rare phenomena like him.

In July 2008, when Mandela turned 90, I quoted the American film-maker, social activist and blogger Danny Schechter — who filmed Mandela’s struggle to end apartheid and restore democracy in South Africa — as saying: He (Mandela) is one of those leaders who not only helped free his own country and people but became an icon and symbol for freedom in the world. At a time when darkness seems to be descending again, with the economy on the edge amidst protracted wars and pervasive abuses of powers, he is the one person that people the world over look to as a symbol of that saying that ‘another world is possible.’ He is not perfect – who is? He has taken great risks, and made his share of mistakes, but the love and adoration he inspires speaks to how special he is – even as he sees himself as part of a collective, a movement…

The Mandela story has been told many times by many film-makers, writers and journalists. Few other leaders have engaged the popular culture and media’s attention — while both in and out of office — as Mandela has, and with good reason.

One poem + two men = Rainbow Nation

The latest film inspired by Mandela is Invictus directed by Clint Eastwood, starring Morgan Freeman and Matt Damon. Both actors have just been nominated for Oscar awards – for best actor and best supporting actor respectively. But the film’s exclusion from the 10 nominees for best picture has surprised and disappointed some.

Invictus reconstructs the events in the life of Nelson Mandela at a crucial time for himself and country: after the fall of apartheid in South Africa, during his term as the rainbow nation’s first black president. The film revolves around how he campaigned to host the 1995 Rugby World Cup event as an opportunity to unite his rainbow nation. (South Africa’s team eventually won the championship.)

Here’s the plot summary from IMDB:
The film tells the inspiring true story of how Nelson Mandela joined forces with the captain of South Africa’s rugby team to help unite their country. Newly elected President Mandela knows his nation remains racially and economically divided in the wake of apartheid. Believing he can bring his people together through the universal language of sport, Mandela rallies South Africa’s rugby team as they make their historic run to the 1995 Rugby World Cup Championship match.

Read Wikipedia’s plot summary

Watch official trailer of Invictus the movie:

The film’s title comes from the fact that Mandela had the poem Invictus, by English poet William Ernest Henley, written on a scrap of paper on his prison cell while he was incarcerated. The story is based on the John Carlin book Playing the Enemy: Nelson Mandela and the Game That Changed a Nation.

A legend plays another legend

I can’t wait to see Invictus, for it has one of my favourite actors playing one of my greatest heroes. Morgan Freeman is such a versatile and accomplished actor. Having played the US President and God in past movies, this is clearly cut out for him.

As Clint Eastwood explains: “As an actor, Morgan has the same presence when he walks in the room that Mandela has as a politician. Morgan has a certain bearing and charisma. He was built to play this role.”

The Guardian (UK) preview noted: “So convinced by Freeman’s performance was Mandela’s personal assistant that when she stepped on set, she wondered how her boss had made it to the shoot without her. Freeman plays Mandela with all the expected wisdom and fortitude, but it’s the twinkle of mischief in his eye that makes you feel you’re not just watching the man, rather than a virtuoso impression.”

The Guardian calls Invictus “a startlingly powerful film: a clear-eyed look a recent history, an awe-inspiring tale of prejudice overcome, a study of power – and a rousing sports movie.”

Note: In the movie, Mandela gives the “Invictus” poem to his national rugby team’s captain Francois Pienaar before the start of the 1995 Rugby World Cup. In reality, Mandela provided Pienaar with an extract from Theodore Roosevelt’s “The Man in the Arena” speech from 1910.

Invictus, by William Ernest Henley: Never say die!

If you and I think we have problems, we should consider the case of English poet William Ernest Henley (1849–1903).

Wikipedia says Henley became a victim of tuberculosis of the bone at age 12. A few years later, the disease progressed to his foot, and physicians announced that the only way to save his life was to amputate directly below the knee. But he persevered. In 1867, he passed the Oxford local examination as a senior student, and led an active and productive life till he died aged 53. (According to Robert Louis Stevenson’s letters, the idea for the character of Long John Silver was inspired by his real-life friend Henley.)

In 1875, when Henley was 26 years old, he wrote a poem from a hospital bed. It originally bore no title, and wasn’t published until 1888. It was Sir Arthur Quiller-Couch who named it “Invictus” (Latin for “unconquered”) when he included the poem in The Oxford Book Of English Verse (1900).

So here is Henley’s words of resolve and courage, speaking to us across the gulf of time:

Invictus is also the title of a remarkable 2009 film directed by Clint Eastwood, starring Morgan Freeman and Matt Damon. The film is a look at the life of Nelson Mandela after the fall of apartheid in South Africa, during his term as president, when he campaigned to host the 1995 Rugby World Cup event as an opportunity to unite his countrymen. The title comes from the fact that Mandela had the poem written on a scrap of paper on his prison cell while he was incarcerated.

And here’s an image that echoes the same fighting spirit…

Olympics on TV: How the World is One

When Lopez Lomong led the US team into the opening ceremony of Beijing 2008 Olympics as its flag-bearer, he was completing a journey that started eight years earlier, on another continent. And under very different circumstances.

In September 2000, as a Sudanese refugee, he walked eight kilometers from a refugee camp in Kenya, and paid five Kenyan shillings, to watch the Sydney Olympics on a black and white television. There, he saw Michael Johnson win the gold medal in the 400 meters, and that gave him a dream.

Until then, he’d not even heard of the Olympics. From then onwards, he wanted to be an Olympic runner. In Beijing, he is competing as a 1,500-meter track runner. Just as important, he is a leading member of Team Darfur, an international coalition of athletes committed to raising awareness about and bringing an end to the genocide in Darfur, Sudan.

According to his website, at age 6 he was abducted from a Sudanese church by a militia faction that wanted to turn young boys into child soldiers. He eventually escaped the militia camp through a hole in a fence with three older boys who carried them on their backs as they walked for three days until they reached Kenya, where police arrested them and sent them to a refugee camp. He spent 10 years in the camp, living on one meal a day.

Read Lopez Lomong biography on his website

Read New York Times profile of Lopez Lomong, 2 July 2008

Through a combination of persistence, determination and luck, Lopez came to the United States through the help of Christian charities. There, he could pursue his dream – he became a naturalised citizen only about a year before the Beijing Olympics.

“I come here to inspire kids who are out there watching this Olympics, as I did watching the Sydney Olympics,” Lopez told the media in Beijing. “All the countries and all the nations are out there watching. I’m very honored to be here and I am very honored to lead the American team into the opening ceremony.”

Indeed, the summer Olympics have become one of the most widely watched events in the world. An estimated four billion people worldwide watched the Beijing Olympics opening ceremony on 8 August 2008. (Even if two complete spoilsports – Russia and Georgia – started a little war that very day, many news media outlets didn’t pay them much attention until the Beijing opening ceremony was over.)

And for the first time, that viewing was not confined to television alone: a small but growing number followed the event online, heralding the arrival of another distribution medium for this global event.

Olympic broadcasts go back to nearly half a century, when the 1960 Rome games became the first to be covered live on television. Olympic games have enjoyed a mutually beneficial relationship with television, with the medium popularizing the event to the point that the global audience is now counted in billions of viewers.

As I have commented in another blog post, this close relationship between the Olympics and television does have its downside. The medium’s showbiz driven demands for style over substance can and do sometimes distort reality and even threaten the integrity of the Olympics movement as a sporting event.

The International Olympics Committee (IOC) tries hard to strike a balance between revenue optimisation and safeguarding the Olympics ideals. This is why, for example, the IOC has often declined higher fee offers for broadcast on a pay-per-view basis or because a broadcaster could reach only a limited part of the population, as this is against Olympic Broadcast Policy.

As the IOC explains on its website: “This fundamental IOC Policy, set forth in the Olympic Charter, ensures the maximum presentation of the Olympic Games by broadcasters around the world to everyone who has access to television. Rights are only sold to broadcasters who can guarantee the broadest coverage throughout their respective countries.”

This is extremely important. It’s impossible to put a dollor or Euro figure to the inspirational value of television (and now online) coverage of the Olympics. For the couple of weeks that the summer Olympics are held, moving images from the host city captivate the world’s eyeballs in a way that few other events can.

Among the Beijing 2008′s billions of viewers might well be the next Lopez Lomong. We have no way of knowing that yet…but if not for the worldwide broadcasts and webcasts, the global event in Beijing will not be shared by most members of the Global Family.

Read more about Olympics and television

Blog post on 13 Aug 2008: Beijing 2008: So what’s a little fake for a cuter Olympics?

Blog post on 8 Aug 2008: Olympics 2008 Campaign: The Best of Us

Beijing 2008: So what’s a little fake for a cuter Olympics?

The world saw Lin Miaoke, right, sing at the Beijing Olympics opening ceremony - but actually heard the voice of Yang Peiyi, left.

The world saw Lin Miaoke, right, sing at the Beijing Olympics opening ceremony - but actually heard the voice of Yang Peiyi, left.

So now it’s confirmed: the spectacular Beijing Olympics opening ceremony – watched live on television by over a billion people worldwide – had been a little more than what it seemed.

What we saw was not what we actually heard. It turns out that the little girl in a red dress, who sang “Ode to the Motherland” as China’s flag was paraded into Beijing’s National Stadium, wasn’t really singing. Clever stage management and sound mixing just made us believe she was.

Beijing games organisers have confirmed that Lin Miaoke, aged 9, whom we saw on TV, was lip-syncing to the sound of another girl, 7-year-old Yang Peiyi, who was only heard but not seen — all because she was deemed not “cute enough”. And they just forgot to tell us there were two…

To refresh memories, here’s that moment from 8 August 2008, as captured by China’s national broadcaster CCTV:

Since the story broke a couple of days later, it has been covered very widely in print, broadcast and online media. There has been particularly good coverage in the New York Times.

An extract from that story:

“The Chinese government has taken great pains to present the best possible image to the outside world during the Olympics, and perfection was the goal for the dazzling opening ceremonies. The filmmaker Zhang Yimou, who oversaw the production, has earned international praise for staging a performance that many considered one of the most spectacular in Olympic history.

“But to achieve the spectacular, not only did organizers fake the song, but they also have acknowledged that one early sequence of the stunning fireworks shown to television viewers actually included digitally enhanced computer graphics used for ‘theatrical effect.’”

And here’s how CNN covered the news of the fake incident on 12 August 2008:

The blogosphere is teeming with discussions on this — and not just in English. It sure raises a number of concerns.

The Olympic motto is made up of three Latin words: “Citius, Altius, Fortius”, which mean “Faster, Higher, Stronger”. At the rate things are moving — with media images taking precedence over accomplishment — we might soon find ‘cuter’ being annexed to it. (Somebody please find the right Latin word.)

But let’s face it: this is not the first time that the world’s greatest festival has been carefully stage-crafted for the benefit of broadcast television, nor will it be the last. The pressure on host nations is immense to show their best face to the world. Perhaps our Chinese friends took that literally, and opted to showcase the supposedly cuter Lin Miaoke to the billion plus audience. (Apparently, a party official deemed that the face of little Miss Yang Peiyi wasn’t good enough – both look perfectly adorable to me…)

Not for a moment do I condone the trickery that Beijing tried to get away with. At the same time, let this be seen as part of a growing, disturbing trend: the broadcast television ‘tail’ has been wagging the Olympics dog for quite some time.

Since the summer Olympics were first commercially broadcast in Rome in 1960, both television’s technology and industry have advanced leaps and bounds. Today, broadcast rights are a very significant source of income for the International Olympic Committee (IOC), and the host countries/cities.

As the IOC official website says: “Increases in broadcast revenue over the past two decades have provided the Olympic Movement and sport with an unprecedented financial base.” And according to the most recent data available, theat revenue accounts for a little over half of all the income that Olympic marketing generates.

That’s all well and good — much of competitive sport today relies so heavily on corporate sponsorships, and television rights are a key part of sports financing.

However, we must worry when so much time, effort, creativity and money is being invested in staging ever more spectacular opening (and to a lesser extent, closing) ceremonies. Yes, it’s a time for the world to celebrate the best and the brightest of the Global Family. And there’s absolutely no harm in having a gala party. But should that extend to rolling out all the tricks of showbiz and make belief? With such a massive global audience following the games not just on television but now also online, where do the IOC and hosts draw the line?

As the world becomes more and more media saturated, these pressures are only set to increase. This year, for the first time, the IOC also allowed online video platform YouTube (owned by Google) to carry about three hours a day of exclusive content — summaries and highlights — from Olympic Broadcasting Services on a dedicated channel.

Let’s not kid ourselves: the world of broadcast television distorts reality on a daily basis. This is an industry that prefers and promotes those whom it considers more cute, pretty, good-looking and sexy. It makes no secret of choosing style over substance. And not just in pure entertainment, but in ALL areas of coverage, including news and current affairs. I have been pointing out how this also affects the coverage of issues like poverty, disasters and development. Even in such serious, factual coverage, many television producers would go with faces that they think are tele-genic, cute or at least particularly pathetic-looking…

Television audiences, by and large, have come to terms with all these ‘adjustments and improvements’ to the murky, messy and unruly real world (yes, some pockets of resistance are fighting a brave vanguard battle, but their numbers are no match for the uncritical couch potatoes).

The challenge is when the real world of Olympic sports tries to mix with the make-belief world of broadcast television to reach out to all those billions of eyeballs. Whose values, standards and rules would then apply?

While the IOC jealously guards time-cherished Olympic principles, it has been slow to modernise and keep up with the times. It must find ways to balance the Olympics integrity with media’s obsession for manufactured reality and feel-good, look-great extravaganzas. And if IOC thinks manging broadcast rights is tricky, just wait till they have to deal with the more bewildering and multitudinous online and mobile media platforms…

What happened in Beijing once again rekindles a long simmering debate. It goes much deeper than an overzealous host nation trying to picture-perfect its proud moment. It takes us right to the heart of the Olympics, and tests if the founding ideals can survive the corporate media realities of the twenty first century.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 86 other followers